Yargıtay 13. Hukuk Dairesi E.2010/18007 K.2012/2427

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün davalı avukatınca duruşmalı davacı avukatınca duruşmasız olarak temyiz edilmesi üzerine ilgililere çağrı kağıdı gönderilmişti. Belli günde davalı vekili avukat ... ile davacı vekili avukat ...'ın gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanılmış ve hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra karar için başka güne bırakılmıştı. Bu kez temyiz dilekçesinin süresinde olduğu saptanarak dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, davalıya bağlı birimlerin 2007-2008 dönemi ihtiyacı için 22.3.2007 tarihinde açılan yemeklik ayçiçek yağı ihalesine katılarak en uygun teklifi verdiklerini, 280.000 kg.ayçiçek yağı teslimi için 25.5.2007 tarihinde 88 nolu sözleşme, 280.000 kg.ayçiçek yağı teslimi için 3.5.2007 tarihinde 92 nolu sözleşme, ve 110.000 kg. ayçiçek yağı teslimi içn 3.5.2007 tarihinde 99 nolu sözleşmeyi yaptıklarını, Aynı tarihte bu 3 sözleşme dışında 7 sözleşme daha yapıldığını, böylece toplam 5.806.533 kg.ayçiçek yağının teslimini yükümlendiklerini, bugüne kadar 88 nolu sözleşmenin 1. Taksidi 140.000 kg.,

92 nolu sözleşmenin 1. Taksidi 40.000 kg ve 99 nolu sözleşmenin 1. Taksidi 55.000 kg.nı teslim ettiklerini, 28.9.2007 tarihli dilekçe ile küresel ısınma nedeni ile meydana gelen kuraklık sonucu ayçiçek üretimi rekoltesinin önemli ölçüde düşmesi nedeni ile ayçiçek yağının temininde güçlük çekildiğinden dünyadaki en büyük ayçiçek yağı tohumu üreticisi Arjantin'in hasat mevsimi olan mart-nisan 2008 tarihine kadar teslimat programının ertelenmesini talep ettiklerini,

yine 23.10.2007 ve 31.10.2007 tarihli yenilenen dilekçelerle de kuraklık sonucu tohum rekoltesindeki düşüş nedeni ile sözleşmenin 18. Ve 4735 sayılı kanunun 10.maddesine göre teslimat programında değişiklik yapılmasını talep ettiklerini, davalının ise bu taleplerini kabul etmeyerek 8.2.2008 tarihli ihtarla sözleşmeleri feshettiğini bildirdiğini ileri sürerek, sözleşmelerin haksız feshedildiğinin tesbitine, haksız fesih nedeni ile uğranılan zararlar karşılığı şimdilik 20.000 TL.nin reoskont faizi ile ödetilmesini istemiştir.

Davalı, Türkiye ... Odası Başkanlığı ve Tarım Bakanlığından görüş alındığını, tüm yurtta etkili olmayan kuraklığın mücbir sebep sayılmayacağını, sözleşmenin feshinden sonra yapılan yeni ihale ile % 50 daha yüksek fiyatla davacı şirketin % 50 ortağı olduğu ... 'ın firması ... Ltd şirketi ile sözleşme yapıldığını, davacının kuraklığı gerekçe göstererek mal tesliminden kaçınırken organik bağlantılı olduğu firmanın yüksek fiyatla yeni ihaleye katılmasının ticari etik ve iyiniyetle bağdaşmadığını, sözleşmenin haklı nedenle feshedildiğini savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile 88, 92 ve 99 nolu sözleşmelerin haksız feshedildiğinin tesbitine, tazminat talebinin koşulları oluşmadığından reddine karar verilmiş, hüküm; davacı ve davalı tarafından temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacının tüm temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-... ... İç Tedarik Bölge Başkanlığınca merkez alımları kapsamında Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 2007-2008 dönemi ihtiyacı için açılan yemeklik ayçiçek yağı ihalesinde en uygun teklifin davacı şirket tarafından verilmiş olması nedeni ile 280.000 kg.ayçiçek yağı teslimi için 25.5.2007 tarihinde 88 nolu sözleşme, 280.000 kg.ayçiçek yağı teslimi için 3.5.2007 tarihinde 92 nolu sözleşme, ve 110.000 kg.

Ayçiçek yağı teslimi için 3.5.2007 tarihinde 99 nolu sözleşmelerin imzalandığı , aynı nitelikte dava dışı taraflar arasında toplam 10 adet sözleşme yapılarak toplam 5.806.533 kg.

Yemeklik ayçiçeği yağının tesliminin yükümlenildiği, 88 nolu sözleşmenin 1. Taksidi 140.000 kg., 92 nolu sözleşmenin 1. Taksidi 40.000 kg ve 99 nolu sözleşmenin 1. Taksidi 55.000 kg.nın teslim edildiği, davacının 28.9.2007 tarihli yazı ile küresel ısınmanın neden olduğu, % 50 civarında üretim kaybından dolayı ham ayçiçek tohumu yağında anormal fiyat artışları olduğu, yağış eksikliğinden dolayı bitkiler gelişemediğinden adı konmamış bir doğal afet yaşandığı, sözleşmenin ve kamu ihale kanunun 10. Maddesi gereğince bu durumun mücbir sebep sayılarak

teslim süresinin mart-nisan 2008 tarihine kadar ertelenmesini talep ettiği, davalı idare de 13.11.2007 tarihli yazı ile 2007 yılında yaşanan kuraklığın bölgesel ve ürün bazında etkilerin olduğu tüm yurtta etkili olmadığı ve ülke çapında mücbir sebep ilan edilmesinin mümkün olmadığını bildirerek 8.2.2008 tarihinde de sözleşmelerin davalı idare tarafından feshedildiği , dosyadaki bilgi ve belgelerle tüm dosya kapsamından anlaşılmaktadır.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacı şirket ile davalı idare arasında dava konusu ihaleye istinaden 5.806.533 kg. ayçiçek yağı alımı konusunda akdedilen 10 adet sözleşme uyarınca davacı şirketin üstlendiği ayçiçek yağı tedarikine dair edimlerin küresel ısınmaya bağlı kuraklık sonucunda tam olarak yerine getirilememiş olmasının taraflar arasındaki sözleşmeler ile kamu ihale sözleşmelerine ilişkin mevzuatın ilgili hükümlerine göre davacı şirket açısından 2010/18007 2012/2427

Mücbir sebebe dayalı bir beklenmeyen halden doğan bir ifa güçlüğü olarak kabul edilmesinin mümkün olup olmadığı, dolayısıyla sözleşmelerin feshinin haklı olup olmadığına ilişkindir.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile T.... Odaları Birliği'nin davalı idareye gönderdiği yazılarda, 2007 yılında yaşanan kuraklığın bölgesel ve ürün bazında etkilerinin olduğu, tüm yurtta etkili olmadığı ve ülke çapında mücbir sebep olarak ilan edilmesinin mümkün olmadığı, 2007 yılında ayçiçeği rekoltesinin % 16,6 oranında azalacağının tahmin edildiğinin bildirildiği anlaşılmamktadır. Yine, 4.7.2007 günü yayımlanan kuraklık kararnamesine ilişkin Bakanlar Kurulu Kararında kuraklıktan zarar gören illerin ve ürünlerin sayıldığı ancak ayçiçeğin bu ürünler arasında yer almadığı ayrıca Bakanlar Kurulu'nca da 2007 yılı kuraklığı nedeni ile doğal afet kararının alınmadığı da anlaşılmaktadır.

Mahkemece, 2007 yılında yaşanan kuraklığın mücbir sebep boyutlarında değerlendirilmesi gerektiği, önceden öngörülmesinin olanaksız olduğu ve doğal afet niteliğinde kabul edilmesi gerektiği açıklanarak yazılı şekilde karar verilmiştir.

Hukukumuzda sözleşmeye bağlılık (Ahde Vefa-Pacta Sund Servanda) ve sözleşme serbestliği ilkeleri kabul edilmiştir. Bu ilkelere göre sözleşme yapıldığı andaki gibi aynen uygulanmalıdır. Eş söyleyişle sözleşme koşulları borçlu için sonradan ağırlaşmış, edimler dengesi sonradan çıkan olaylar nedeniyle değişmiş olsa bile borçlu sözleşmedeki edimini aynen ifa etmelidir. Gerçekte sözleşmeye bağlılık ilkesi hukukun güvenlik, doğruluk, dürüstlük kuralının bir gereği olarak sözleşme hukukunun temel ilkesini oluşturmaktadır.

TTK. nun 18/1 maddesinde Limited Şirketlerin tacir oldukları açıklanmıştır. Aynı yasanın 20/II. Maddesinde de her tacirin ticaretine ait faaliyetlerinde basiretli bir ... adamı gibi hareket etmesi gerekir. Basiretli bir ... adamı gibi davranma yükümü aslında objektif bir özen ölçüsü getirmekte ve tacirin ticari işletmesiyle ilgili faaliyetlerinde kendi yetenek ve imkanlarına göre ondan beklenebilecek özeni değil aynı ticaret dalında faaliyet gösteren tedbirli, öngörülü bir tacirden beklenen özeni göstermesinin gerekli olduğu kabul edilmektedir. Gerekli tedbirleri almadan sözleşme yapan ve borç altına giren tacirin alabileceği tedbirlerle önleyebileceği bir imkansızlığa dayanması kabul edilebilecek bir durum değildir.

Kaldı ki, mahkemece, kamu kurumu ve meslek örgütlerinden alınan bilgilere göre, ayçiçeği rekoltesinin bir önceki yıla göre, % 20-24 oranında azalmaya karşın, davacı şirketin bu azalmaya uygun bir teslimat yapmadığı, üstlendiği 5.806.533 kg. teslimat karşılığında teslim ettiği toplam 337.000 kg. teslimatın % 5,8 oranında kaldığı , 2006 yılına oranla rekoltede gerçekleşen % 20-24 oranındaki azalmaya uygun bir teslim takvimi de önermediği , davacı şirket tarafından mücbir sebep olarak kabul edilmesi istenilen küresel ısınma ve buna bağlı kuraklık sorununun aniden ortaya çıkan bir durum olmadığı , bu konuda alınmış bir doğal afet kararının

Bulunmadığı , yıllar itibariyle söylenegelmekte olan " küresel ısınma " ve buna bağlı kuraklık olayının ayçiçeği üretimini de etkileyebileceğini öngörebilmesi, tedbirlerini alması , ihalede fiyat teklifinde bulunurken bu hususları öngörebilmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin yasaya ve sözleşmeye uygun davrandığı ve sözleşmelerin feshinin yerinde olduğu kabul edilerek davanın reddine karar verilmesi gerekirken , yanlış değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.