Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/5086 K.2025/11651

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; ... Belediyesine ait ... Sanayi Limited Şirketinde büro memuru kodu ile ... Belediyesi Mali Hizmetler Müdürlüğü Gelir Şefliği Su Abone Servisinde 25.06.2015 yılından itibaren çalışmaya başladığını, gelir şefliğinde su abone işlemlerini yapmakta olduğunu, ...

Belediyesi İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğünün 28.06.2021 tarih ve ... sayılı yazısı ile Park ve Bahçeler Müdürlüğünde 28.06.2021 tarihinden itibaren çalışmak üzere görevlendirildiğini, ...

Belediyesi İnsan Kaynakları Eğitim Müdürlüğünün 29.06.2021 tarih ve ... sayılı yazısı ile "büro memuru kodu beden işçisi koduna" dönüştürülmüş olduğunu, Park ve Bahçeler Müdürlüğünün 30.06.2021 tarih ve ... sayılı yazı ile de Park ve Bahçeler Müdürlüğünde, müdürlüğünün sorumluluk alanları olan parklar, caddeler, sokaklar ve fidanlıkta yabani ot temizliği, sulama, çapalama, bitki yükleme vb. işleri amirlerinin gözetiminde yerine getirmek “ işlerini yapmak üzere görevlendirildiğini, büro memuru olarak çalışmakta iken rızası dışında ve hiçbir haklı ve hukuki gerekçe olmadan büro memuru olan çalışma kodunun beden işçisi olarak değiştirildiğini,

davalı tarafça yapılan bu kod değişikliği ve görevlendirme işlemine karşı ... Belediyesine 02.07.2021 tarih ve E.9523 sayılı dilekçe ile yapılan kod değişikliği işleminin iptalini talep ettiğini, davalı tarafça bu dilekçesine cevap verilmediğini, davalı idarece yapılan kod değişikliği işlemi hukuka aykırı olduğunu belirterek iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacı, belediye bünyesinde çalışmakta olup meslek kodu değişikliği talep etmekte olduğunu, davacı tarafından açılan davada uyuşmazlığın çözüm yerinin idari yargı olduğunu, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E. 2021/6767, K. 2021/11375 sayılı kararının da bu yönde olduğunu, davacının, belediye bünyesinde gelir şefliğinde çalışmakta iken 28.06.2021 tarihinde ...

Belediyesi İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğü'nün 18575 E. sayılı yazısı ile Park ve Bahçeler Müdürlüğünde görevlendirildiğini, bu görevlendirmenin sebebinin, Belediye Park ve Bahçeler Müdürlüğü bünyesinde yeterli sayıda beden işçisi bulunmaması ve görevlendirme tarihi de göz önüne alındığında mevsim kaynaklı olarak ilgili birimde ihtiyaç duyulan personel sayısının yükselmesi olduğunu, belediyece yürütülen kamu hizmetlerinin aksamaması ve sürdürülebilirliği esası göz önünde bulundurulduğunu ve davaya konu kurum içi görevlendirme yapıldığını,

dava konusu meslek kodu değişikliği karşı tarafça iddia edildiği gibi haklı gerekçelerden uzak yahut kamu yararından soyut olmadığını, davacı tarafa belediye tarafından yüklenen hizmet sorumluluğunun kamu hizmeti kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının büro memuru kodunun beden işçisi kodu olarak değiştirilmesi işleminin iptaline, meslek kodunun büro memuru (....) koduna çevrilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353-(1) b)1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; uyuşmazlığın idari yargıda görülmesi gerektiğini, emsal Yargıtay kararının dikkate alınmadığını, kaldı ki meslek kodu değişikliğinin de haklı gerekçelere dayandığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, meslek kodunun değiştirilmesine ilişkin davalı ... işleminin iptali istemine ilişkindir.

1- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5/b maddesi uyarınca "İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara iş mahkemesinde bakılacağı belirtilmiştir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve ... Kanunu’nun 101. maddesi uyarınca “Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür”.

5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendinde ise

“Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde, sigortalıların işyerlerinde fiilen yaptıkları işe uygun meslek adı ve kodunu, gerçeğe aykırı bildiren her bir işyeri için aylık asgari ücreti geçmemek üzere meslek adı ve kodu gerçeğe aykırı bildirilen sigortalı başına asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanacağı" hükmüne yer verilmiştir.

Çalışma hayatında işçilerin mesleklerine göre sınıflandırılması ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtlarının doğru bir şekilde tutulması için meslek kodları kullanılır. SGK meslek kodları, çalışanların hangi meslek dalında çalıştığını gösteren numaralardan oluşur. Bu kodlar, işçilerin faaliyet alanlarını tanımlamak ve işverenlerin çalışanlarını doğru bir şekilde bildirmesi için kullanılır.

İşverenlerin, çalışanların işyerinde fiilen yapmış olduğu işe uygun meslek kodunu prim hizmet beyannamesinde gerçeğe aykırı biçimde bildirir ise idari para cezası ödemek zorunda kalacağı düzenlenmiştir. Belirtmek gerekir ki söz konusu idari para cezası işyeri bazında ve her bir beyanname dönemi için tatbik edilmekte olup uygulama 2018 yılına ait Ocak ayına ilişkin beyannamelerden itibaren zorunlu olarak uygulanmaktadır.

Meslek kodlarının girişi sırasında, sigortalının bitirmiş olduğu okuldaki mesleği veya uzmanlık alanı değil, işyerinde fiilen yapmış olduğu işe ilişkin meslek kodunun girilmesi yasal zorunluluktur.

5510 sayılı Kanun’un 59. maddesi uyarınca işveren tarafından çalışanın fiilen çalıştığı işe ait meslek adının ve kodunun gerçeğe aykırı olup olmadığı hususu SGK’nin denetim ve kontrol amacıyla görevlendirmiş olduğu memurlar aracılığıyla denetlenmektedir.

Sonuç olarak 5510 sayılı Kanun’da yapılan düzenleme uyarınca işverenler, çalışanları işe alırken işyerinde fiilen yapacakları veya yapmakta oldukları işe uygun meslek kodunu SGK’ya bildirmekle yükümlü hale gelmiş olup işbu yükümlülüğü yerine getirmemeleri halinde idari para cezası yaptırımı ile karşılaşmaları söz konusudur.

Her meslek grubuna özel olarak atanan bu kodlar, işçilerin SGK’ya bildirilen bilgilerini doğrulamak ve işverenlerin çalışanlarını doğru bir şekilde sınıflandırmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Meslek kodları, çalışanların yaptığı işin niteliğini belirler ve onları doğru bir şekilde sınıflandırır, işçilerin prim, vergi ve diğer yasal kesintilerinin doğru bir şekilde hesaplanmasında önemli bir rol oynar, yapılan işin risklerini ve iş güvenliği önlemlerini belirlemek için de kullanılır ve sigortalıların yasal haklarının korunmasına yardımcı olur.

Meslek kodunun sosyal güvelik hukuku, kamu hukuku, bireysel ve toplu iş hukuku yönünden önemli etkileri vardır.

Sosyal güvenlik hukuku yönünden prime esas kazancı, fiili hizmet süresi zammını ve ayrıca hizmetin geçtiği gerçek işverenin belirlenmesinde etkisi vardır. Bireysel ve toplu iş hukukunu etkileyen yönleri olsa da 2018 yılında yasal düzenleme ile denetimi Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmiş olup, uyuşmazlığın artık 5510 sayılı Kanun kapsamında kaldığı tartışmasız hale gelmiştir.

5510 sayılı Kanun'da 2018 tarihinde yapılan değişiklikle meslek kodu, işe giriş bildirgesinin önemli unsurlarından biri olmuştur. Zira bu eksiklik cezai yaptırıma bağlandığına göre hukuki yaptırımı da olmalıdır. 5510 sayılı yasal düzenleme gereğince meslek kodu düzeltilmesi istemi, sigortalı sicil kaydının düzeltimi ve geniş anlamda fiili çalışmanın varlığının araştırılması nedeni ile hizmetin tespit kapsamında değerlendirilmesi gerekir.

Sonuç olarak meslek kodunun değiştirilmesi istemi 5510 sayılı Kanun'dan kaynaklanan bir uyuşmazlık olup Kurum tarafından işlem yapılmasını gerektirdiğinden HMK’nın 124. maddesi uyarınca yasal hasım olan Sosyal Güvenlik Kurumunun davalı olarak katılımı sağlanarak savunması alınıp, onun göstereceği deliller de toplandıktan sonra hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

2- Diğer taraftan davacının, uyuşmazlık konusu dönemde olmak üzere 01.04.2018-05.10.2021 tarihleri arasında ... sicil numaralı Kırşehir Gıda Temizlik Sosyal Tesis Hizmetleri Ltd. Şti. unvanlı iş yerinden bildirimlerinin yapıldığı anlaşılmış olup, davanın bu işverenin hak alanını ilgilendirmesi nedeniyle davaya dahil edilmesi sağlanarak, davaya dahil edilen işveren Kırşehir Gıda Temizlik Sosyal Tesis Hizmetleri Ltd. Şti.'den delilleri sorulup toplanılmalı ve yapılacak araştırma neticesinde tüm deliller dikkate alınarak varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgulara gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, Üyeler ... ve ...'ın muhalefetlerine karşı, Başkan vekili ... ile Üyeler ... ve ...'nın oyları ve oy çokluğuyla 10.09.2025 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY

Dava; davacının “büro memuru” olan meslek kodu ile davalı ... işyerinde çalışmakta iken işveren tarafından kanuna aykırı olarak park ve bahçe işleri için görevlendirme yapıldığını meslek kodunun “beden işçisi” meslek koduna dönüştürülerek Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirildiği, iddiasıyla kod değişiklik işleminin iptali ile doğru meslek kodunun tespitine yöneliktir. Yargılama sonunda mahkemece davanını kabulüne meslek kodunun düzeltilmesine karar verilmiştir.

Temyiz incelemesini yapan Dairemizin sayın çoğunluğu tarafından davanın sosyal güvenlik hukukunu ilgilendirdiği kabul edilmek sureyle işin esasının incelenmesi gerektiği kanaatiyle kararın öncelikle taraf teşkilinin sağlanması davaya SGK dahil edilmesi, ayrıca Kuruma müracaat koşulunun sağlanması gerektiği belirterek mahkeme kararı bozulmuş ise de aşağıdaki gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne iştirak edilmemiştir.

Meslek kodu; çalışanların işyerindeki mesleki pozisyonlarını belirlemek için kullanılan işveren tarafından SGK bildirilen numaralardan oluşan bir sistemdir. İlk defa 5510 saylı Kanunun 102. maddesine 15.7.20 16... sayılı Kanunun 51. maddesi ile getirilmiştir. “ Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde, sigortalıların işyerlerinde fiilen yaptıkları işe uygun meslek adı ve kodunu, gerçeğe aykırı bildiren her bir işyeri için aylık asgari ücreti geçmemek üzere meslek adı ve kodu gerçeğe aykırı bildirilen sigortalı başına asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır” şeklinde düzenlenmiştir.

Meslek kodunun ne amaçla getirildiği ne işe yaradığı hususu üzerinde durulmalıdır. Buna göre çıkan uyuşmazlıkların niteliği ve uyuşmazlığın çözümünde görevli olan yargı yeri ve mahkemeler belirlenecektir.

Bireysel iş hukuku açısından meslek kodu bildirimi işçinin yaptığı iş, çalışma koşulları, sendika açısından tabi olduğu iş kolu ve yetkili sendika tespiti için önemli olup; sosyal güvenlik hukuku açısından ise, prime esas kazanç tespiti ile fiili hizmet zammı konusunda önemlidir. Bu ayırımı doğru belirlemek uyuşmazlığın hangi mahkeme, hangi yargılama hukuku uygulanarak hangi delillerle çözüleceği bakımından önemlidir.

Sayın çoğunluk bu ayırımı yapmaksızın meslek kodunun yanlış bildirilmesinin 5510 sayılı Kanunun102. Maddesinde idari para cezasına tabi tutulmasını sosyal güvenlik hukuku uygulaması için yeterli görmüş, hizmet tespiti davalarından uygulanan resen araştırma ilkesini uygulama yoluna gitmiştir. Bu hatalı bir değerlendirmedir. İşveren tarafından eksik veya zamanında yapılmayana bir işleme, idari para cezası uygulanması onun sosyal güvenlik kapsamına alınmasını gerektirmez.

Kaldı ki idari para cezasının iptaline yönelik davalar idari işlem olarak idari yargıda çözümlenmektedir. Bir işleme yaptırım uygulanması onu sosyal güvenlik davasını gerektirecek bir sonuç doğurmaz. İşverenlerin Kuruma karşı sorumluluklarının belirli zamanlarda ve belirli şekilde yerine getirilmesini amaçlamaktadır.

Bireysel iş hukukunu ilgilendiren meslek kodu davalarında ise; işveren işçiyi çalıştırdığı işe uygun ücret ödememekte, işveren bu işe uygun ücret, sendikalı ise bu işe uygun toplu iş sözleşme hükümlerinin uygulanması talep edilmektedir. Bu gibi durumlarda ödenen bir ücret değil işe uygun bir ücret talebi ve meslek kodu talebi bulunmaktadır. Bu uyuşmazlıklarda verilen kararların temyiz incelemesi Dairemizin görevinde olmayıp Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin görevinde olup; yıllarca da bu şekilde uygulanmıştır.

Sosyal güvenlik hukuku açısından, sadece eksik bildirilen prime esas kazançların tespitini amaçlayan meslek kodu düzeltme taleplerinde veya itibari hizmeti içeren meslek kodu düzeltme taleplerine ilişkin davalarda, işveren yanında Kurumda davaya dahil edilmek suretiyle yargılama yapılacak, temyiz incelemesi de Dairemiz tarafından yerine getirilecektir.

Prime esas kazancın tespiti davasında, işveren tarafından sigortalıya yapılan ücret ödemelerinin tamamı Kuruma bildirilmeyip, eksik miktarda yapılan fiili ödemelerin gerçek miktarda olduğunun tespiti ile ücret üzerinden sigorta primi kesilmesi, dolaysıyla daha fazla aylık alınması amaçlanmaktadır. İtibari hizmete yönelik meslek kodu ise sigortalıya fazladan pirim ödeme gün sayısı kazandırmakta olup sigortalının sigortalılık durumlarını doğrudan etkilemektedir.

Yoksa sadece meslek kodunun değiştirilmesi prime esas kazancın değiştirilmesini sonucunu doğurmayacaktır. Çünkü 5510 sayılı Kanunda veya başkaca bir kanunda meslek koduna göre ücret belirleneceği ve buna bağlı olarak prime esas kazanç bildirileceğine yönelik hiçbir düzenleme bulunmamaktadır.

Somut olayımızda davacı. Belediye bünyesinde büro memuru olarak görev yapmakta iken kanuna aykırı olarak meslek kodu beden işçisi olarak değiştirilip park ve bahçeler işyerinde görevlendirilmesi işleminin düzeltilmesi gerektiği ve buna göre meslek kodunun değiştirilmesini talep etmiştir. Uyuşmazlık konusu tamamen bireysel iş hukukunu ilgilendiren çalışma koşullarınını düzeltilmesine yöneliktir.

Sosyal güvenlik hukukunu doğrudan ilgilendiren bir dava olmadığından Sosyal Güvenlik Kurumunun davaya dahil edilmesini gerektiren bir durum söz konusu olmadığı gibi, temyiz incelemesinin Dairemizce değil 9. Hukuk Dairesi tarafından yapılaması gerekmektedir. Sayın çoğunluk tarafından davanın sosyal güvenlikle ilgili kabul edilerek Sosyal Güvenlik Kurumuna da davanın yöneltilmesi gerektiğine yönelik bozma kararına bu nedenle katılmıyoruz.