Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2025/1955 K.2025/5747

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin kaçak elektrik kullanmamasına rağmen kullandığı iddiasıyla elektrik cezası tahakkuk edildiğini, müvekkili hakkında 67.136,41 TL tutarında tutanak nedeniyle Şanlıurfa 1. İcra Dairesinin 2019/19366 E., 39.180,22 TL tutarında tutanak nedeniyle Şanlıurfa 4. İcra Müdürlüğünün 2021/18067 E., 10.151,62 TL tutarında tutanak nedeniyle Şanlıurfa 4. İcra Müdürlüğünün 2020/12688 E., 840.962,49 TL tutarında tutanak nedeniyle Şanlıurfa 1. İcra Müdürlüğünün 2021/31860 E. sayılı dosyaları ile icra takibi başlatıldığını belirterek, müvekkilinin söz konusu talepler nedeniyle davalı şirkete borçlu olmadığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davacıya ait yerde yapılan kontrolde kaçak elektrik kullanımının tespit edildiğini, buna ilişkin olarak Kaçak/Usulsüz Elektrik Kullanım Tespit tutanağı tutulduğunu akabinde tutanağa istinaden kaçak elektrik tahakkuku yapıldığını, yapılan tahakkukun... Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğine ve... kurul kararlarına uygun olarak yapıldığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; kesin süre içerisinde ibraz edilen delil bulunmadığından ön inceleme duruşmasında davalı şirkette bulunan davaya konu alacağa ilişkin kaçak elektrik tespit tutanağı, abone denetim/kontrol formları, kaçak tahakkuk ve ek tüketim hesaplama raporları, kaçak kayıt dökümüne ilişkin delillere dayanmaktan davalı şirketin vazgeçmiş sayılmasına karar verildiği,

davalı şirketin, dava konusu takip dayanağı alacağının Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerine uygun düzenlenmiş kaçak elektrik kullanım tespit tutanağına veya başkaca tahakkuk nedenlerine dayandığının ispat edilemediği, 29.09.2022 tarihli celsede verilen 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 139/1-ç maddesi gereği davalı şirketin delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılmasına karar verilmesinin karşı taraf için usulü kazanılmış hak teşkil ettiği, ıslah dilekçesinde belirtilen arttırım miktarının dikkate alındığı gerekçesiyle;

davanın kabulüne, davacının Şanlıurfa 1. İcra Müdürlüğünün 2019/19366 E., 4. İcra Müdürlüğünün 2021/18067 E., 4. İcra Müdürlüğünün 2020/12688 E., 1. İcra Müdürlüğünün 2021/31860 E. sayılı icra takip dosyaları nedeniyle davalı şirkete borçlu olmadığının tespitine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; delil sunma hakkının kısıtlandığını, delillerin geç sunulmasının davayı uzatma amacını taşımadığını, hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiğini, hâkimin davayı aydınlatma görevine aykırı olduğunu, kısmi dava açılmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, kaçak tespit tutanağının olduğunu ileri sürerek; kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davalı tarafından elektrik abonesi hakkında başlatılan icra takipleri nedeniyle borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Uyuşmazlıkta taraflar HMK m.189 uyarınca, kanunda belirtilen süre ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir. İspat yükü ise HMK m.190/1 uyarınca, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Uyuşmazlık taraflar HMK m.194/1 uyarınca dilekçeler safhasında süresinde verecekleri dilekçeler ile dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalı ve delillerini de bildirmelidir.

Yazılı yargılama usulüne tabi davalar bakımından 6100 sayılı HMK m.119/1-f maddesinde davacının talebine esas olan her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği, aynı kanunun 126/1-e maddesinde ise davalı bakımından savunmanın dayanağı olarak ileri sürülen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceğinin bildirilmesi gerektiği belirtilmiş olup yine aynı kanunun 141. maddesinde davacının, cevaba cevap davalının ikinci cevap dilekçeleri ile serbestçe iddia veya savunmalarını genişletip değiştirebileceği, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra davacının iddiasını davalının savunmasını genişletip değiştiremeyecekleri belirtilmiştir.

HMK m.145 uyarınca davada taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremezler. Ancak bir delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa, mahkeme o delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir.

HMK m.139 /1-ç uyarınca dilekçeler safhasının tamamlanmasından sonra ön inceleme duruşma günü belirlenerek taraflara ön inceleme duruşma günü için " davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde tarafların dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları, bu hususların verilen süre içinde yerine getirilmemesi hâlinde o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacaklarına karar verileceği" ihtaratı içerir şekilde tebligat yapılır.

HMK m.195 uyarınca ise tarafların ellerinde bulunmayan ve incelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için, mahkemece ilgili resmî makam ve mercilerle üçüncü kişilere bu husus bildirilir. Mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan deliller, bulunduğu yerde incelenebilir veya dinlenebilir.

Somut olayda davalı tarafından davacı hakkında kaçak ve usulsüz olarak elektrik kullanmadan dolayı icra takibi yapılması üzerine alacaklı davalıya bu miktarda borçlu olmadığına yönelik menfi tespit davası davacı tarafından açılmakla alacağın varlığını ve miktarını ispat yükü davalı taraftadır.

Davalı taraf cevap dilekçesinde varlığını bildirdiği, davacı hakkında düzenlediğini iddia edip elinde bulundurduğu kaçak ve usulsüz elektrik kullanma tutanağını dayanakları olan belge ve kayıtları ile birlikte dilekçeler safhasında sunulmadığından mahkemece ön inceleme duruşmasına hazırlık tensip tutanağı ile davalı tarafa HMK m.139 /1-ç uyarınca " davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde tarafların dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları,

bu hususların verilen süre içinde yerine getirilmemesi hâlinde o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacaklarına karar verileceği " meşruhatını içerir şekilde 29.07.2022 tarihli tensip zaptı davalı şirket ve vekiline kaçak elektrik kullanımına ilişkin bilgi ve belgelerin mahkemeye sunulması için 2 haftalık kesin süre verildiği hususu usulüne uygun olarak tebliğ edilmiştir.

Uyuşmazlıkta davacı hakkında kaçak elektrik tutanağı düzenlendiği savunmasında bulunan davalı ... olup bu tutanak ve eklerini kendisine verilen yasal sürede mahkeme incelemesine sunması gerekir. Davalı şirket özel hukuk kurallarına tabi olmakla resmî makam ve mercilerden olmadığı gibi kendi çalışanları tarafından düzenlendiğini bildirdiği kaçak elektrik kullanma tutanak işleminde üçüncü kişide sayılmayacağına göre bu durumun HMK m.195 kapsamında değerlendirilmesi de mümkün değildir.

Mahkemeler önlerine gelen uyuşmazlıkları makul sürede sonuçlandırıp karar vermelidir. Yargılamaların makul sürede yapılması Anayasamızın 36. ve AİHS 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının kapsamındadır. HMK m.30 uyarınca hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür.

Kaçak elektrik kullanımını ispat yükü davada alacaklı olduğunu iddia eden davalı tarafta olup kanıtlama yükü üzerinde olan davalı tarafın kaçak elektrik kullanımına ilişkin tespit tutanak ve eklerinin varlığının savunulmasına rağmen yapılan kesin süreli ihtaratlara rağmen mahkemeye ısrarla sunulmaması nedeniyle davalı şirketin bu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılarak karar verildiğinden davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 01.12.2025 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY

Dava, kaçak elektrik kullanılması sonucu girişilen icra takipleri nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istemidir. Mahkemece davanın ispatlanamaması nedeniyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

6100 sayılı Kanunun 139/1-ç maddesinde, “Davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde tarafların dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıkları belgeleri Mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları, bu hususların verilen süre içinde yerine getirilmemesi hâlinde o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacaklarına karar verileceği” çıkarılacak davetiyede ihtar edileceği düzenlenmiştir.

Yerel Mahkemece, ispat yükünün davalıda olduğu belirlenerek davalı vekiline verilen kesin süre içerisinde kaçak elektrik kullanımına ilişkin belgeler sunulmaması nedeniyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Yerel Mahkeme, davalının HMK 195. maddesi uyarıca elinde bulunan belgeleri sunması gerektiğini belirtmiştir.

Öncelikle tarafın HMK 139/1-ç maddesinde tarafın elinde bulunan belgeyi sunması veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapması gerekmektedir. Yine HMK 195/1. maddeye göre, “Tarafların ellerinde bulunmayan ve incelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için, Mahkemece ilgili resmî makam ve mercilerle üçüncü kişilere bu husus bildirilir. Mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan deliller, bulunduğu yerde incelenebilir veya dinlenebilir.”

Kanuna göre, taraflar ellerinde bulunan delilleri sunmak, ellerinde bulunmayan delillerin ise nerede bulunduğuna ilişkin bilgi vermek durumundadırlar. Tarafların ellerinde bulunmayan delillerin incelenmesine karar verilmesi durumunda, Mahkemece ilgili resmî makam ve mercilerle, üçüncü kişilere delillerin getirilmesi için, gerekli bildirim yapılacaktır.

Mahkemece delilleri sunma aşaması beklenmeden tensiple davalı şirkete müzekkere yazılarak kesin süre verilmiştir. Ön inceleme duruşmasında mahkemece taraflara delillerini sunmak üzere tekrar kesin süre verilmiştir.

HMK 145. maddeye göre, “Taraflar, Kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremezler. Ancak bir delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa, Mahkeme o delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir.”