Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2025/2740 K.2025/6265

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle: kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, kamu yatırımları projesi kapsamında Ekonomi Bakanlığı'ndan alınan 31/12/2012 tarih ve ... nolu "Yatırım Teşvik Belgesi" ekindeki makine teçhizat listesinin 4 ve 5. sırasında yer alan toplam 10 adet "Tam Teşekküllü Kombi Kurtarma Aracı" satın alınması ihalesi kapsamında 47 34... sayılı İhale Kanunlarına uygun şekilde 26/02/2014 tarihli sözleşme ile davalı şirketten 10... model,... markalı kombi kurtarma aracı, özel donanımlı ambulans satın alındığını 10/11/2014 tarih ve ...,...,........... sayılı irsaliyeli faturalarla 10/11/2014 tarihinde teslim edilen araçların istisna kapsamında olmasına rağmen,

toplam fatura bedeli KDV dahil şekilde tahsil edilerek, davalı satıcı şirkete haksız ve yersiz şekilde 996.455,32 TL KDV ödendiğini, satın alma işlemi KDV istisnasına tabi olduğundan ödenen KDV'nin iadesi gerektiğini ileri sürerek, daha önce dava edilen 4.000,00 TL alacak mahsup edildikten sonra geriye kalan 992.455,32 TL alacağın sorumluluk oranları nispetinde 09/12/2014 ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle davalılardan tahsiline karar verilmesini istemiş, 17/03/2020 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 996.455,32TL'ye çıkarmıştır.

II. CEVAP

Davalı ....

Vergi Dairesi Başkanlığı vekili, davacı tarafından aynı konuda açılan Ankara 15. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2015/483 Esas sayılı davası yönünden derdestlik itirazında bulunduklarını, Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 8/2. maddesine göre Maliye Bakanlığı'nın da kanunla verilen yetkiye dayanarak fazla ve yersiz ödenen katma değer vergisini 116 seri nolu KDV Genel Tebliği gereğince iade edebileceğini, KDV mükellefinin, vergiye nihai olarak katlanmak durumunda kalan kişi ya da kişiler olmayıp onlara mal teslim eden veya hizmet ifasında bulunan kişiler olduğunu, KDV'nin satıcı mükellefe iade edilmesi gerektiğini,

davada alıcı konumunda olan davacının vergi dairesinden fazla ve yersiz tahsil edilen KDV'yi talep edemeyeceğini, talep hakkının satıcı konumundaki mükellefe ait olduğunu, fazla veya yersiz olarak hesaplanan verginin öncelikle satıcı tarafından alıcıya iade edileceğini, satıcının söz konusu fazla veya yersiz KDV tutarını alıcıya ödediğini gösterir bir belge ile vergi dairesine başvurması gerektiğini,

alıcının indirim hakkı bulunan bir mükellef olması durumunda satıcının fazla veya yersiz KDV tutarını alıcıya ödediğini gösterir belgeye ek olarak alıcının fazla veya yersiz KDV tutarının indirim hesaplarından çıkarılmak suretiyle düzeltme yaptığının alıcının vergi dairesinden alınacak bir yazıyla tespit edilmesinin gerektiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... vekili, idari yargının görevli olduğunu, davanın zamanaşımına uğradığını ve dava açmaya yönelik 6 aylık hak düşürücü sürenin de dolduğunu, davacı tarafından müvekkiline araçların yatırım teşvik belgesi ile alınacağı ve faturaların buna göre düzenlenmesi gerektiği yönünde bir bilgi verilmediğini davacının kusurlu olduğunu, satış işlemleri tamamlandıktan sonra yatırım teşvik belgesine sahip olduğunu beyan ederek idareye ödenen KDV'yi geri istediğini, satılan araçlar KDV istisnasına tabi olmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

1.İlk Derece Mahkemesinin 11.02.2021 tarihli kararıyla davacının satın aldığı araçların KDV istisnası kapsamında olmasına rağmen davalı şirket tarafından gönderilen 10 adet faturaya itiraz etmediği, faturalardaki KDV'nin davalı şirket tarafından 2014 Kasım KDV beyannamesinde gösterildiği indirim konusu yapıldığı ve ilgili vergi dairesine ödendiği, diğer davalı vergi dairesi yönünden açılan davada vergi mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle "davanın reddine" karar verilmiş;

hükmün davacı tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 14.12.2023 tarihli kararıyla davalı vergi dairesi yönünden vergi mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle davanın reddedilmesinde isabetsizlik olmadığı, ancak davacının muaf olmasına rağmen ödediğini ileri sürdüğü KDV'yi akidi olan KDV mükellefi davalı şirketten talep edebileceği, Mahkemece, davalı satıcı şirket tarafından dava konusu 10 faturadaki KDV bedellerinin Kasım 2014 ayı KDV beyannamesinde gösterilip indirim konusu yapılarak vergi dairesine ödendiği tespit edildiğine göre, davada,

öncelikle fazla veya yersiz tahsil edilen KDV bedellerinin satıcı tarafından alıcıya iade edilmesi ile, satıcının KDV tutarının alıcıya ödendiğini gösteren bir belge ile vergi dairesine başvurup, alıcının indirim hakkı bulunan bir mükellef olması durumunda, satıcının fazla veya yersiz KDV tutarını alıcıya ödediğini gösteren bir belge ve belge ekinde, alıcının fazla veya yersiz KDV tutarının indirim hesaplarından çıkarıldığının ve bu konuda düzeltme yapıldığının alıcının vergi dairesinden alınacak bir yazıyla tespit edilmesi gerektiği, bu durumda mahkemece davaya davalı satıcı şirket yönünden devam edilerek,

tarafların davada ileri sürdükleri iddia ve savunmaları kapsamında, davacının dava konusu yaptığı KDV alacağının niteliği ile yatırım teşvik belgesi kapsamında muafiyet istisnasına tabi olup olmadığı, buna göre davacıya satışı yapılan araçların KDV muafiyetinden yararlanıp yararlanmayacağı ve KDV iadesinin mümkün olup olmadığının belirlenmesi için konusunda uzman üç kişilik bilirkişi heyetinden taraf ve yargı denetimine elverişli bilirkişi raporu alınması ile sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabul kısmen reddine,

HMK 'nın 353/1/a-6 maddesi uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına dosyasının yeniden yargılama yapılmak üzere İlk Derece Mahkemesine iadesine karar verilmiştir.

2.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla, davaya davalı şirket yönünden devam edilerek bilirkişi raporu alındığı, istisna kapsamında mal satın almak isteyen davacının

teşvik belgesini davalı şirkete ibraz etmesi, malları bilanço ya da aktifine kaydetmesi ve ayrıca satın almanın gerçekleştiği dönem içinde bu durumu vergi dairesine bildirmesi gerektiğini, Katma Değer Vergisi Kanunu m.13/d kapsamında istisna hükümlerin uygulanması ya da uygulanmaması sorumluluğunun cezalı tarhiyatlar dahil olmak üzere teşvik belgesi alana ait olduğu ve yükümlüklerinin yerine getirmemesinden dolayı da KDV'nin alıcıdan alınacağına ilişkin düzenlemelerin bulunduğu,

her ne kadar davacı idare fatura edilen araçlar istisna kapsamında kalmış olsa da ne sözleşmede ne de mal alımı sırasında istisna hükümlerinden yararlanmak istediğine dair bir talebin bulunmadığı, ayrıca teşvik belgesinin satıcıya ibraz edilmediği, bu haliyle de beyanname verilme süresi geçtikten sonra da davalı şirketten KDV tutarının istenilemeyeceği sonucuna varıldığı, KDV Kanunu m. 8/2 kapsamında fazla ve yersiz alınan KDV'nin beyannameyi veren mükellef tarafından istenilebileceği. ancak bu durumun satıcı tarafından gerçekleşen vergi hatalarına ilişkin olduğu, davalı yönünden ise herhangi hatalı bir işlemin bulunmadığı,

bu nedenle bu maddenin davacı yönünden uygulama alanının olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; karar, davacı vekili tarafından istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla mahkeme kararında hukuka aykırılık olmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş, karar, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, araçların KDV'den istisna olduğunun sabit olduğunu, usuli hatalara ve sürelere bakılarak davanın reddedildiğini, delillerinin ve bilirkişi raporuna yönelik itirazlarının incelenmediğini rapordaki çelişkinin giderilmediğini, müvekkilinin tacir olmadığını faturaya itiraz süresi geçti gerekçesiyle davanın reddedilemeyeceğini, müvekkilinin zarara uğradığını, davanın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre değerlendirilmesi gerektiğini, müvekkilinin yersiz olarak yaptığı ödemenin vergi dairesinde mahsup edilip edilmediğinin incelenmediğini,kararın hakkaniyetli olmadığını belirterek kararı temyiz edmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, yatırım teşvik belgesi nedeniyle yersiz ödendiği iddia edilen KDV tutarlarının davalılardan tahsili istemine ilişkindir. 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 341 ve devamı maddelerinde istinaf kanun yoluna ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesince verilen bir kararın istinaf edilmesi üzerine önincelemenin ardından yapacağı esas inceleme sonucunda temelde 3 farklı karar verebilir.

HMK m.353/1-a hükmünde öngörülen durumların varlığı halinde mahkeme kararının kaldırılmasına ve dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere kararı veren ya da yetkili/görevli olan mahkemeye gönderilmesine; incelenen kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğuna kanaat getirirse istinaf başvurusunun esastan reddine; yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın gerekçesinde hata edilmiş ise düzelterek yeniden esas hakkında karar verir.

Yargılamada eksiklik tespit etmesi halinde de duruma göre duruşma açarak veya dosya üzerinden bunları tamamlayarak sonucuna göre yine başvurunun reddine karar verir veya kararı kaldırılarak esas hakkında yeniden hüküm kurar.

Usul hukuku, şekli ve kazuistik kanun yapma tekniğinin benimsendiği bir alandır. Bu nedenle, bölge adliye mahkemesinin kanunda öngörülenler dışında, örneğin kararın bir kısmı hakkında başvurunun esastan reddine, kalan kısmı hakkında kararın kaldırılmasına yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine gibi, bir karar vermesi mümkün değildir.

Nitekim somut olayda da, İlk Derece Mahkemesince verilen 11.02.2021 tarihli ilk karar, Bölge Adliye Mahkemesinin 14.12.2023 tarihli kararıyla, davalı Vergi dairesi yönünden hukuka uygun bulunmuşsa da diğer davalı yönünden uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmadığı kanaatine varıldığı için tümden kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bu kararla İlk Derece Mahkemesinin 11.02.2021 tarihli kararı hukuken ortadan kalkmış bulunduğundan, İlk Derece Mahkemesince, kaldırma kararı üzerine yeniden yapacağı yargılamanın sonucunda her iki davalı hakkında da tekrar hüküm kurması gerekirken, kaldırma kararıyla davalı Vergi Dairesi hakkında verilen kararın da kaldırıldığı dolayısıyla vergi dairesi hakkında hukuken mevcut bir nihai kararın bulunmadığı düşünülmeden, 11.02.2021 tarihli kararın davalı Vergi Dairesi hakkındaki kısmının kesinleştiği gerekçesiyle belirtilen davalı hakkında bir karar verilmemiş olması HMK'nın emredici 297/2.maddesine aykırı olup, bu husus aynı zamanda kamu düzenine ilişkin olduğundan temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

2.Bozma nedenine göre davacı vekilinin temyiz sebeplerinin incelenmesine bu aşamada gerek görülmemiştir.

VI. KARAR