Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/12378 K.2023/12816

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen prime esas kazancın tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulü ile incelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı şirkette, satış danışmanı olarak 01.01.2006 tarihinde işe başladığını, ilk üç ay sigortasız olarak çalıştırıldığını, 03.03.2006 yılında ise resmi olarak işe başladığını, zamanla terfi ederek satış müdürü olduğunu, 2010 yılından bu yana da satış müdürü olarak çalıştığını ve 08.12.2014 tarihinde işine haksız olarak son verildiğini, müvekkilinin davalı şirkette çalıştığı zaman içerisinde SGK primlerinin tam yatırılmadığını ve SGK kayıtlarına işlenmediğini, bu nedenle müvekkilinin mağdur edildiğini, müvekkilinin SGK bildirimlerinde,

işten ayrıldığı 08.12.2014 tarihinden 3 ay öncesine kadar tüm maaşlarının asgari ücret üzerinden gösterildiğini ve primlerinin de asgari ücret üzerinden yatırıldığını, ancak, müvekkilinin en son almış olduğu net maaşının prim dahil kasım 2014'te 3.900,00 TL olduğunu, müvekkilinin satış danışmanı, satış şefi ve satış müdürü olarak çalıştığını, asgari ücretle çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, çalıştığı süre zarfında Adana ili ... Barkal Şubesi ve ...

Bankası Barkal Şubesi'nden maaşlarını aldığını, banka kayıtları istendiğinde müvekkilinin gerçek maaşının ve aylık net gelirinin ne kadar olduğunun ortaya çıkacağını, davalı şirketin SGK bildirimlerinde müvekkilinin aldığı net maaşı sakladığını belirterek, davanın kabulü ile davalı şirket tarafından eksik yatırılan SGK primlerinin tespiti ve eksik yatırılan SGK primlerinin müvekkili adına SGK kayıtlarına işlenmesine karar verilmesini, talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı işveren vekilinin cevap dilekçesinde, davayı kabul etmediklerini, müvekkili firmanın, Adana'da yetkili ... araç satış ve servis hizmeti yönünden hizmet verdiğini, davacının, müvekkili firmada son olarak satış müdürü olarak görev yapmaktayken müvekkili firmayı, yetkili onayı olmaksızın çek karşılığı araç satışı yaparak,

çeklerin karşılıksız çıkması sebebiyle zarar uğrattığını, muvazaalı şekilde başkasının adına kuruyemiş dükkanı açarak kendi namına işlettiğini ve distribütör firmanın müdürlük sınavlarını geçememiş olması ve benzer sebeplerle iş akdinin haklı nedenle sona erdirildiğini, tüm bu yaşanan gelişmeler sonucunda uzun yıllardır süren iş akdinin karşılıklı anlaşmayla son bulması için işverenin çaba gösterdiğini, ancak anlaşma sağlanamadığını, bu gelişmeler sebebiyle de davacının;

müvekkili firmayı çeşitli davalarda haksız olarak taraf gösterdiğini, davacının primlerinin gerçeğe ve yasalara uygun olarak gerçek bedeli üzerinden yatırıldığını, davacının delil olarak mahkemeye bildirdiği bankalara sunulan maaş bildirim yazılarının Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğince kredi alınmasını sağlayabilmek için verildiğinin açık olup resmi ve kendisinin de imzaladığı belgeler karşısında delil sayılamayacağını belirterek, davanın reddine, yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekilinin cevap dilekçesinde, davacının diğer davalının işyerinde 03.03.2006-08.12.2014 tarihleri arasında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4 üncü madde a bendi kapsamında hizmet akdi ile çalışmasının Kurum kayıtlarına işlendiğini, davacının hizmet kayıtlarının diğer davalı işveren ... Otomotiv tarafından kuruma bildirilen prime esas kazançlar esas alınarak kurum kayıtlarına işlendiğini, davanın kabulü olmamakla beraber, mahkemece davacının haklı bulunduğu farz edilse bile davanın açılmasında müvekkili Kurumun hiçbir kusuru bulunmadığından dolayı esas alacaktan, yargılama giderinden ve vekalet ücretinden sorumlu olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 05.11.2019 tarihli ve 2014/520 E. 2019/258 K. sayılı ilamı ile davanın kabulüne, davacının 2006 yılında yasal asgari ücret üzerinden, 2007 yılında yasal asgari ücretin %25 fazlası, 2008 - 2009 - 2010 yıllarında yasal asgari ücretin %50 fazlası üzerinden ve 2011-08.12.2014 döneminde ise 3.900,00 TL ücret aldığı, son ücretinin asgari ücrete oranlanması ile 4.860,00 TL brüt ücret üzerinden çalıştığı anlaşılmakla, kuruma 165.043,48 TL eksik bildirim yapıldığının tespiti ile, eksik yatırılan SGK primlerinin davacı adına SGK kayıtlarına işlenmesine karar verilmiştir.

IV.BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi kararının süresi içerisinde davalı Kurum vekili tarafından istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.Dairemizin 29/09/2021 tarihli ve 2020/11131 E. 2021/11288 K. sayılı ilamında, "... çalışmanın geçtiği prime esas kazanç tutarlarının tespiti yönünden dosya içerisinde yer alan bilgi ve belgeler kapsamında toplanan delillere göre yukarıda açıklandığı şekilde ücretin belirlenmeksizin hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

Ayrıca Mahkemenin kabule dayalı, davacının çalışma süresi geçtikçe kıdemine göre ücretinin yükseltilmesi şeklindeki yönteme göre prime esas kazancını belirlemiş olması hatalıdır...." denilmek suretiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "..Bozma kararının gerekçesinde belirtilen; "senetle ispat sınırına dikkate alınması ve kıdeme göre ücretin yükseltilmesinin hatalı bulunması hususları gözetilerek yeniden bilirkişice dosyada mevcut kayıtlara göre rapor aldırılmıştır.

Dosyadaki bilgi, belge ve kayıtlardan davacının 2006 ve 2007 yıllarında satış danışmanı olarak asgari ücret ve Satış primi ile çalıştığı, 2008-2009-2010 yıllarında satış şefi olarak ücret ve prim ve 2011-2012-2013-2014 yıllarında satış müdürü olarak ücret, prim ve müdür olarak çalıştığı dosyadaki tanık beyanları ve belgeler ile sabittir.

Davacı yargılama aşamasında sunmuş olduğu beyanda 2006 yılında asgari ücret ve 300-350 TL prim 2007 yılında asgari ücret ve 500,00 TL prim, 2008 yılında satış şefi olarak 1.250 TL maaş ve 750,00 TL prim, 2010 yılında 1500 TL maaş ve 1000 TL prim aldığını beyan etmiştir.

Dosyadaki bilgilere göre aldırılan bilirkişice davacının satış danışmanı ve satış şefi olarak çalıştığı dönemlerde senetle ispat kuralına uymak kaydı ile tespit edilen ek kazançların SPEK miktarları bulunarak Kuruma bildirilmesi gereken SPEK miktarlarının usulüne uygun olarak tespit edildiği anlaşılmıştır. Tüm dosya kapsamı ve bozma ilamı sonrası dosyaya sunulan bilirkişi raporu bir bütün olarak değerlendirildiğinde.

Davacının tüm çalışma dönemi için kuruma bildirilmesi gereken sigorta primine esas kazancının toplam 239.507,57 TL olduğu, kuruma bildirilen Sigorta Primine Esas Kazanç miktarının 99.715,65 TL olduğu, eksik bildirilen Sigorta Primine Esas Kazanç miktarının 139.791,92 TL olduğunun tespitine karar verilerek..." gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının, davalı ... Servis Otomotiv San. Tic. Ltd.

Şti isimli işveren nezdinde 03.03.2006 - 31.12.2006 tarihleri arasında 4.154,37 TL, 01.01.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında 3.860,63 TL, 01.07.2007 - 31.12.2007 tarihleri arasında 3.860,63 TL, 01.01.2008 - 30.06.2008 tarihleri arasında 4.112,41 TL, 01.07.2008 - 31.12.2008 tarihleri arasında 4.112,41 TL, 01.01.2009 - 30.06.2009 tarihleri arasında 4.532,04 TL, 01.07.2009 - 31.12.2009 tarihleri arasında 4.532,04 TL, 01.01.2010 - 30.06.2010 tarihleri arasında 4.615,97 TL, 01.07.2010 - 31.12.2010 tarihleri arasında 4.615,97 TL, 01.01.2011 - 30.06.2011 tarihleri arasında 12.712,14 TL, 01.07.2011 - 31.12.2011 tarihleri arasında 13.358,52 TL,

01.01.2012 - 30.06.2012 tarihleri arasında 14.148,54 TL, 01.07.2012 - 31.12.2012 tarihleri arasında 15.010,38 TL, 01.01.2013 - 30.06.2013 tarihleri arasında 15.618,46 TL, 01.07.2013 - 31.12.2013 tarihleri arasında 16.303,14 TL, 01.01.2014 - 31.05.2014 tarihleri arasında 14.244,30 TL olmak üzere toplam 139.791,92 TL prime esas kazancının eksik bildirildiğinin tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalılar vekilleri davanın reddinin gerektiğini belirterek temyiz etmiştir.

C.Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, prime esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri

2.Prime esas kazanç tutarının tespiti davasının 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 nci maddesi uyarınca yasal dayanağı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 77 ve 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesidir. Bu kapsamda davacı işçinin, işin ve işyerinin kapsam ve niteliği dikkate alınarak, ücretinin ve davalı Sosyal Güvenlik Kurumu’na davalı işveren/işverenler tarafından ödenen ve ödenmesi gereken primlerin miktarının belirlenebilmesi amacıyla, prime esas kazancın tespitinde, gerçek ücretin esas alınması koşuldur.

Gerçek ücret; sigortalının kıdemi, yaptığı işin özelliği ve niteliğine göre ödenmesi gereken ücrettir. Hizmet akdinin tarafları görünüşte bir ücret belirlemiş olabilirler, ancak bu ücret tarafların aralarında kararlaştırdıkları gerçek ücret olmayabilir. Uygulamada bazen taraflar arasında kararlaştırılmış olan gerçek ücret (örneğin SSK primlerini daha az ödemek amacıyla) bordroya yansıtılmamakta, daha düşük (örneğin asgari ücret) gösterilmektedir. Bu gibi durumlarda yargıç tarafından gerçek ücretin saptanması yoluna gidilmelidir (Prof. Dr. S. Süzek, İş Hukuku, 2. Bası, Beta Yayınları, Sy:287).

Diğer taraftan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun.

288 inci maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belirli bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belirli bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş, 289 uncu maddesinde, 288 inci madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği,

292 nci maddesinde de senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça verilen kağıt ve belgeler olduğu belirtilmiştir.

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200 üncü ve 202 nci maddelerinde de bu düzenlemeler korunarak senetle kanıtlama zorunluluğunda parasal sınır 2.500 TL olarak belirlenmiş, anılan Kanun'un geçici 1 inci maddesinin 2 nci fıkrasında, bu Kanun'un, senetle ispat, istinaf ve temyiz ile temyizde duruşma yapılmasına ilişkin parasal sınırlarla ilgili hükümlerinin Kanun'un yürürlüğe girmesinden önceki tarihte açılmış olan dava ve işlerde uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Şu durumda senetle kanıtlamada parasal sınırlar. 2005 yılı için 400 TL, 2006 yılı için 430 TL, 2007 yılı için 460 TL, 2008 yılı için 490 TL, 2009 yılı için 540 TL, 2010 yılı için 550 TL, 2011 yılı için 590 TL, 01.10.2011 gününden itibaren açılan davalar yönünden ise 01.10.2011 tarihinden itibaren 2.500 TL, olarak uygulanmaktadır. Senetle kanıtlamada parasal sınırlar 2015 - 2016 yıllarında 2.500,00 TL, 2017 yılında ise 2.590,00 TL olarak öngörülmüştür.

Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır.

Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır.

Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 20.10.2010 gün ve 2010/10-480 E., - 2010/523 K., 20.10.2010 gün ve 2010/10-481 E., - 2010/524 K., 20.10.2010 gün ve 2010/10-482 E., - 2010/525 K., 19.10.2011 gün ve 2011/10-608 E., - 2011/649 K., 19.06.2013 gün ve 2012/10-1617 E.,- 2013/850 K., sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

3. Değerlendirme

1.Eldeki davada, bozma ilamına uyulmuş olmasına karşın, bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir.Mahkemece karara esas alınan bilirkişi raporunda,davacının satış müdürü olarak çalıştığını beyan ettiği dönemin 2014/6-11. aylar arasına ilişkin kısmı ile ilgili Kuruma yapılan bildirimlere ve banka kayıtlarına göre toplam 24.881,55 TL brüt ücret ödemesi yapıldığı bu ödemenin aylık ortalama brüt 4.146,93 TL olduğu belirtilerek belirlenen brüt ortalamanın döneminin asgari ücretinin 3,66 katı olduğu belirtilmek suretiyle davacının satış müdürü olarak çalıştığı belirtilen 01.01.2011-31.05.2014 arası için asgari ücretin 3,66 katı ücret

aldığı, satış danışmanı ve satış şefi olduğu dönem için belirtilen 03.03.2006-31.12.2010 arası için ise asgari ücret ve bu ücrete ilaveten 300 ila 550 TL ücret farkı ile primden oluştuğu şeklinde belirleme yapıldığı bu sonuca sadece sonuca tanık beyanları ile ulaşıldığının anlaşıldığı böylelikle bozma gereği yerine getirilmeden yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

2.Yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular ışığında davacının prime esas kazancının tespitine ilişkin olarak yazılı delil arandığı, şayet yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belge ya da belgeler bulunması halinde tanıkla da ispatın mümkün olabileceği gözetilerek ve yukarıda açıklanan ispat kuralları çerçevesinde yeterli araştırma yapılarak varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın Mahkemece, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,