Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/3376 K.2024/1242

Taraflar arasındaki coğrafi işaretten ... haklara tecavüzün tespiti, men'i, ref'i, maddi ve manevi tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı-karşı davalı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) Coğrafi İşaret Sicilinde 133 tescil numarası ile kayıtlı "Hellim / Helloumi" coğrafi işaretinin sahibi olduğunu, davaya konu tescil belgesi ürünün menşe adı olarak kayıtlı bulunduğunu, Kıbrıs halkı ile Hellim arasındaki ilişkinin soyadı "Hallumas", "Hailuma", "Hallumakis" ve "Hallumis" olan ailelerden kaynaklandığını, coğrafi işaret tescil koruması altına alınan Hellim Peynirinin üretiminde kullanılan sütün ve sütün elde edildiği süt hayvanlarının muhakkak surette Kıbrıs menşeili olması gerektiğini, ayrıca üretimin,

paketlemenin ve satışı aşamasına kadar ki tüm süreçlerin de mutlaka Kıbrıs'ta gerçekleşmesi gerektiğini, davalının ise menşei adı olarak müvekkili adına tescilli bulunan "hellim peyniri" adını kendi ürettiği veya satışını yaptığı ürünlerde ticari amaçla kullanmasının müvekkiline ait 133 tescil numaralı "hellim peynir" coğrafi işaretin koruma kapsamında kaldığını, bu sebeplerle müvekkilinin coğrafi işaretinden ... haklarına tecavüzün edildiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak şartıyla, davalının davacının coğrafi işaretten ... haklarına tecavüz eylemleri nedeniyle 15.000,00 TL manevi tazminat,

5.000,00 TL maddi tazminat olmak üzere 20.000,00 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek reeskont avans faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline, coğrafi işaret olarak korunan "Hellim Peyniri" ürününü davacının coğrafi işaretten ... haklarına tecavüzde bulunmak suretiyle üreten davalının bu eyleminin, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (555 sayılı KHK) 25 ... maddesinin (b) bendi hükmü uyarınca durdurulmasına ve önlenmesine, ürünlerin toplatılmasına, anılan madde'nin (f) bendi uyarınca mahkeme kararının, masrafları tecavüz eden tarafından karşılanarak,

ilgililere tebliğ edilmesine ve kamuya ilan yoluyla duyurulmasına, coğrafi işaretten ... haklarına tecavüz teşkil edilerek üretilen "hellim peyniri" ürünlerin tanıtımının yapıldığı www.sutas.com.tr internet sitesinde "hellim peyniri"ne mahsus tanıtım içeriklerin yayınının engellenmesine, bunun mümkün olmaması halinde bu ürünlerin tanıtımının yapıldığı internet sitesine erişimin engellenmesine karar verilmesini talep etmiş, 20.12.2018 tarihli ıslah dilekçesi ile maddi tazminat talebini 5.000,00 TL'den 190.903,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı- karşı davacı vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirketin "hellim" peynirini 2007 yılından beri ürettiğini, davacının iddia ettiği hakkın kullanımına ilişkin anılan 5 yıllık süreyi geçirdiğini, "hellim" ibaresinin Türkiye'de ürünün ... adı olarak yerleştiğini, bu nedenle müvekkilinin marka tescili dahi yaptırmadığını, müvekkilinin kullanımının iyi niyetli olduğunu, söz konusu üretimlerini Türk Standartları Enstitüsü'nün (TSE) Aralık 1998 tarihli hellim standartlarına göre gerçekleştirdiğini, müvekkili dışında başka bir şirketin de halen hellim üretim ve satışını yaptığını,

davanın sadece müvekkili şirkete yöneltilmesinin davacının kötü niyetini ortaya koyduğunu, bir ibarenin coğrafi işaret olarak tescil edilebilmesi için konu edildiği malın kaynağı olan ülke, şehir, ilçe, köy vd.coğrafi mecraların adını taşıyor olması gerektiğini, oysa davaya konu edilen "Hellim" ibaresinin coğrafi nitelikte bir yer adı olmadığını, "Hellim" adının Türkiye'de tüm tüketiciler tarafından ürünün ... adı olarak bilindiğini,

bu sebeplerle davacı-karşı davalı adına tescilli 133 numaralı "Hellim" coğrafi işaret belgesinin 555 sayılı KHK'nın 21 ... maddesi uyarınca tescil edilme koşulları bulunmadığından hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmesini talep istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davacı-davalı adına tescilli 133 numaralı "HELLİM/HALLOUMİ" ibaresinin menşe adı olarak tescilli olduğu, coğrafi sınırları olarak Kıbrıs Adası'nın belirtildiği, tescil belgesinde ürünün tanımı ve ayırt edici özelliklerinin sayıldığı,

buna göre hellim peynirinin üretiminde kullanılan sütün, süt hayvanlarının yem ihtiyaçlarının tamamının veya büyük bir kısmının Kıbrıs'taki ... otlaklardan ve yerli bitkilerden üretilen kaba yemlerle karşılanmasından dolayı oluşan kendine özgü tat ve aromaya sahip çiğ veya pastörize Kıbrıs sütü olması gerektiği, hellim yapılacak sütün koyulaştırılmasına, içerisine süt tozu veya koyulaştırılmış süt, ... tuzu, renklendirici, koruyucu veya diğer katkı maddeleri eklenmesine izin verilmediği,

koyun ve keçi sütünün yerli ırk hayvanlardan ve Kıbrıs'taki klimatolojik şartlara uyum sağlamış melez hayvanlardan, açıkçası Sakız, İvesi ve Ost-friesain ırkları ile melezlenmeleri neticesinde elde edilen döllerinden sağlandığı, keçi sütünün ise, yerli ırk kıl keçilerinden ve bunların tüm Adaya yayılmış Şam keçileri (Damascus) ile melezlerinden elde edildiği ve benzeri kuralların belirtildiği, ayrıca Ada'nın doğal ve coğrafi koşullarının Kıbrıs bitki örtüsü içerisinde önemli yeri olan endemik bitki türlerinin oluşmasına olanak sağladığı,

hayvanların beslenmesinde kullanılan bu bitkilerin, Kıbrıs helliminin üretiminde kullanılan ve kendine has tat ve aromaya sahip Kıbrıs sütünün elde edilmesinde en önemli rolü oynadığı, bu kural ve açıklamalara göre, davalının Kıbrıs yerine Türkiye'de, kendi üretim tesislerinde coğrafi işaret kapsamında açıklanan özellikteki sütlerin ve Kıbrıs'a özgü ilave maddeler (tescil belgesinde yer verilen Hellime ... aroma katan ve Kıbrıs'ta yetişen nane yaprakları gibi) kullanılmadan ürettiği peynirlerin üzerinde "HELLİM" ibaresini kullanmasının davacının coğrafi işaretten kaynaklanan haklarına tecavüz niteliğinde olduğu sonucuna varıldığı,

davalı karşı davalı vekilinin 555 sayılı KHK'nın 18 ... maddesinin ikinci fıkrasının uygulanması gerektiği savunmasına itbar edilemeyeceği, davalı-karşı davacının dava konusu peynirin coğrafi işaret tescil belgesine uygun üretildiğine dair bir savunmada da bulunmadığı, alınan bilirkişi raporu ile davalı-karşı davacının dava konusu "HELLİM PEYNİRİ" üretiminden 190.903,00 TL gelir elde edildiği tespit edildiği, davacı tarafça uğradıkları zararın miktarı hakkında bir delil sunulmadığı,

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 50 nci maddesi uyarınca, davalı-karşı davacının ... süredir davacı-karşı davalıya ait coğrafi işareti kullanmasına rağmen davacı-karşı davalının dava tarihine kadar yasal bir yola başvurmamış olması, coğrafi işaretin tescil belgesinde yazılan yerde ve koşullara uygun üretim yapılmak suretiyle herkes tarafından kullanılmasının ... olduğu, coğrafi işaretin kullanılması için izin veya lisans hakkı verilmesine gerek olmadığı hususları da gözetilerek,

takdiren 20.000,00 TL maddi tazminata hükmetmenin hakkaniyete uygun olacağı, her ne kadar manevi tazminat da talep edilmişse de, 555 sayılı KHK'nin 26 ncı maddesinde maddi tazminata yer verildiği halde manevi tazminattan bahsedilmediğinden, "HELLİM" coğrafi işaretine vaki tecavüz nedeni ile manevi tazminat talep edilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle asıl davanın kısmen kabulüne, davacının maddi tazminat talebinin 20.000,00 TL üzerinden kısmen kabulüne, manevi tazminat talebinin reddine, karşı davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı-karşı davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Hellim'in Kıbrıs ile özdeşleşmiş coğrafi ... belirten bir ürün olduğunu, davalının TSE belgesine dayalı hak talebinin yerinde olmadığını, hak sahipliğinin ancak marka başvurusu ile tesis olunacağını, davalının coğrafi işaretten ... haklara tecavüz eyleminin ... olduğunu, Mahkemece aldırılan bilirkişi raporunun denetime elverişli olduğunu, Yargıtay kararlarına uygun olarak tazminat hesabının yapıldığını, 555 sayılı KHK'da maddi zararın nasıl hesaplanacağına dair düzenlemenin bulunmadığını, 6098 sayılı Kanun'un 50 nci maddesi uyarınca hâkimin zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirlemesi gerektiğini,

somut olayda zararın bilirkişilerce net olarak hesaplandığını, Mahkemenin takdir yetkisi olmakla birlikte kabul edilen tazminat miktarının çok düşük olduğunu, ayrıca manevi tazminat talebinin reddedilmesinin denkleştirici adalet ilkesine ve hakkaniyete aykırı olduğunu ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı-karşı davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; bir ibarenin coğrafi işaret olarak tescili için, konu edildiği malın kaynağı olan ülke, şehir, ilçe, köy gibi coğrafi mecranın adını taşımasının gerektiğini, uyuşmazlık konusunun ise coğrafi işaret niteliğini taşımadığını, Türkiye'de tüm tüketiciler tarafından 'hellim'in ürünün ... adı olarak bilindiğini, bu konuda yaptırılan kamuoyu araştırmasını da dosyaya sunduklarını, 555 sayılı KHK'nın 21 ... maddesindeki hükümsüzlük hallerinin somut olayda mevcut olduğunu, Mahkemece karşı davada hükümsüzlük kararı verilmesi gerekirken ret kararı verilmesinin usule aykırı olduğunu,

asıl dava bakımından ise; davacının 5 yıl süreyle sessiz kalmış olması ve müvekkilinin davacının başvuru tarihinden önceki tarihlere (29.05.2007 tarihinden bu yana) dayalı kullanımları gözetildiğinde müvekkilinin tazminat sorumluluğunun söz konusu edilemeyeceğini, 6098 sayılı Kanun'un 52 nci maddesi gereğince, davacının sessiz kalarak zararı doğuran fiile razı olduğunun kabul edilmesi gerektiğini, sessiz kalmak suretiyle davacının zararın artmasına da neden olduğunu, bu nedenle madde hükmü gereğince hâkimin tazminatı indirmesi veya tamamen kaldırması imkanının olduğunu,

davacının 5 yıl sonra tazminat talebinde bulunmasının kötüniyet arz ettiğini, müvekkilinin davacının TÜRKPATENT'e başvuruda bulunmasından dahi önce başlayan kullanımının yoğun ve aralıksız devam ettiğini, müvekkilinin kullanım yoluyla hak sahipliği elde ettiğini, 555 sayılı KHK'nın 18 ... maddesi uyarınca müvekkilinin iyiniyetli kullanımının korunması gerektiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karşı davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla.

Mahkemece toplanan deliller ve yaptırılan bilirkişi incelemeleriyle davalı-karşı davacının kullanımının davacı-karşı davalının coğrafi işaret haklarına tecavüz niteliğinde olduğunun ... olması karşısında Mahkemece takdir edilen 20.000,00 TL maddi tazminatın hakkaniyete uygun olduğu; yine 555 sayılı KHK'nın 26 ncı maddesinde manevi tazminata ilişkin bir düzenlemenin bulunmaması nedeniyle Mahkemece davacının manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesinin isabetli olduğu,

"Hellim/Halloumi" ibaresinin KHK'da sayılan şartları haiz bir coğrafi işaret olduğundan, 133 nolu "hellim" coğrafi işaretinin hükümsüzlüğü koşullarının gerçekleşmediği ve karşı dava yönünden hükümsüzlük talebinin reddine karar verilmesinin de isabetli olduğu gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı-karşı davalı vekili katılma yoluyla ve davalı-karşı davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı-karşı davalı vekili katılma yoluyla temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle tazminat talepleri yönünden Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanmasına yada mümkün olmadığı takdirde bozulmasına karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı-karşı davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle ve re'sen tespit edilecek sebeplerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, coğrafi işaretten kaynaklanan haklara tecavüzün tespiti, men'i, ref'i, maddi ve manevi tazminat talebine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri, 555 sayılı KHK'nın 17, 24, 25 ... maddesinin (c) bendi, 6098 sayılı Kanun'un 50 nci maddesi.

3. Değerlendirme 1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı-karşı davalı vekilinin katılma yoluyla temyiz dilekçesinde ve davalı-karşı davacı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,