Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/11054 K.2023/11087

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde tevkifat aidiyetinin tespiti davasında davanın kabulüne dair verilen kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin ... bağ-no numarası ile kayıtlı Tarım Bağ-Kur sigortalısı olduğunu, müvekkilinin 1994 yılından beri çiftçilik yaptığını, 15.04.1994 tarih ve 137 tevkifat sıra no, 0000003 tevkifat sıra no ile 15.01.1998 tarih ve 0000055 tevkifat sıra no, 00000003 tevkifat sıra numarası ile ürün bedellerinin Kurum hesabına yatırıldığını, Kurumun tevkifat belgesinin aslını istediğini, bu yüzden müvekkilinin tevkifata dayalı tescil işleminin gerçekleştirilemediğini belirterek Tarım Bağ-Kur tescilinin tevkifat tutarının Kurum hesabına yatırıldığı 15.04.1994 tarihini takiben 01.05.1994 olduğunun tespitini talep etmiştir.

Davacı vekili 14.01.2020 tarihli ıslah dilekçesi ile tevkifat sorumlusu ... tarafından Kurum hesabına yatırılan 1996 yılı Haziran tarihli tevkifat listesindeki ''...'' adına düzenlenen tevkifat tutarlarının müvekkil ... olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde, dava dilekçesinde davacı ...'ün 15.04.1994 ve 15.01.1998 tarihlerinde sattığı ürünlerden tevkifat yoluyla kesinti yapıldığı hususu belirtilmişse de tevkifatı gösterir belge aslını davalı müvekkile sunamadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 01.07.2020 tarih, E.2016/479, K.2020/189 sayılı kararıyla.

"Tüm toplanan deliller ve değerlendirmeler ışığında: 2013/11 sayılı Birleşik Genelge ve 2926 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi gereğince, sigortalı sayıldıkları halde Kuruma kayıt ve tescilleri yapılmamış ve bu tebliğ uyarınca sattıkları ürün bedellerinin 01.04.1994 tarihinden itibaren prim tevkifatı yapılan çiftçilerin, tevkifatın yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde tevkifat tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıkları başlatılmaktadır.

2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 36 ncı maddesine dayanılarak hazırlanan sigortalıların prim borçlarının sattıkları ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsil edilmesini öngören 03.04.1993 tarih 93/4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bu Kanuna tabi sigortalıların prim borçlarının sattıkları ürün bedellerinden tevkifi ve bu kanına tabi sigortalı olması gerekenlerin ise tespit edilmesi hüküm altına alınmıştır.

4 seri nolu uygulama tebliğine göre müstahsilden “Tevkifat Yapacak Olanlar” başlıklı (B) bendinde tevkifat yapmakla yükümlü olanların gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlanmış ve listesi yapılmıştır.

4 seri no’lu tebliğin “Tevkifat işlemlerinde kullanılacak belgeler ve bu belgelerde yer alacak bilgiler “ başlıklı (D) bendinde çiftçilerden ürün alımı sırasında tevkifat yapmak zorunda olan gerçek ve tüzel kişiler, söz konusu satın alma işlemleri nedeniyle mevzuat gereği düzenlemek zorunda oldukları belgelere (gerek kendilerinde kalacak gerekse çiftçiye verecekleri nüshada) çiftçinin ad soyadını, adresini, baba adını, doğum tarihi ve yerini, yaptıkları tevkifat tutarını ve biliniyorsa Bağ-Kur numarasını, T.C Vatandaşlık numarasını kaydetmek zorunda oldukları belirtilmiştir.

Öte yandan, çiftçilerin Bağ-Kur primlerinin sattıkları ürün bedellerinden tevkif suretiyle ödendiklerini ispatlayabilmeleri için yukarıda belirtilen bilgilerin alıcılarca düzenlenen belgelerde eksiksiz olarak yer almasını talep etmeleri ve kendilerine verilen belgeleri muhafaza etmeleri gerekmektedir.

Mahkememizce yapılan araştırmada ve tanık beyanları doğrultusunda tevkifat sorumlusu komisyoncu ... tarafından Kurum hesabına yatırılan Haziran 1996 tarihli tevkifat listesindeki ''...'' adına düzenlenen tevkifat tutarlarının davacı ... olduğu kanaatinin oluştuğu" gerekçesiyle;

"1-Davanın kabulü ile; Tevkifat sorumlusu komisyoncu ... tarafından Kurum hesabına yatırılan Haziran 1996 tarihli tevkifat listesindeki ''...'' adına düzenlenen tevkifat tutarlarının davacı ... olduğunun tespitine," karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı ...'ün, 15.04.1994 ve 15.01.1998 tarihlerinde sattığı ürünlerden tevkifat yoluyla kesinti yapıldığını gösterir belge aslını davalı Kuruma sunamadığını, 2012/17 sayılı İç Genelge gereği makbuz aslı olmayanların taleplerinin değerlendirilmesine davalı Kurumca imkan bulunmadığından tevkifat talebi hakkında her hangi bir işlem yapılmasının hukuken mümkün olmadığını bu nedenlerle İlk Derece Mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesi kararı ile "İleri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleri ile dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince istinaf başvurusunun esastan reddine" karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunulmuştur.

Dairenin 27.10.2021 tarih ve E.2021/4421, K.2021/13006 sayılı kararında.

"Dosya kapsamı incelendiğinde, tevkifat sorumlusu ... tarafından 1996 yılı Haziran ayı listesinde, ... adında bir şahıstan tevkifat kesintisi yapıldığı, davacının Kuruma yapmış olduğu başvuru üzerine Kurum’un, tevkifat listesindeki kimlik bilgilerinde baba adı, doğum yeri, doğum tarihi olmadığından aidiyetin tespit edilemediğini, bu nedenle ilgili dönem hizmet verilemediğinin davacıya bildirildiği, Mahkemece davacı ile aynı ad ve soyadı taşıyan kişilerin Nüfus Müdürlüğü'nden araştırıldığı ve 25 kişinin tespit edildiği, davalı Kurumun bu kişilerin sigortalılık durumlarına ilişkin bilgi verdiği,

bu 25 kişiden bir kısmının tevkifat tarihi olan 1996 yılında ölü veya yaşının tevkifat tarihine göre küçük olduğu, 11 kişinin Mahkemece dinlendiği, dinlenen kişilerin uyuşmazlık konusu hususla bir ilgisi bulunmamakla birlikte TC kimlik nosu ... ile biten ve davacı ile aynı ismi taşıyan ...'ün, 1995-1997 yılları arasında ...'a ürün sattığını belirtmesi karşısında tevkifatın kendisine ait olabileceği hususunda ihtilaf oluştuğu anlaşılmakta olup, bu tür aidiyet ve tespit davalarında gerçeğin tam olarak saptanması için, tanık beyanları ile birlikte işin kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde etraflıca araştırılması gerekmektedir.

Mahkemece yapılması gereken iş, Nüfus Müdürlüğü tarafından bildirilen ve beyanları alınmayan, davacı ile aynı ismi taşıyanlardan tevkifat tarihi nazara alındığında küçük yaşta olanlar (tevkifat tarihinden sonra veya bu tarihe yakın tarihte doğan) dışında kalan kişilerin beyanlarına başvurulmalı, TC kimlik nosu 5440 ile biten ... ve dinlenecek kişilerden tevkifatın aidiyeti hususunda iddiada bulunanların olması halinde dava konusu uyuşmazlığın bu kişilerin de hak alanını ilgilendirmesi nedeniyle onların da davaya dahil edilmesi sağlanarak,

aidiyetin kime ait olduğu hususu şüpheye yer bırakmayacak şekilde saptanmalıdır" gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile. "Talimat yoluyla dinlenen ... T.C. numaralı tanık ...: ''...Davacı benim amcamın oğlu olur. Ben Sütleyen Mahallesinde oturmaktayım. Çiftçilikle uğraşırım. Akörü Mahallesinde benim dışımda ... isimli biri daha var. Ben 1987-1988 yıllarında askerden geldim. Bir sene ...komisyonculuğuna sebze verdim.Ben 1988 yıllarından 1998 yılına kadar ...firmasına mal verdim.

Davacı olan amcamınoğlu ... de o tarihlerdeki 1995-1998 li yıllarda da ortakçı olarak sebze işi yapıyordu. Benim çalıştığım firma ...firmasıydı. Bana gösterilen Haziran 1996 yılı Bağ-Kur çiftçi primileri tevkifat bildiminde geçen ...'a ben hiç mal vermedim. O yüzden bana gösterilen bu tevkifattaki ... ben değilim. Bu tevkifat bana ait değildir...'' şeklinde beyanda bulunmuştur.

Tüm toplanan deliller ve değerlendirmeler ile Yargıtay Bozma ilamı ışığında:

2013/11 sayılı Birleşik Genelge ve 2926 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi gereğince, sigortalı sayıldıkları halde Kuruma kayıt ve tescilleri yapılmamış ve bu tebliğ uyarınca sattıkları ürün bedellerinin 01.04.1994 tarihinden itibaren prim tevkifatı yapılan çiftçilerin, tevkifatın yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde tevkifat tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıkları başlatılmaktadır.

2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 36 ncı maddesine dayanılarak hazırlanan sigortalıların prim borçlarının sattıkları ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsil edilmesini öngören 03.04.1993 tarih 93/4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bu kanuna tabi sigortalıların prim borçlarının sattıkları ürün bedellerinden tevkifi ve bu kanına tabi sigortalı olması gerekenlerin ise tespit edilmesi hüküm altına alınmıştır.

4 seri nolu uygulama tebliğine göre müstahsilden “Tevkifat Yapacak Olanlar” başlıklı (B) bendinde tevkifat yapmakla yükümlü olanların gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlanmış ve listesi yapılmıştır.

4 seri no’lu tebliğin “Tevkifat işlemlerinde kullanılacak belgeler ve bu belgelerde yer alacak bilgiler “ başlıklı (D) Bendinde çiftçilerden ürün alımı sırasında tevkifat yapmak zorunda olan gerçek ve tüzel kişiler, söz konusu satın alma işlemleri nedeniyle mevzuat gereği düzenlemek zorunda oldukları belgelere (gerek kendilerinde kalacak gerekse çiftçiye verecekleri nüshada) çiftçinin ad soyadını, adresini, baba adını, doğum tarihi ve yerini, yaptıkları tevkifat tutarını ve biliniyorsa Bağ-Kur numarasını, T.C Vatandaşlık numarasını kaydetmek zorunda oldukları belirtilmiştir.

Öte yandan, çiftçilerin Bağ-Kur primlerinin sattıkları ürün bedellerinden tevkif suretiyle ödendiklerini ispatlayabilmeleri için yukarıda belirtilen bilgilerin alıcılarca düzenlenen belgelerde eksiksiz olarak yer almasını talep etmeleri ve kendilerine verilen belgeleri muhafaza etmeleri gerekmektedir. Mahkememizce yapılan araştırmada ve dinlenen tüm ... isimli kişiler ile davaya dahil edilen T.C.

Kimlik numarası ...ile biten ... isimli kişinin beyanlarından tevkifat sorumlusu komisyoncu ... tarafından Kurum hesabına yatırılan Haziran 1996 tarihli tevkifat listesindeki ''...'' adına düzenlenen tevkifat tutarlarının davacı ... olduğu" gerekçesiyle;

"1-Davanın kabulü ile; Tevkifat sorumlusu komisyoncu ... tarafından Kurum hesabına yatırılan Haziran 1996 tarihli tevkifat listesindeki ''...'' adına düzenlenen tevkifat tutarlarının davacı ... olduğunun tespitine," karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, hükmün eksik araştırmaya dayalı olduğunu, Kurum işleminin yerinde olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, tevkifat aidiyetinin tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371; 2926 sayılı Kanun'un 2, 3, 6, 9 ve 10 uncu maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında temyiz sebeplerine göre bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı Kurum vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmesine,