Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/8794 K.2023/11368

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın davalı ... ve ... Konut Yapı Kooperatifi yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... İnş. Mak.Gıd. Sağl. Elekt. Oto. İth. San. Tic.Ltd. Şti. yönünden kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ... İnş. Mak.Gıd. Sağl. Elekt. Oto. İth. San. Tic.Ltd. Şti. ve davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, davalı ... Konut Yapı Kooperatifinin Anamur ilçesi İskele Mahallesi 1728 sokaktaki konut inşaatı sahasının sahibi, 2 ve 3 no'lu davalıların ise inşaat işini 1 no'lu davalı adına yürütülen adına yürütülen taşeron işverin olduğunu müvekkilinin 2 ve 3 nolu davalıların personeli olarak 01.01.2010 tarihi ile 2010 yılının 11. ayında ilk işe başlama bildiriminin yapıldığı tarih arasında gece bekçisi olarak aralıksız çalıştığını,

bu süre içerisinde ilk ücret davalının müvekkiline işçilik ücretine binaen bir kere ödenen 500 TL dışında hiç bir ücret ödemedikleri gibi 4 nolu davalı SGK İl Müdürlüğü nazarında işe girmeyi hiç bildirmediğini ve sigorta primlerini de yatırmadığını, 2010 yılının 11. ayında yukarıda isimleri bulunan ilk üç davalının kendileri adına yukarıda belirtilen inşaatta bu defa da inşaat işçisi olarak çalışmaya devam eden müvekkilinin işçi olarak SGK'ya bildirdiğini ve 2011 yılının haziran ayın sonuna dek işçi olarak çalıştığını beyanla çalıştığı sürelerinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar tarafından davaya cevap dilekçesi sunulmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "davacı ...'ın, davalı ... İnş. Mak.Gıd. Sağl. Elekt. Oto. İth. San. Tic.Ltd. Şti..'ne ait işyerinde 16.02.2010 -10.11.2010 tarihleri arasında toplam 264 gün çalıştığı, bu çalışmaların 21 gününün SGK'ya bildirildiği, 243 günün SGK'ya bildirilmediği, davacının bildirimi yapılamayan dönemlerde hizmet aktine bağlı olarak asgari ücretle kesintisiz olarak fiilen çalıştığı anlaşıldığından davanın kabulüne (davacının talebinin bir kısmı kabul edildiği halde kısa kararda kabulüne karar verildiğinden kısa karara uygun gerekçe yazılmıştır) karar verilerek;

1-Davanın davalılardan ... ve ... Konut Yapı Kooperatifi yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddine,

2-Davanın davalılardan işverenlik ... İnş. Mak.Gıd. Sağl. Elekt. Oto. İth. San. Tic.Ltd. Şti. yönünden kabulü ile davacı ...'ın, davalı ... İnş. Mak.Gıd. Sağl. Elekt. Oto. İth. San. Tic.Ltd. Şti..'ne ait işyerinde 16.02.2010 -10.11.2010 tarihleri arasında toplam 264 gün çalıştığı, bu çalışmaların 21 gününün SGK'ya bildirildiği, 243 günün SGK'ya bildirilmediği, davacının bildirimi yapılamayan dönemlerde hizmet aktine bağlı olarak dönemin asgari ücretiyle kesintisiz olarak çalıştığının tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... şirketi ve davalı Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davacı hizmet tespiti istenen döneme dair iddialarını ispatlayamadığını, tanık beyanları arasında çelişkiler olduğunu, ilgili iş yerinin hangi tarihten itibaren faal olduğu ile çalışma ruhsatı alıp almadığının araştırılması gerektiğini, şirketin vergi kayıtları irdelenerek çalışan sayısı tespit edilmeye çalışılması gerektiğini, komşu işyeri tanığı tespit edilerek beyanlarına başvurulmak suretiyle uyuşmazlık konusu hususu bırakılmadan verilen kararın bozulması talebi ile istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı ... İnş. vekili, davanın zaman aşımına uğradığını, davalıyla davacı arasında hizmet sözleşmesi bulunmadığını, davacının çalışmasını ispatlayan herhangi bir olgunun mevcut olmadığını, kısa karar ile gerekçeli kararın çelişkilerinin olduğundan verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Dosyadaki kayıt ve belgelerden, dava konusu edilen dönemde14.11.2008/15.02.2010 tarihleri arasında Ünal Emlak Turizm isimli işyerinde, 18.08.2010-07.09.2010 tarihleri arasında ... İnşaat isimli işyerinde, 11.11.2010-26.11.2010 tarihleri arasında Venedik inşaat isimli işyerlerinden hizmet bildiriminin bulunduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda; dosyada dinlenen bordro tanığı ...'in alınan beyanlarında davacı ile birlikte çalıştıklarını bildirdiği, davacının çalışmasının kesintisiz olduğu anlaşılmakla davada hak düşürücü sürenin söz konusu olmadığı, tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde Mahkemenin kabulünün yerinde olduğu anlaşılmakla davalılar ve davalı SGK vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Eldeki dava, davacının, davalı işyeri nezdinde 01.01.2010 ile 2010 yılı 11'inci ayı arasında geçen hizmet süresinin tespiti istemine ilişkin olup davalı ... ve ... Konut Yapı Kooperatifi yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... İnş. Mak.Gıd. Sağl. Elekt. Oto. İth. San. Tic.Ltd. Şti. yönünden kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Tüm dosya kapsamı incelendiğinde, davacı gece bekçisi olarak çalıştığını ifade etmiş ise de davanın somutlaştırılması yükümlülüğü tam olarak yerine getirilmediğinden davacıdan davasını somutlaştırması istenilerek hangi tarihte işe başlayıp hangi tarihe kadar çalıştığı, bu işyerlerinin inşaat faaliyeti olup olmadığı,

inşaatta çalışan işçilerin isim ve adresleri sorulmak suretiyle bildireceği tanıklar dinlenilmeli, davalı Kooperatife ait inşaatın bu dönemde devam edip etmediği araştırılmalı, devam ediyorsa o dönem çalışan işçilerin kimler olduğu tespit edilmeli, tespit edilen tanıklar dinlenilmeli, şirketin işyeri sicil dosyası, dönem bordroları, denetim yapılmışsa denetim raporları ve Kooperatif ile davalılar arasında sözleşme yapılmışsa celbedilmeli,

inşaat ruhsat tarihi ile inşaat bitiş tarihleri Belediye ve Kooperatif'ten sorulmalı ve tanık beyanları buna göre değerlendirilmek suretiyle davacının çalışmaları varsa tereddütsüz bir şekilde süresi ve kapsamı belirtilerek sonucuna göre karar verilmelidir. Eksik araştırma ve hatalı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,