Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2012/361 K.2013/812

Taraflar arasında görülen davada .... Asliye Ticaret Mahkemesi’nce verilen 22.09.2011 tarih ve 2009/311-2011/352 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davalı ... vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, müvekkilinin davalı ...'nin işleteni, diğer davalının maliki olduğu M/V ... isimli gemide 30.10.2008-28.02.2009 tarihleri arasında aylık 2.500 TL maaşla telsiz zabiti olarak çalıştığını, ancak Aralık 2008 ile 2009 yılı Ocak ve Şubat aylarına ilişkin maaşlarının ödenmediğini ileri sürerek, 7.500 TL alacağın faizi ile birlikte davalı ...'den tahsiline, diğer davalıya ait gemi üzerinde davacı lehine kanuni rehin hakkı tanınmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... vekili, müvekkilinin işleten olmadığını, Gemi Yönetim Sözleşmesi (Shipman98) ile diğer davalı donatanın nam ve hesabına işletme hizmeti verdiğini, sözleşme uyarınca müvekkilinin teknik idare, sigorta anlaşmaları, muhtelif masraflar, malzeme kumanya idaresi, gemi kiralama konularında armatör adına yetkili olup, personel idaresi dahil diğer konularda yetkisinin bulunmadığını, katılım ve ayrılış ordinosu ile diğer belgelerin müvekkili tarafından düzenlenmediğini savunarak, husumet yönünden davanın reddini istemiştir.

Davalı ... davaya cevap vermemiştir.

Mahkemece,bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına dayanılarak, (2) nolu davalının donatanı olduğu M/V ...

Gemisinin 06.07.2007-06.07.2009 tarihleri arasında (1) nolu davalı tarafından işletildiği, (1) nolu davalının geminin teknik idaresini de üstlendiğinden 3. kişilerle ilişkileri yönünden donatan sayıldığı, hizmet belgesi,personel katılış ve ayrılış ordinosu içeriğine göre davacının ileri sürdüğü tarihlerde telsiz zabiti olarak çalıştığı,talep edilen aylık ücrete itiraz edilmediği gibi, kaptan tarafından düzenlenen ayrılış formunda da aylık ücretin 2.500 TL olarak gösterildiği, Aralık 2008 ile 2009 yılı Ocak ve Şubat aylarına ilişkin ücretin ödendiğinin davalı tarafça ispatlanamadığı,

gemi adamı alacağının kanuni rehin hakkı tanıyan alacaklardan olduğu gerekçesiyle, davalı .... yönünden davanın kabulüne, 7.500 TL' nin faizi ile birlikte bu davalıdan tahsiline,davacıya M/V ... Gemisi üzerinde kanuni rehin hakkı tanınmasına, alacaktan sorumlu bulunmayan davalı ... hakkındaki davanın husumetten reddine karar verilmiştir.

Kararı, davalı .... vekili temyiz etmiştir. Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı ... vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

KARŞI OY

Dava, telsiz zabiti olarak görev yapan gemi çalışanının ücretinin tahsili davasıdır.

Mahkemece, davacının alacağının ödendiğinin kanıtlanmadığı, gemi adamı alacağının kanuni rehin hakkı tanıyan alacaklılardan olduğu gerekçesiyle, davalı .... yönünden davanın kabulüne 7.500 TL'nin faiziyle bu davalıdan tahsiline, davacıya M/V ... Gemisi üzerinde kanuni rehin hakkı tanınmasına, alacaktan sorumlu olmayan davalı ... hakkındaki davanın husumetten reddine karar verilmiştir.

Temyiz yolu ile Dairemizin önüne gelen uyuşmazlık, davalı ....'nin dava edilen tutardan sorumlu olap olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Ticaret gemileri malik olan ve malik olmayan şahıslar tarafından işletilir. TTK 946/1 maddesi malik donatanı, TTK 946/2. maddesi malik olmayan donatanı (gemi işletme müteahhidini) tanımlar. Öncelikle davalı ... Geminin maliki olmadığı için TTK 946/1 maddesi anlamında donatan değildir.

6762 Sayılı TTK'nun 946/II. Maddesi, "Kendisinin olmayan bir gemiyi kendi adına deniz ticaretinde bizzat veya kaptan marifetiyle kullanan kimse, üçüncü şahıslarla olan münasebetlerinde donatan sayılır." hükmünü havidir. Uygulamada ve doktrinde, kendisine ait olmayan bir gemiyi kendisi nam ve hesabına ticari faaliyetinde kullanan kimse "gemi işletme müteahhidi" olarak tanımlamaktadır.

Bir kimsenin gemi işletme müteahhidi ve bu sebeple 3. kişilerle olan ilişkilerinde donatan sayılması için, bir başkasına ait gemiyi deniz ticaretinde kullanması tek başına yeterli olmayıp, bu faaliyeti bizzat veya kaptan marifetiyle idare etmesi, yani kendi emir ve idaresi altında bulundurması şarttır.

Geminin işletilmesine ilişkin sözleşme, gemi malikinin talimat ve/veya onayının alınmasını gerektiren hükümler içeriyor ise gemi işletme müteahhidliği sıfatından bahsedilemeyecektir.

Bu kapsamda, gemi işletme müteahhidinin kaptan ve mürettebat ile işçi-işveren ilişkisi içerisinde bulunması, gemi adamlarını istihdam etme (gemiyi personeliyle birlikte tutmakla beraber gemi adamlarının hizmet sözleşmelerini devir almışsa), çalışma şartlarını belirleme ve iş akitlerini feshetme yetkilerine tamamen ve serbestçe sahip olması, işletme müteahhidliğini varlığını gösteren önemli kıstasdır.

Gemi işletme müteahhidinin gemi malikine karşı hukuki durumu, aralarındaki sözleşme hükümlerine göre belirlenir. Buna karşın gemi işletme müteahhidi 3. kişilerle olan ilişkilerinde donatanın sahip olduğu hak ve borçlara sahiptir. Bu çerçevede, geminin işletilmesinden doğacak borçlar (istihdam ettiği gemi adamlarının ücretlerini ödeme) gemi işletme müteahhidine aittir. Gemi işletme müteahhdinin sorumluluğunu taşıdığı borçların kendisi tarafından ödenmemesi halinde, gemi alacaklısı hakkında haiz olan alacaklılar sahip oldukları rehin hakkını gemi malikine karşı ileri sürebilir ve gerektiğinde gemiyi cebri icra yoluyla sattırabilir. (Dr. Jur. Bülent Sözer, Deniz Ticaret Hukuku, Vedat Kitapçılık 2011, sayfa 337 vd)

Bu genel açıklamalardan sonra, somut olaya dönecek olursak, davacı taraf gemi kaptanı tarafından düzenlenip imzalanan ve davalı ... antedini taşıyan hizmet belgesi, işe başlama ve işten ayrılma ondinolarına dayanıp, davalıların malik ve donatan olduğu gemide gemi adamı olarak çalıştığını, ancak bir kısım ücretinin ödenmediğini ileri sürmüş, ücret alacağının geminin malik olmayan donatanı olduğunu belirttiği davalı ...'den tahsilini, alacağının teminatı olarak da gemi maliki diğer davalı ...'ne ait gemi üzerinde rehin hakkı tanınmasını talep etmiştir.

Davalı ... vekili ise, müvekkilinin malik olmayan donatan olmadığını, 06.07.2007 tarihli gemi yönetim sözleşmesi ile gemi maliki diğer davalı nam ve hesabına işletme hizmeti verdiğini, davacı ile arasında hizmet akti bulunmadığını savunmuştur.

Mahkemece benimsenen bilirkişi raporunda, davalılar arasında düzenlenen 06.07.2007 tarihli sözleşmede geminin teknik idaresinin davalı ...'ye bırakıldığı, bu durumuda davalının gemi işletme müteahhidi olarak 3. kişilere karşı donatan gibi sorumlu olduğu yönünde görüş bildirilmiş ise de, bu sonuç doğru değildir. Nitekim davalı ...

Tarafından sunulan 06.07.2007 tarihli sözleşmede, davalı ... gemi işleteni olarak belirtilmekte ise de, sözleşmede anılan davalıya gemiye yakıt alımı, personel idaresi, ticari idare, hesap idaresi ve satın alıp satma hususlarında yetki verilmediği görülmektedir. Keza davacı tarafça sunulan hizmet sözleşmesinin de bu davalı ile değil, diğer davalı gemi maliki ... ile yapıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durum karşısında davalılar arasında bağıtlarının sözleşmeye göre davalı ....'nin gemiyi kendi emir ve idaresi adında bulundurduğunu kabul etme olanağı yoktur. Bu durum karşısında davalı .... gemi işletme müteahhidi (malik olmayan danatan) değildir. Bu nedenlerle davalının davacı gemi adamının ücretinden sorumlu tutulmasına ilişkin hükmün bozulması kanaatinde olduğumuzdan hükmün onanmasına ilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.