Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2010/15444 K.2012/5956

Taraflar arasında görülen davada Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nce verilen 20.07.2010 tarih ve 2008/636-2010/325 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, davalı bankanın dava dışı hayali bir şirket adına çek karnesi vermesi nedeniyle müvekkilinin uğramış olduğu zarar nedeniyle davalı hakkında açmış olduğu tazminat davasının uzun süre sonra sonuçlandığını, hükmedilen tazminatın müvekkilinin uğradığı munzam zararı karşılamadığını ileri sürerek, 18.500,00 TL munzam zararın davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, kesin hüküm itirazı ile birlikte davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, taraflar arasında görülen İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/229 Karar sayılı kararın kesin hüküm oluşturduğu gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı temyiz etmiştir.

Dava, davalı bankanın hayali kişiye çek karnesi vermesi nedeniyle davacının uğradığını iddia ettiği munzam zararın tazmini istemine ilişkin olup, mahkemece kesin hüküm nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

BK.nun 105. maddesine göre "alacaklının duçar olduğu zarar, geçmiş günler faizinden fazla olduğu surette borçlu kendisine hiçbir kusur isnat edilemeyeceğini ispat etmedikçe bu zararı dahi tazmin ile mükelleftir".

Munzam zarar sorumluluğu kusura dayanan temerrüdün hukuki bir sonucudur ve borçlunun zararının faizi aşan bölümüdür.

Borçlu para borcunu vadesinde ödemediğinde (temerrüdü oluştuğunda) sözleşme veya yasada belirlenen "gecikme faizi" ödeme yükümü altına girer. Bu durumda BK’nun 103. maddesi uyarınca alacaklının mutlak ve tartışmasız bir zarara uğradığı kabul edilmektedir. O nedenle alacaklıya, uğradığı zararı ispat yükümü verilmeksizin, en önemlisi borçlunun, kusuru olup olmadığı araştırılmaksızın yasa gereği kabul edilen zararı giderme hakkı tanınmıştır.

Munzam zarar borcunun hukuki sebebi, asıl alacağın temerrüde uğraması ile oluşan hukuka aykırılıktır. O nedenle, borçlunun munzam zararı tazmin yükümlülüğü (BK.md.105), asıl borç ve temerrüt faizi yükümlülüğünden tamamen farklı, temerrüt ile oluşmaya başlayan asıl borcun ifasına kadar zaman içinde artarak devam eden, asıl borçtan tamamen bağımsız yeni bir borçtur.

Munzam zarar sorumluluğu, kusur sorumluluğuna dayanır. B.K.nun 105. maddesi kusur karinesini benimsemiştir.

Munzam zarardan kaynaklanan tazminat borcunun doğması için aranan kusur, borçlunun temerrüde düşmekteki kusurudur. Farklı bir anlatımla, burada zararın doğmasına yol açan bir kusur ilişkisi aranmaz ve tartışılmaz. Sorumluluk için borçlunun temerrüde düşmekteki kusurunun varlığı asıldır.

Kural olarak munzam zarar alacaklısı, öncelikle temerrüde uğrayan asıl alacağının varlığını, bu alacağın geç veya hiç ifa edilmemesinden dolayı temerrüt faizi ile karşılanmayan zararını, zarar ile borçlu temerrüdü arasındaki uygun illiyet bağını ispat etmekle yükümlüdür. Alacaklı borçlunun temerrüde düşmekte kusurlu olduğunu ispatla yükümlü değildir. Borçlu ancak temerrüdündeki kusursuzluğunu kanıtlama koşuluyla sorumluluktan kurtulabilir.

Bu itibarla, munzam zarar davalarında alacaklının (davacının) ispat yükümlülüğü çok sıkı kurallara bağlanmamalı, genel ispat yöntemlerinde olduğu gibi her olayın kendi yapısı ve özelliği içinde değerlendirmeye tutulmalıdır. Örneğin, yaşayan hayatın gerçekleri ve deneyimlerinin zorunlu kıldığı herkesçe bilinen normal durumlar ile fiili karineler, diğer bir anlatımla TMK’nın 6. maddesinde anlamım bulan genel kuralın istisnaları şeklinde ispat yükümünü ortadan kaldıran olgular, ispat hukuku açısından alacaklı yararına değerlendirilmeli, bunların aksini iddia eden borçluya ispat yükünün düştüğü kabul edilmeli, en önemlisi hükmedilecek zarar miktarı ve kapsamının tespitinde BK.’nın 43/2. maddesi hükmünden yararlanılmalıdır.

Ülkemizde süregelen enflasyonun belli yıllarda yüzde yüzlerde seyrettiği, vadeli mevduatların en az bu oranlarda gelir getirdiği, yabancı para değerinin (kurların) her zaman temerrüt faiz oranlarını aştığı, banka kredilerinin yüzde iki yüze kavuştuğu, paranın iç alım (satım) alma değerinin büyük ölçüde azaldığı tartışmasız ve yaşanan bir gerçek olduğu çok açıktır.

Böyle bir ekonomik ortamda bireyin parasının değerini sabit tutmak ve kazanç sağlamak için bir çaba ve girişimlerde bulunması, örneğin en azından vadeli mevduat, hisse senedi, altın veya döviz yatırımlarında değerlendirmesi, olayların normal akışına, hayat tecrübelerine uygun düşen bir karine olarak kabul edilmesi zorunludur.

Gerçekten de, dünyada var olan ekonomik krizlerin Türkiye’ye de etkileri göz önüne alındığında böyle bir ortamda yaşayan makul, normal bir kişinin parasını atıl biçimde elde tutmayacağı, gelir getirici bir yatırıma dönüştüreceği, insan yapısının ve menfaatlerini koruma içgüdüsünün de doğal bir sonucudur.

Hal böyle olunca, her türlü olumsuzluktan etkilenen ülkemiz ekonomisinin bu kırılgan yapısı herkes tarafından bilinmekte olup mahkemelerce de bu hususun bilinen vakıalar olarak kabulü gerekir. Yasal deyimi ile bunlar "MARUF VE MEŞHUR" vakıalardır ve bunların ispatına gerek yoktur (H.U....md.238/2).

Bunların yanında, 20.10.1989 tarih ve 3 karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında "para her zaman kullanılması mümkün ve temettü getiren bir meta olduğundan geç ödenmesi halinde zararın vücudu muhakkaktır" şeklindeki kabulde yukarda açıklanan hukuki tespit ve bulguları doğrulamaktadır.

Yapılan bu genel açıklamalardan sonra somut olaya dönülecek olursa, davalı banka tarafından hayali bir kişiye verilen çek karnesi nedeniyle 31.08.1997 keşide tarihli çekin hamili olan davacı tarafından İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinde 19.06.2000 tarihinde davalı hakkında çek bedeli kadar tazminat ile paranın geç tahsili nedeniyle uğranıldığı iddia edilen munzam zararın tazmini için dava açılmış olup, yapılan yargılama sonucunda 26.06.2007 tarihinde mahkemece munzam zarara yönelik istemin ispat edilemediği gerekçesiyle reddine,

çek bedeline ilişkin davanın ise kısmen kabulü ile 828,47 TL’nin 19.10.1999 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş ve hükmedilen miktarın temyiz sınırının altında kalmış olması nedeniyle karar temyiz edilmeden kesinleşmiştir.

Mahkemenin kesin hüküm olarak kabul ettiği İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinin anılan kararında davacının 02.09.1997 tarihi ile davanın açıldığı 19.06.2000 tarihi arasında munzam zararının bulunduğunun ispat edilemediğinden anılan istemin reddine karar verilmiş olup, temyize konu iş bu davada ise davacı, anılan çeke ilişkin tazminatın geç tahsil edildiğini ileri sürerek 19.06.2000 tarihinden sonrası için oluşan munzam zararın tazminini talep etmiş olup, bu süreye ilişkin kesinleşmiş bir karar sözkonusu değildir.

Bu itibarla, mahkemece, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda davacının munzam zarara ilişkin istem tarihlerinin farklı olduğu, dolayısı ile dava konusunun aynı olmadığı gözetilerek, İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinde açılan davanın tarihi olan 19.06.2000 tarihi ile hükmedilen tazminatın tahsil edildiği 12.09.2007 tarihi arasında oluştuğu iddia edilen munzam zararın belirlenerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamış kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.