Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/12427 K.2023/12384

Taraflar arasında hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine dair, karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davalılar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... vekili ve davalı Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalılar tarafından idare edilen dolmuş hattı bünyesinde dolmuş durağında kahya sıfatı ile 14.07.1997 tarihinden 15.12.2012 tarihine kadar kesintisiz çalıştığını, işine son verildiği tarihte aylık ücretinin 1.000.00 TL olduğunu, tamamen sigortasız çalıştırıldığını, dolmuş hatlarının ...

Büyükşehir Belediyesine ait olduğunu, dolmuş hatlarına sayılı yeni hat verilmesi, faaliyet alanları, takip edilecek güzergahlar, dolmuş duraklarının yerinin belirlenmesi, her bir hatta taşınacak yolcu sayısı vs. tamamen davalı Belediyenin denetimi altında olduğunu, bu nedenle davalı Belediyenin de işveren konumunda bulunduğunu beyanla, davacının davalı ...

Büyükşehir Belediyesi ile diğer davalı hak sahipleri tarafından idare edilen ... - ... - ... dolmuş hattı durağı işyerinde hizmet akdine dayalı olarak aylık 1.000.00 TL ücretle 14.07.1997 - 15.12.2012 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili savunmasında özetle; müvekkili ... ile ...'ın dolmuş hatları bulunmadığı gibi işçi olarakta çalışmadıklarını, diğer davalı müvekkillerinin ise adı geçen hatta faaliyet gösteren araçlarda şoför olarak çalıştıklarını, işveren sıfatlarının bulunmadığını beyanla müvekkilleri hakkında davanın husumetten reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Dahili davalılar vekili savunmasında özetle; şehir içi toplu taşımacılık işini yapan müvekkilleri ile davacı arasında yazılı veya sözlü bir iş sözleşmesi bulunmadığını, hizmet sözleşmesinin koşullarını oluşturacak herhangi bir ilişki de söz konusu olmadığını, müvekkilinin davacıyı tanımadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Belediye vekili savunmasında özetle; davacı ile müvekkili belediye arasında hizmet akdi ilişkisi bulunmadığını, anlaşıldığı kadarıyla dolmuş duraklarında kahyalık yapmış olduğunu, yaptığı iddia edilen işin davalı belediye ile hiç bir ilgisi bulunmadığını beyanla, belediye yönünden davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili savunmasında özetle; davacının davalıya ait işyerinde çalıştığını gösteren herhangi bir kayıt ve belge bulunmadığını, 5510 sayılı Kanun'da ve Yargıtay'ın emsal kararlarında öngörülen inceleme ve araştırmaların yapılması gerektiğini beyanla, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi, 12.04.2016 tarihli ve 2013/25 Esas, 2016/125 Karar sayılı kararı ile, "... davacının çalıştığı iddia edilen ... - ... - ...

Şehir İçi Toplu Taşımacılık Dolmuş Hattı ile son durağının ve genel olarak şehir içi ara durakların tüzel kişiliği bulunmadığı, belli bir kişi veya tüzel kişi tarafından işletilmediği, sözü geçen güzergahta 42 adet dolmuş lıattı bulunduğu ve 42 özel kişiye ait olduğu, dolmuş işletmecilerinin faaliyet alanları, takip edecekleri güzergahlar, taşıyabilecekleri yolcu adedi ve yolcu indirme-bindirme durak yerlerinin İl Trafik Komisyonunun görüşü alınarak ...

Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkez Başkanlığı tarafından tespit edildiği, Toplu Taşıma Yönetmeliğine göre Zabıta ekipleri tarafından denetimlerinin yapıldığı, faaliyetleriyle ilgili belediyenin aldığı kararlara uyulmaması halinde tutanak düzenlenip, ceza tahakkuk ettirildiği, yasal olarak dolmuş hatlarının denetiminin belediye zabıta ekipleri tarafından yapıldığı, bunun dışında dolmuş duraklarının yönetimiyle ilgili ...

Büyükşehir Belediyesinin herhangi bir ilişkisinin bulunmadığı, böyle bir görevleri de olmadığı, dolmuş durağının başkan ve üyelik görevini; hat sahiplerinin kendi aralarında seçtikleri kişilerin yaptığı, ancak, başkan ve üyelik görevinde bulunanların, resmiyette durakta hattı bulunan kişileri veya durağı temsile yetkili olmadıkları, Dolmuş durağı veya durakları, kahyalık veya kontrolör hizmetinden dolayı 506 sayılı Kanun kapsamına alınmamış olduğu, vergi kaydı bulunmadığı, tüm bunların sonucu olarak davacının, davalılara ait sözü geçen dolmuş durağı işyerinde kuruma bildirilmiş hizmetinin olmadığı,

davacının davaya konu edilen 14.07.1997 - 15.12.2012 tarihleri arası dönemde 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddenin 1 inci fıkrasının a, b, c bentleri kapsamında kuruma bildirilmiş hizmetinin bulunmadığı boşta gözüktüğü anlaşılmıştır. ...

Davalı olarak gösterilen ...'in 27 M 0440 plakalı dolmuş aracının sahibi olduğu, ancak diğer davalılar ..., ..., ..., ..., ... ve ...'ın davaya konu ... - ... - ... dolmuş hattında faaliyet gösteren araçlarının bulunmadığı dosyadaki kayıt ve belgelerin tetkikinden anlaşıldığından bu davalılar hakkında açılan davanın husumet yokluğundan reddine karar vermek gerekmiştir.

Tüm dosya kapsamı, dinlenen tanıklar ve toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacının ... ... ... dolmuş hattı durağında kahya olarak 1996 - 1997 - 1998 - 2000 yıllarından beri çalıştığının tanık ifadelerince anlaşıldığı, ancak dinlenen tanıkların 15.01.2004 tarihinden önceye ait kuruma bildirilmiş hizmeti bulunmadığı, 01.12.2010 tarihinden önceye ait yazılı belge de bulunmadığı ve tanık Ali Gürsel'in 14.01.2004 tarihi itibari ile kuruma bildirilmiş hizmetinin olduğu, dinlenen tanıkların beyanlarının sigortalı olarak çalıştığı dönemle sınırlı olduğu hususları gön önüne alınarak,

davacının dahili davalılara ait ... - ... - ... dolmuş hattı durağında kontrolör ve kahya olarak 15.01.2004 - 15.12.2012 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığı kanaatine varılarak..." gerekçesiyle "Davanın kısmen kabul kısmen reddi ile

... Büyükşehir Belediyesi ile ..., ..., ..., ..., ... ve ... hakkında açılan davanın husumet yokluğundan reddine,

Davacının diğer davalılara ait ... - ... - ... dolmuş hattı durağında kontrolör ve kahya olarak, hizmet akdine dayalı, günün asgari ücreti ile 15.01.2004 - 15.12.2012 tarihleri arasında kesintisiz 8 yıl 11 ay çalıştığının tespitine, " karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.İlk Derece Mahkemesinin, 12.04.2016 tarihli ve013/25 Esas, 2016/125 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacı, davalı Kurum ve davalı ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin, 02.03.2021 tarihli ve 2020/10656 Esas, 2021/2516 Karar sayılı bozma kararında "..Dosya kapsamına göre, belediye zabıta daire başkanlığı tarafından gönderilen listede ...-...-... dolmuş hattında çalışan dolmuş plaka ve sahiplerinin bildirildiği, beyanına itibar edilen tanık Ali Gürsel’in dolmuş hattında kayıtlı 27 M 0483 plakalı araçta ilki 14.01.2002 olmak üzere, 30.10.2002, 03.02.2003, 17.05.2003 ve 07.08.2003 tarihlerinde; tanık ...’un ise aynı dolmuş hattında kayıtlı 27 M 0457 plakalı araçta ilki 30.11.2001 olmak üzere, 04.03.2002, 04.01.2003 ve diğer tarihlerde trafik idari para cezası kesildiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece, tanık ...’un ...-...-... hattında çalışan dolmuşta 30.11.2001 tarihinde hakkında kesilen trafik cezası bulunması, yine tanık Ali Gürsel’in de 14.01.2002 ve 2003 yılının muhtelif tarihlerinde aynı hatta çalışan dolmuş plakası için hakkında kesilen trafik cezalarının bulunması karşında, tanık beyanları ve trafik ceza tutanakları birlikte irdelenip, resen araştırma ilkesi kapsamında tespit edilecek tanıklar da dinlenerek, davacının hizmet başlangıç tarihi bu kapsamda tekrar değerlendirilip varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir." denilerek karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Tüm dosya kapsamı, toplanan deliller, SGK kayıtları, tanık beyanları, Yargıtay bozma ilamı birlikte değerlendirildiğinde. Mahkememizin 2013/25 Esas ve 2016/125 Karar sayılı ilamında ...

Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile ..., ..., ..., ..., ... ve ... hakkında açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine dair verilen karar hakkında Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2020/10656 Esas, 2021/2516 Karar ve 02.03.2021 tarihli ilamı ile bozma konusu yapılmadığına yeniden hüküm kurulmasına yer olmadığına, davacının, diğer davalılara ait ...- ...- ...

Dolmuş Hattı ünvanlı işyerinde Kuruma bildirilen günler haricinde, 30.11.2001-15.12.2012 tarihleri arasında kontrolör ve kahya olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından kesintisiz şekilde çalıştığı anlaşıldığından, davanın kısmen kabul kısmen reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir..." gerekçesiyle "Davanın kısmen kabul kısmen reddi ile,

1-Mahkememizin 2013/25 Esas ve 2016/125 Karar sayılı ilamında ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile ..., ..., ..., ..., ... ve ... hakkında açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine dair verilen karar hakkında Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2020/10656 Esas, 2021/2516 Karar ve 02/03/2021 tarihli ilamı ile bozma konusu yapılmadığına yeniden hüküm kurulmasına yer olmadığına,

2-Davacının, diğer davalılara ait ...- ...- ... Dolmuş Hattı ünvanlı işyerinde kuruma bildirilen günler haricinde, 30.11.2001-15.12.2012 tarihleri arasında kontrolör ve kahya olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından kesintisiz şekilde çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine," dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, bir kısım davalılar vekili ve davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı ... Başkanlığı temyiz dilekçesinde; tanık beyanlarının çelişkili olduğunu, aleyhe yargılama gideri ve vekalet ücreti verilemeyeceğini belirterek, kararın bozulmasını, istemiştir.

2.Bir kısım davalılar vekili temyiz dilekçesinde; davalılardan ..., ..., ...'in vefat ettiğini, mirasçılarını davaya dahil etmeden dosyaya devam edilmesinin usul ve yasaya aykırılık teşkil edeceğini, davacıların iddia ettiği dönemlerde dolmuş hatlarının Büyükşehir Beldeiyesine ait olduğunu, bağımlı çalışma unsurunun oluşmadığını, her dolmuşa bağırabilen, belli mesaisi olmayan, nerde nasıl çalıştığı belli olmayan kişi olmasına karşın işçi sıfatıyla çalıştığı kanaatine ulaşılmasının hukuk kurallarını yok saymak olduğunu, dava açıldığı dönemdeki sahiplerden ölen olmasına rağmen miras.ıların dahili sağlanmadan yargılamaya devam edildiğini,

davacının ücretini kimden alıyorsa işverenin o olduğunun kabul edilmesi gerektiğini, dinlenen tanıkların hatlarla bağlantısı olmayan kişiler olduklarını, hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddi gerektiğini belirterek, verilen kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, ile mülga 506 sayılı Kanunun 79/10 ile 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddeleri

3. Değerlendirme 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 297 nci maddesi uyarınca, mahkeme kararlarının;

a) Hükmü veren mahkeme ile hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad ve soyadları ile sicil numaraları, mahkeme çeşitli sıfatlarla görev yapıyorsa hükmün hangi sıfatla verildiğini,

b) Tarafların ve davaya katılanların kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad ve soyadları ile adreslerini,

c) Tarafların iddia ve savunmalarının özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri,

ç) Hüküm sonucu, yargılama giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmının iadesi, varsa kanun yolları ve süresini,

d) Hükmün verildiği tarih ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin imzalarını,

e) Gerekçeli kararın yazıldığı tarihi, içermesi, hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi zorunludur. Bu biçim yargıda açıklık ve netlik prensibinin gereğidir. Aksi hal, hükmün infazında zorluklara ve tereddütlere, yargılamanın ve davaların gereksiz yere uzamasına, davanın tarafı bulunan kişi ve kurumların mağduriyetlerine sebebiyet verecek ve Kamu düzeni ve barışını olumsuz yönde etkileyecektir (Hukuk Genel Kurulu - 2007/14-778 E, 2007/611 K, Dairemizin 01.04.2008 gün ve 2007/38353 Esas, 2008/7142 Karar sayılı ilamı).

2.Hükmün bir kısmının bozma kapsamı dışında bırakılması bu kısımların bağımsız bir şekilde onandığını göstermez, hükmün bir kısmının bozma kapsamı dışında bırakılmasının amacı bu kısımların doğru olduğunu belirlemek, bozmanın sınırlarını çizmek ve bu şekilde usulü kazanılmış hakları oluşturup, korumaktır.

3.Bozma kararı üzerine önceki hüküm tamamen ortadan kalkar. Bu nedenle bozma kararından sonrada Mahkemece HMUK.nun 388 vd. ...nun 297 nci maddelerinde belirtilen unsurları taşıyacak şekilde yeni bir karar verilmek zorundadır.

4.Davaya konu isteklerin tamamı için hüküm kurulmalı, yargılama giderleri, harç ve avukatlık ücreti buna göre belirlenmelidir.

5.Somut olayda mahkemece yukarıda yapılan açıklamalar ışığında eldeki dava kapsamında kurulan hükmün bozma ilamı öncesi verilen kararın Yargıtay tarafından bozma ilamına konu edilmemesi nedeniyle yeniden hüküm kurulmasına yer olmadığına karar vermek, hüküm fıkrasında ise açıkça Mahkemenin 2013/25 Esas ve 2016/125 Karar sayılı ilamında ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile ..., ..., ..., ..., ... ve ... hakkında açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine dair verilen karar hakkında Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2020/10656 Esas, 2021/2516 Karar ve 02.03.2021 tarihli ilamı ile bozma konusu yapılmadığına yeniden hüküm kurulmasına yer olmadığına karar verilmesi hatalı olmuştur.

2-Dava devam ederken taraflardan birinin ölmesi halinde MK 27/1 inci maddesi gereğince ölen kişinin taraf ehliyeti son bulur. Bu nedenle, davaya ölen tarafa karşı veya onun tarafından devam edilmesine imkan yoktur. Ölü kişi adına hüküm kurulamaz. Yalnız öleni ilgilendiren yani mirasçılara geçmeyen haklara ilişkin davalar tarafın ölümü ile konusuz kalır. Yalnız ölen tarafı ilgilendirmeyen, yani mirasçıları da ilgilendiren, mirasçıların malvarlığı haklarını etkileyen davalar tarafın ölümü ile konusuz kalmaz. Bu davalara, ölen tarafın mirasçıları tarafından veya ölen tarafın mirasçılarına karşı devam edilir.

Eldeki davada, bir kısım davalıların yargılama devam ederken vefat ettiği; Mahkemece, yargılamanın bu şekilde tamamlandığı anlaşılmakla; murislerin tüm mirasçılarına karşı davanın yöneltilmesi ve HMK’nın 124 üncü maddesi gereğince davaya dahil edilmesi gerekirken taraf teşkili sağlanmaksızın karar verilmiş olması isabetsizdir.

Yukarıda belirtilen hukuki ve fiili durumlar ışığında, Mahkemece, mirasçıların tespiti ile HMK’nın 124 üncü maddesi gereğince davaya dâhil edilmeleri için süre verilmeli, davaya dâhil edilen mirasçıların gösterdiği deliller toplanmalı ve elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; İlk Derece Mahkemesi kararının sair yönleri incelenmeksizin BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,