Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2024/3581 K.2025/3731

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 27.05.2025 günü hazır bulunan davacılar vekili Avukat ... ile davalı vekili Avukat ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

KARAR

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkillerinden ..., ... ve ...'in Urla ilçesinde, üzerinde akaryakıt istasyonu ve eklentileri bulunan 9 ada 12 parselin malikleri olduğunu, ...

Şti'nin ise istasyonun GSM ruhsatını davalıya devreden müvekkillerine ait şirket olduğunu, taşınmaz malikleri ile davalı arasında düzenlenen 13.06.2000 tarihli sözleşme ile 18 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiğini, daha sonra 28.10.2010 tarihli sözleşme ile bu sürenin 15 yıl 3 ay 10 güne indirildiğini, buna göre intifa hakkı süresi ile GSM ruhsatının kullanım hakkının 18.09.2015 tarihinde sona ereceğini, müvekkilleri ile davalı arasında düzenlenen protokolde davalının işletme hakkı devir bedeli olarak aylık 10.500,00 USD + KDV ödemesinin kararlaştırıldığını, buna göre davalının 18.09.2015 tarihine kadar işletme bedelini ödemeyi,

süre sonunda işletmeyi ve GSM ruhsatını iadeyi üstlendiğini, ancak işletme bedelinin ödenmediği gibi istasyonun da iade edilmediğini ve istasyon kirasının ödenmediğini, sözlü uyarıların sonuçsuz kalması üzerine 31.08.2015 ve 21.12.2015 tarihli ihtarlarının gönderilerek sözleşmeye uyulmasının istenildiğini, davadan önce gönderilen 08.03.2018 tarihli ihtarı ile istasyon ve ruhsatın teslim edilmemesi sebebiyle uğranılan kira, işletme kaybı gibi zararların ödenmesinin istenildiğini,

davalının işletme süresinin 18.09.2015 tarihinde sona erecek olmasına rağmen 23.08.2013 tarihinde müvekkillerinden izin almaksızın istasyonu 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi ile dava dışı ... Petrol Ürünleri Ltd. Şti.'ne (... Petrol) teslim ettiğini, işletme hakkı süresini aşar şekilde düzenlenen sözleşmenin yasaya aykırı olduğunu, davalının basiretsiz davrandığını ve işletme sözleşmesi süresi dolmasına rağmen ...

Petrol'ün yeri tahliye etmediğini, davalının tahliye için uzunca bir süre işlem yapmadığını, davalı tarafından bayilik sözleşmesi feshedilmesine rağmen yerin tahliye ettirilemediğini, davalı şirketin intifa ve işletme süresini aşar şekilde üçüncü kişiyle sözleşme yapmasının zarara neden olduğunu, ...

Petrol'ün yapmış olduğu mevzuata aykırı işlemler nedeniyle GSM ruhsatının iptali ile karşı karşıya kalındığını, yeni ruhsat alınamadığını ve ancak devir yoluyla ruhsatın alınabileceğini, davalının devir edimini yerine getirmemesi nedeniyle müvekkilinin zorunlu olarak ...

Petrol'den 20.11.2017 tarihinde ruhsatı 700.000,00 TL bedelle devir aldığını ve 9.077,15 TL noter masrafı yaptığını, ruhsatın iptali halinde telafisi imkansız zararlar doğacağını, intifa süresinin dolması ile birlikte 18.09.2015 tarihinde istasyonun çalışma ve GSM ruhsatı ile birlikte iade borcunu yerine getirmeyen kira ödenmesi gerektiğini, uğranılan kira kaybının aylık 60.000,00 TL olduğunu, müvekkillerinin yeri işletmemesi nedeniyle aylık 100.000,00 TL kâr kaybına uğradıklarını,

bu zararların şimdiye kadar telafi edilmediğini ileri sürerek uğranılan zararların belirlenerek GSM ruhsat devir bedeli olarak ödenen 700.000,00 TL ve 9.077,15 TL noter masrafının, tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davacılar vekili 20.04.2022 tarihli ıslah dilekçesi ile, işletme hakkı alacağının 378.000,00 USD'ye, kira kaybı talebini 1.986.000,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde, davacılar adına kayıtlı taşınmazda 13.06.2000 tarihinde 18 yıllık intifa hakkı kurulduğu, daha sonra 22.10.2010 tarihli protokol ile intifa süresinin 18.09.2015 tarihine kadar geçerliliğini koruyacak şekilde kısaltıldığını, protokolün ise müvekkilinin, davacıların muvafakati olmaksızın satış yerini üçüncü kişilere devrine olanak sağlandığını, müvekkilinin protokolden kaynaklanan hak ve yetkililerini kullanarak dava dışı şirketlerle sözleşme imzalandığını, protokoldeki hüküm gereğince müvekkilinin talebi ile GSM ruhsatının da davacı ...

Dericilik Ltd. Şti. tarafından bildirilen şirkete devir edildiğini, ruhsatın daha sonra iki kez devri sonrası, ... Petrol'e devir edildiğini, ilk devir ile ... Dericilik Ltd. Şti.'nin GSM üzerindeki haklarının sona erdiğini ve ruhsata bağlı hakların üçüncü kişilere geçtiğini, ... Petrol ile yapılan 23.08.2013 tarihli sözleşme ile bu şirkete bayilik verildiğini, müvekkilince görülen ticari lüzum üzerine bu sözleşmenin 30.07.2015 tarihli ihtarla fesih edildiğini, bu nedenle ...

Petrol'ün fuzuli işgalci durumuna düştüğünü, davacılarla birlikte ... Petrol'ün tahliyesi için dava açıldığını, bu dava devam ederken müvekkilinin bilgisi dışında ruhsat devri için afaki şekilde ... Petrol'e yapılan 700.000,00 TL ödeme ile ruhsatın iade alındığını, davacıların aynı yeri ...

Akaryakıt Dağıtım A.Ş.'ne kiralaması nedeniyle zararlarının bulunmadığını, ruhsat devri için verilen paradan müvekkilinin sorumlu olmadığını, zararın oluşumunu davacıların eylemlerinin de neden olduğundan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 52. maddesinin uygulanması gerektiğini, ruhsat devrinin davacılar ile ... Petrol arasında yapılması nedeniyle müvekkilinin sorumlu olmayacağını, ... Petrol'e karşı açılan dava devam ederken, davacıların bedel ödeyerek ...

Petrol'ün müdahalesini sona erdirdiğini, 18.09.2015 tarihinden itibaren kira kaybı, işletme kâr kaybı ve diğer zararlardan ...

Petrol'ün sorumlu olduğunu, taraflar arasında akdedilen 22.10.2010 tarihli protokolün feshi ile tarafların birbirlerine karşı açtıkları dava ve takiplerden feragat ve ibra amacıyla 2017 yılında sulh ve ibra protokolü imzalandığını, bu protokolün üçüncü maddesinde tarafların davaya konu edilmiş veya edilmemiş kira, işletme bedeli, işletme hakkı devir bedeli veya herhangi bir alacaklarının bulunmadığını kabul etmeleri nedeniyle davacıların alacağının bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasındaki sözleşme hükümleri gereğince davacı tarafa ait taşınmaz üzerindeki davalı tarafın intifa hakkının 18.09.2015 tarihinde kendiliğinden sona ereceğinin kararlaştırıldığı, davalı tarafça taşınmaz üzerinde dava dışı 3.kişiye (... Petrol) bayilik verilmesi nedeniyle taşınmazın ve ruhsatın kararlaştırılan bu tarihte davacı tarafa teslim edilmediği, davacı ... Turizm Petrol Otomotiv Ltd.

Şti. tarafından 20.01.2017 tarihinde dava dışı bu firmaya yapılan 700.000,00 TL'lik ödeme karşılığında davacı tarafa GSM ruhsatı ile birlikte teslim edildiği; davacı tarafça da teslim alındıktan kısa bir süre sonra 20.01.2018 tarihli sözleşme ile dava dışı ...

Akaryakıt A.Ş.'ye 10 yıllığına kiraya verildiği, bu durumda davalı taraf, kararlaştırılan tarihte taşınmazı GSM ruhsatı ile birlikte davacı tarafa teslim etmediğinden, teslim etmesi gereken tarihten taşınmazın davacı tarafça teslim alındığı tarihe kadarki haksız olarak işgal ettiği dönem için ecrimisil tazminatından, işletme bedelinden ve ruhsatın tekrar alınması için yapılan ödeme ve masraflardan dolayı davacılara karşı sorumlu olduğu,

alınan tüm bilirkişi raporlarına göre aylık işletme bedelinin KDV dahil 12.390,00 USD, GSM ruhsat devir bedeli ile masraflarının toplam 709.077,15 TL ve talimat raporuna göre ilk yıl için aylık ecrimisil bedelinin 50.000,00 TL, 2.yıl için aylık 55.000,00 TL ve 3.yıl için aylık 60.500,00 TL olduğu, davalı taraf taşınmazı ruhsatı ile birlikte süresinde davacılara teslim etmediğinden dolayı haksız işgal nedeniyle ecrimisil tazminatından, işletme bedelinden ve ruhsatın geri alınması için ödenen bedel ve yapılan giderlerden sorumlu olup;

davacı ecrimisil tazminatı ve işletme bedeli yönünden sözleşmenin sona erdiği tarihten dava tarihine kadar 36 aylık süre için talepte bulunmuş ise de; davacı tarafın taşınmazı ruhsatı ile birlikte 20.11.2017 tarihinde geri alması ve kısa bir süre sonra 3. bir firmaya kiralaması nedeniyle bu alacaklar yönünden ancak 26 aylık (18.09.2015 ile 20.11.2017 arası) dönem için talepte bulunabileceği, bu süreyi aşan dönem için talepte bulunamayacağı,

dolayısı ile ecrimisil tazminatı ve işletme bedeli yönünden bilirkişilerce belirlenen aylık miktarların 26 aylık karşılığı ile ruhsatın geri alınması için yapılan ödeme ve masrafların tahsili yönündeki davacı isteminin yerinde görüldüğü, intifa hakkının sona erdiği 18.09.2015 tarihinden taşınmazın devri olan 20.11.2017 tarihine kadar 26 aylık süreye isabet eden davacı tarafın davalıdan, işletme bedeli yönünden KDV dahil aylık 12.390,00 USD x 26 ay = 322.140,00 USD;

ecrimisil (kira bedeli) yönünden, ilk yıl aylık kira bedeli için 50.000,00 TL x 12 = 600.000,00 TL, ikinci yıl aylık kira bedeli için 55.000,00 TL x 12=660.000,00 TL, üçüncü yıl içindeki son iki ay aylık kira bedeli için 60.500,00 x 2 = 121.000,00 TL olmak üzere toplam 1.381.000,00 TL ve ruhsat devir bedeli ile masrafları yönünden 700.000,00 TL + 9.077,15 TL =709.077,15 TL alacaklı olduğu;

bu miktarı aşan davacı isteminin yukarıda açıklanan nedenlerle yerinde görülmediği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 322.140,00 USD'nin dava tarihinden itibaren 3095 sayılı Yasanın 4/a hükmü gereğince uygulanacak faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ...Dericilik Hayvancılık İnş.Gıda Tekstil İth. İhr. Ltd.

Şti.'ne ödenmesine, 1.381.000,00 TL ecri misil bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı gerçek kişilere ödenmesine, 709.077,15 TL ruhsat devir bedeli ile masrafın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ... Petrol Otomotiv İnşaat Gıda San.ve Tic. Ltd. Şti.'ne ödenmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiş, karar, taraf vekillerince istinaf edilmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tarafların istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş, karar, davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ İNCELEMESİ

A. Dava ve Hukuki Nitelendirme

Dava, gerçek kişi maliklere ait olan ve davacı şirketçe işletilen akaryakıt istasyonu ve eklentileri ile ilgili olarak taraflar arasında düzenlenen 22.10.2010 tarihli ve beş yıl süreli istasyon devir sözleşmesinin ifa edilmemesi nedeniyle uğranılan devir hakkı, işletme kâr kaybı ve kira ile diğer zararların tespiti ile tazmini, iş yerine ait işletme ruhsatının iade alınması için ödenen para ile yapılan giderin tespiti istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.