Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/12717 K.2023/13029

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ile hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 2102189119 tahsis numarası ile yaşlılık aylığı alan davacının, 18.06.2019 tarih ve 2019/EG/039 sayılı denetmen raporuna istinaden, ... Animasyon Organizasyon Tur. Eml. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinden 01.09.2009-16.11.2009 tarihleri arasında Kuruma bildirilen hizmetlerinin fiili olmadığı gerekçesiyle iptali üzerine aylığının kesildiğini, Kurum işleminin haksız ve hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek, aksi yöndeki Kurum işleminin iptali ile 01.09.2009-16.11.2009 tarihleri arasındaki hizmetlerin geçerli olduğunun tespitine, yaşlılık aylığının yeniden bağlanmasına ve borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP

Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; ... TC Kimlik ve ... tahsis numarası ile aylık almakta olan ...'ın aylığının SGK Denetmeni tarafından tutulan 18.06.2019 tarihli ve 2119/EG-039 sayılı denetmen raporuna göre ... numaralı ... Animasyon Organizasyon Tur. Eml. Tic. Ltd.

Şti. unvanlı işyerindeki 01.09.2009 ile 16.11.2009 tarihleri arasındaki hizmetinin fiili olmadığının tespit edildiğini, hizmet iptalleri yapıldıktan sonra aylık bağlama şartlarının değerlendirildiğini ve 3600 gün prim ödeme şartı yerine gelmediğinden aylıklarının başlangıç tarihinden itibaren durdurulduğunu,

tarafına 01.12.2009 ile 17.11.2019 tarihleri arasında sigortalıya ödenen hak etmediği aylıkları toplamı 149.235,63-TL(faiz hariç) ve bayram ikramiyeleri 4.000,00-TL (faiz hariç) borç kaydı yapıldığını ve 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesinin (a) bendi gereğince tahsil edilmesi için Mali Hizmetler Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüğüne intikal ettirildiğini belirterek, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde; sahte iş yeri olduğu SGK denetmenince tespit edilen dava dışı ... Animasyon Organizasyon Tur. Eml. Tic. Ltd. Şti. işyerinden yapılan tüm bildirimlerin iptaline dair somut verilere dayalı müfettiş raporunun aksi kanıtlanamadığından, davanın reddine karar vermiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: Davacı Vekilinin İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemece davacı lehine hiçbir delilin değerlendirilmediğini, denetmen kanaati üzerine iptal edilen dava konusu 76 günde davacının iş yerinde fiilen çalıştığını, hizmetin gerçek olmadığı yönündeki iddianın 10 yıl sonra ortaya atılması ve aksinin ispatının davacıdan beklenmesinin hukuk devleti ilkesine aykırı olduğunu belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 18.06.2019 tarih ve 2019/EG/039 sayılı Kurum Denetmen raporu, taraf ve tanık beyanları ile İlk Derece Mahkemesi kararı birlikte değerlendirildiğinde, davacının dava dışı ... Animasyon Organizasyon Tur Ltd.

Şti.deki 01.09.2009 -16.11.2009 tarihleri arasındaki çalışmasının fiili ve gerçek olduğunun hiçbir tereddüt ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde ispatlanamadığı, Kurum işleminin dayanağı olan müfettiş raporunun aksi kanıtlanamadığından, ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında, dosyadaki yazılara, hükmün Dairece de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleri ile dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı Vekilinin Temyiz Sebepleri Davacı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyizen bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, yaşlılık aylığını iptal eden Kurum işleminin iptali ile 01.09.2009 - 16.11.2009 tarihleri arasındaki hizmetlerin fiili ve gerçek olduğunun ve borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir.İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

3.Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun’un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

3.Değerlendirme

1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, dava dışı ... Animasyon Organizasyon Tur. Eml. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinden 01.09.2009 - 16.11.2009 tarihleri arasında Kuruma bildirilen hizmetlerinin fiili olmadığı gerekçesiyle iptali üzerine yaşlılık aylığının kesildiğini ve tarafına borç tahakkuk ettirildiğini, oysa ki iptal edilen dönemde anılan işyerinde bilfiil çalıştığını belirterek, hakkında tesis edilen işlemin iptali ile iptal edilen çalışma sürelerinin geçerliliğinin tespitine ve Kuruma borçlu olmadığına karar verilmesini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, müfettiş raporunun aksi kanıtlanamadığından Kurum işleminin yerinde olduğu gerekçesiyle davanın redine karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

2.Somut olayda, Mahkemece öncelikle, davacının çalışmasının geçtiği işyeri ve işvereni ile kimlerle birlikte çalıştığı yönünden beyanı alınmalı, davacının çalışmasını bilebilecek tanıklar tespit edilip dinlenmeli, dosya kapsamında 2009-Mayıs ayına ilişkin muhtasar beyanname verilmesi karşısında iş yerinin fiili olup olmadığı,

bunun yanı sıra 2009 yılına ait yoklama fişinin varlığı araştırılmalı, resen araştırma ilkesi doğrultusunda, ihtilaf konusu dönemde dava dışı işveren ile aynı çevrede faaliyet yürüten veya işverenle iş ilişkisi içinde olan ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte komşu işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince belirlenerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,