Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2022/6813 K.2025/7030

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili ve davalılar ..., İçişleri Bakanlığı ve ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı şirket yetkilileri hakkında akaryakıt kaçakçılığı yaptıkları iddiasıyla ceza soruşturması başlatıldığını ve haklarında Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2004/50 esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, yargılama sonucunda sanıkların beraat ettiklerini, bir kısım sanıklar hakkındaki davanın ise zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar verildiğini, davacı firmaya ait olan ve de serbest bölgede zaptedilen kurşunsuz benzinin iadesine karar verildiğini, kararın kesinleştiğini, iade konusu akaryakıtın mahkemeden talep edildiğini,

ancak teslim edilemediğini belirterek 201.360 kg kurşunsuz benzinin aynen iadesinin mümkün olmaması halinde güncel bedelin en yüksek ticari faiz ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiş, yargılama sırasında toplam talebini 787.620,10 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalılar ..., İçişleri Bakanlığı ve ... vekili cevap dilekçesinde; açılan davada bakanlıklar yönünden husumetin bulunmadığını, husumetin eşyanın teslim edildiği diğer davalı şirkete yönetilmesi gerektiğini, davanın süresinde açılmadığını, talebin zamanaşımına uğradığını, olayda idare tarafından tesis edilen bir işlem olduğundan ötürü idari yargıda dava açılması gerektiğini, talep sonucunun muğlak olduğunu, talep edilen faizi kabul etmediklerini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin tarih ve sayısı yukarıda yazılı kararıyla; oluşan zarardan davalı ... Bakanlığının sorumlu olduğu, yine diğer bakanlıkların herhangi bir sorumluluğu olmayacağı, yediemine tevdii edilmenin mahkeme kararıyla olduğu, sorumluluğunun yargılama faaliyetleri nedeniyle Adalet Bakanlığının uhdesinde olduğu bu haliyle eylemin haksız fiil teşkil ettiği sonucuna varılarak, açılan davanın kısmen kabulü ile 44.959,68 TL'nin olay tarihi olan 16.01.2004 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı taraftan alınarak davacı tarafa verilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davacı vekili ve davalı ... vekilince istinaf edilmesi üzerine; Bölge Adliye Mahkemesince, davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun vekalet ücretine ilişkin kısım yönüyle kabulüne, diğer istinaf nedenlerinin esastan reddi ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden hüküm oluşturulmasına, davalılar ..., Maliye Bakanlığı ve ...San.Tic.Ltd.Şti hakkındaki davanın husumetten reddine, davalı ... hakkındaki davanın kısmen kabulü ile 44.959,68 TL'nin el koyma tarihi olan 16.01.2004 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; bilirkişi raporunun yetersiz ve eksik inceleme ile hazırlandığını, raporlar arasındaki çelişki giderilmeden hüküm verildiğini, davanın haksız el koyma nedeniyle doğan zararın tazmini istemiyle açıldığını, Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2004/50 E. 2011/432 K.sayılı kararı ile el konulan 201.360 kg kurşunsuz benzinin aynen iadesine karar verildiğini, aynen iade sağlanamadığından tazminat kararı verildiğini, tazminatın 201.360 kg kurşunsuz benzinin el koyma tarihi itibariyle karşılığı bedeli olması gerektiğini, benzinin kaç liraya mal edildiği değil, pompa satış karşılığının zarar olarak belirlenmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı ..., İçişleri Bakanlığı ve ... vekili katılma yoluyla temyiz dilekçesinde; davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiğini, davalı ... yönünden de davanın husumet nedeniyle reddi gerektiğini, davanın ve ıslah edilen kısmın zamanaşımına uğradığını, davanın belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, davalıların harçtan muaf olduğu halde Bölge Adliye Mahkemesinin sadece eleştirmekle yetinmesinin hatalı olduğunu, her bir davalı için ayrı ayrı vekalet ücreti verilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B.Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacıya ait akaryakıta kaçak olduğu iddiasıyla haksız olarak el konulması ve ceza yargılaması sonucunda iade kararı verilmesine rağmen iade edilmemesi nedeniyle uğranılan maddi zararın tazmini talebine ilişkindir.

Davada sıfat; tarafın, dava konusu maddi hukuk ilişkisinin süjesi olup olmamasıyla ilgilidir. Taraf sıfatı (husumet); maddi hukuka göre belirlenen, bir subjektif hakkı dava etme yetkisini ya da bir subjektif hakkın davalı olarak talep edilebilme yetkisini gösteren bir kavramdır. Dava şartı olan taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve davayı takip yetkisi, davanın taraflarının kişilikleriyle ilgili olduğu halde, taraf sıfatı dava konusu sübjektif hakka ilişkindir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde ise tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları dava şartı olarak düzenlenmiş ve 115. maddesinde de mahkemenin dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştıracağı hükme bağlanmıştır.

Somut davada; davaya konu uyuşmazlık haksız el koyma nedenine dayandığından davalılar İçişleri Bakanlığı ve Adalet Bakanlığının pasif dava ehliyetinin bulunmadığı gözetilerek haklarında açılan davanın pasif dava ehliyeti yokluğundan reddine; davalı ... yönünden ise uyuşmazlığın esası incelenerek hüküm kurulması gerekirken, davalı ... yönünden de husumetten ret kararı verilerek, davalı ... yönünden esastan inceleme yapılarak yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya uygun düşmemiş, bu durum kararın bozulmasını gerektirmiştir.

2. Bozmanın kapsam ve şekline göre taraf vekillerinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına karar verilmiştir.

VI. KARAR