Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2024/13847 K.2025/13640

İlk Derece Mahkemesince kesin olarak verilen kararın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiş olmakla; Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı ...'ın, maliki olduğu 55... plaka sayılı aracı kiraya verilmek üzere kiralık oto işletmeciliği yapan ... 'e teslim ettiğini, ... 'in işletmekte olduğu ... isimli işyeri vasıtasıyla bu aracı 11.01.2013 tarihinde davalı ...'a otomobil kiralama sözleşmesi ile kiralayıp teslim ettiğini, 12.01.2013 tarihinde davalı ...'ın sevk ve idaresinde araç ile seyir halinde iken bir işi nedeniyle aracı geçici olarak durdurduğunu, daha sonra aracı terk ettiğini, söz konusu araçta yolcu olarak bulunan ...'ın arkadaşı olan ...'in trafiğin aksamasını önlemek amacıyla direksiyona geçtiğini,

ancak ...in sürücü belgesinin bulunmadığını, ...'in sevk ve idaresindeki araç ile seyir halinde iken yaya kaldırımı üzerinde bulunan yaya ... 'ye çarptığını ve yaralanmasına sebep olduğunu, kaza tespit tutanağına ve ceza davasında alınan kusur bilirkişi raporuna göre ...'in kazanın meydana gelmesinde tam kusurlu olduğunun tespit edildiğini, aracın kaza tarihinde ...Sigorta A.Ş. nezdinde zorunlu trafik sigortasının bulunduğunu, kazada yaralanan ... ’nin vasisinin 28.03.2016 tarihinde Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/332 Esas sayılı dosyası kapsamında araç maliki davacı ..., ...Sigorta A.Ş.,

... ve ... aleyhine maddi ve manevi tazminat talepli dava açtığını, mahkemece kusur bilirkişi raporu alınmadığını, ceza davasında alınan kusur raporuna göre sürücü ...’in kazanın meydana gelmesinde tam kusurlu olduğunun kabul edildiğini, ... 'nin yargılama sırasında vefatı üzerine mirasçısının davaya devam ettiğini, ... 'nin mirasçısının, söz konusu davanın davalısı ...Sigorta A.Ş. ile sulh olduklarını ve bu sebeple maddi tazminat davasından feragat ettiklerini beyan ettiğini, yapılan yargılama sonucunda Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 05.04.2021 tarihli ve 2016/332 E.,

2021/221 K. sayılı ilamı ile maddi tazminat davasının feragat nedeniyle reddine, manevi tazminat davasının kısmen kabulü ile 10.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte araç maliki ..., ... ve ...'dan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verildiğini, ... tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin 03.11.2021 tarihli ve 2021/1226 E., 2021/1365 K. sayılı ilamı ile davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiğini, kararın miktar itibariyle temyize tabi olmayıp 03.11.2021 tarihinde kesinleştiğini,

söz konusu dava sonucunda tazminat ödemeye mahkum edilen ..., ..., ... aleyhine, ... mirasçısı vekili tarafından 07.12.2021 tarihinde Samsun İcra Dairesinin 2021/92878 sayılı dosyası kapsamında ilamlı icra takibi başlatıldığını, davacı ...'ın söz konusu icra dosyasına 13.12.2021 tarihinde 25.746,70 TL ödeyerek icra dosyasını tamamen kapattığını, davacı ...'ın söz konusu tazminat alacağında kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca müteselsil borçlulardan biri olup borcun tamamını ödemiş olmasından dolayı diğer borçlulara karşı 6098 sayılı TBK’nın 62. maddesinin 2. fıkrası gereğince rücu hakkının doğduğunu,

bu nedenle davacı ... vekilinin 07.04.2022 tarihinde söz konusu davanın davalıları ... ve ... aleyhine Samsun İcra Dairesinin 2022/28632 sayılı dosyası kapsamında ilamsız icra takibi başlattığını, davalı ...’ın ödeme emrine itiraz etmesi üzerine,

icra takibinin durmasına karar verildiğini, davalı ...'ın itirazının haksız ve kötü niyetli olduğunu, davalı ...'ın davacı ... tarafından ilamlı icra takip dosyasına ödenen miktardan sorumlu olduğunu belirterek davalı borçlunun Samsun İcra Müdürlüğü'nün 2022/28632 Esas sayılı dosyasına yaptığı itirazın iptaline ve takibin devamına, davacı lehine %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın zamanaşımına uğradığını, müvekkilinin kusuru bulunmadığını, icra takibine konu olan borcun dayanağı Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/332 E., 2021/221 K. sayılı ilamındaki davalılar için verilen karar incelendiğinde hükmedilen tazminattan davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmasına karar verildiğini, ancak davacı tarafın kötü niyetli şekilde müvekkilinden borcun tümünü rücu etmek istediğini,

müvekkilinin bu borçtan sorumlu olduğu düşünülse bile açılan davanın tüm borcun müvekkilinden tahsili istemi ile açılmış bir dava olup müteselsil sorumluluk hükümleri gereğince müvekkilinin tüm borçtan sorumluluğunun bulunmadığını, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda yer alan müteselsil sorumluluğu düzenleyen maddeler gereğince rücu hakkından yararlanan müteselsil borçlunun, diğer borçlulara ifa ettiği kısmın tamamı için değil, her bir borçluya düşen kendi hissesi oranında başvurabileceğini, borçlulardan birinden alınamayan miktarı, diğer borçluların eşit olarak üstlenmekle yükümlü olduklarını,

bu düzenlemedeki eşit olarak üstlenmenin müteselsil sorumlulukta “payları oranında üstlenmek” olarak anlaşılması gerektiğini, ayrıca müvekkiline açılan icra takibinde borcun dayanağı olan Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/332 E., 2021/221 K. sayılı ilamında diğer davalı olan ... üzerine Samsun İcra Müdürlüğü’nün 2022/28632 Esas sayılı dosyasında davacı tarafından araç haczi konulduğunu, davacının borcunun bu şekilde tahsil etmesinin mümkün olduğunu, bu hal mevcutken müvekkilinin tüm borçtan sorumlu tutulmasının hakkaniyetli olmayacağını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile eldeki davada davacı ...'ın, Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/332 Esas sayılı maddi ve manevi tazminat talepli dava dosyasında ... , ... ve ...Sigorta A.Ş. birlikte davalı konumunda bulunduğu, anılan dosyada yapılan yargılama neticesinde Samsun Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 05.04.2021 tarihli ve 2016/332 E., 2021/221 K. sayılı ilamı ile maddi tazminat davasının feragat nedeniyle reddine, manevi tazminat davasının kısmen kabulü ile 10.000,00 TL manevi tazminatın davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verildiği,

kararın kesinleşmesi üzerine anılan dava dosyasının davacısı tarafından mahkemece hükmedilen manevi tazminat ve vekalet ücretinin tahsil edilmesi amacıyla davalılar aleyhine 07.12.2021 tarihinde Samsun İcra Dairesinin 2021/92878 Esas sayılı dosyası kapsamında ilamlı icra takibi başlatıldığını, davacı ...'ın söz konusu icra dosyasına tek başına ödeme yaparak,

icra dosyasını tamamen kapattığını, davacı ...'ın yapmış olduğu bu ödemeden söz konusu dosyanın davalılarının müştereken müteselsilen sorumlu olduklarından bahisle ödemiş olduğu tutarı tahsil etmek amacıyla davalılar aleyhine ilamsız icra takibi başlattığı, davalı ...'ın takibe itirazı üzerine takibin durmasına karar verildiği,

davacı ...'ın işbu dava ile itirazın iptalini talep ettiği, eldeki davaya dayanak yapılan Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/332 Esas sayılı dosyasının incelenmesinde, yapılan yargılama neticesinde verilen ve kesinleşen karar içeriğinde, ... plakalı aracın davalı ...'a ait olduğu ve kiraya verilmek üzere kiralık oto işletmeciliği yapan davalı ... 'e teslim edildiği, bu kişinin de aracı davalı ...'a kiraladığı ve ona teslim ettiği, aracın davalı ...'ın zilyetliğinde iken kullanılmak üzere davadışı ... isimli kişiye verildiği, ...'in de sevk ve idaresindeki araç ile davaya konu trafik kazasına sebebiyet verdiği,

davacı araç maliki ...'ın kazanın gerçekleşmesinde herhangi bir etkisinin bulunmadığı ve kazanın münhasıran ... isimli kişinin kusuru ile gerçekleştiğinin belirlendiği, bu belirlemeler karşısında da takdir edilen ve hüküm altına alınan 10.000,00 TL'lik manevi tazminatın davalılar ..., ... ve ...'tan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verildiği,

o halde davalılar ..., ... ve ...'tan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilen manevi tazminat, yargılama gideri ve vekalet ücretlerinin tahsili amacıyla başlatılan icra takibine davacı ...'ın tek başına ödeme yaparak borcun tamamını ödemiş olmasından dolayı diğer borçlulara karşı 6098 sayılı TBK'nun 62 nci maddesinin 2 nci fıkrası gereğince rücu hakkının doğduğunun açık olduğu, ancak rücu istemli başlatılan icra takibinde ödenmiş olan borcun tamamının davacı ...'ı borçtan kurtaracak şekilde davalı ...'tan talep edilmesinin de yerinde olmadığı,

netice olarak davacı ...'ın talep edebileceği rücu miktarına konu edilebilecek tutarın, aksi kararlaştırılmadığından her üç borçluya eşit olarak dağıtılması gerektiği, buna göre toplam miktarın 3'e bölünmesi suretiyle 8.582,23 TL asıl alacak ve 248,88 TL işlemiş faizi olmak üzere toplam 8.831,11 TL üzerinden davanın kısmen kabul edilmesi gerektiği, icra inkar tazminatı talebi ile ilgili olarak ise; takibe konu alacağın yargılamayı gerektirmesi,

icra takibine konu edilen miktarın davalı ... yönünden belirlenebilir ve likit olmaması sebebiyle, şartları oluşmadığı anlaşılan icra inkar tazminatının reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle davalının, aleyhine yapılan Samsun İcra Müdürlüğünün 2022/28632 E. sayılı dosyasına yaptığı itirazın kısmen iptali ile takibin kendisi yönünden 8.582,23 TL asıl alacak ve 248,88 TL işlemiş faizi olmak üzere toplam 8.831,11 TL üzerinden devamına, fazlaya dair talebin reddine, icra inkar tazminatı talebinin reddine kesin olarak karar verilmiştir.

IV. KANUN YARARINA TEMYİZ

A. Kanun yararına Temyiz Sebepleri

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz isteminde; eldeki davanın, ödenen tazminatın rücuen tahsiline dair başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkin olduğu,

tazminatın kendi payına düşeninden fazlasını ödeyen kişinin, bu fazla ödemesi için, diğer müteselsil sorumlulara karşı rücu hakkına sahip ve zarar görenin haklarına halef olacağı, tazminatın aynı zarardan sorumlu müteselsil borçlular arasında paylaştırılmasında, bütün durum ve koşullar, özellikle onlardan her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğunun göz önünde tutulacağı, rücu davalarında kuralın, kişilerin kusurları oranında sorumlu tutulmaları olduğu,

tazminat miktarını ödeyen davacının, kusuru oranında sorumlulardan rücu talep edebileceği, şu halde mahkemece, davacının, davaya konu trafik kazasında yaralanan dava dışı kişiye tazminat ödemesine sebep olan olaydaki tarafların kusur oranlarının açıkça belirlenmesi ve belirlenen kusur oranlarına göre hüküm kurulması gerekirken tarafların kusur oranları tespit edilmeden, davalının 1/3 oranında sorumlu olduğunun kabulü ile karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacı araç maliki tarafından davaya konu trafik kazasında yaralanan dava dışı kişiye ödenen tazminatın, zararın meydana gelmesinde müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu iddia edilen davalıdan rücuen tahsili amacıyla başlatılan ilamsız icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

Dosyanın incelenmesinden; davacı ...'ın, maliki olduğu aracı kiraya verilmek üzere kiralık oto işletmeciliği yapan ... 'e teslim ettiği, ... 'in işletmekte olduğu ... isimli işyeri vasıtasıyla bu aracı davalı ...'a otomobil kiralama sözleşmesi ile kiralayıp teslim ettiği, davalı ...'ın kiraladığı araç ile seyir halinde iken aracı terk ederek, aracı dava dışı ...'in tasarrufuna bıraktığı, ...'in direksiyona geçtiği, bir süre sonra yaya konumundaki davadışı ... 'ye çarptığı ve yaralanmasına sebep olduğu,

... ’nin Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/332 Esas sayılı dosyası kapsamında ..., ... ve ... aleyhine tazminat davası açtığı, yapılan yargılama sonucunda Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 05.04.2021 tarihli ve 2016/332 E., 2021/221 K. sayılı ilamı ile davanın kısmen kabulü ile 10.000,00 TL manevi tazminatın faiziyle birlikte ..., ... ve ...'dan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verildiği, kararın Bölge Adliye Mahkemesinin kararı ile kesinleştiği, verilen karar üzerine ... tarafından ..., ..., ... aleyhine Samsun İcra Dairesinin 2021/92878 sayılı dosyası kapsamında ilamlı icra takibi başlatıldığı,

davacı ...'ın söz konusu icra dosyasına 25.746,70 TL ödeyerek icra dosyasını tamamen kapattığı, daha sonra icra dosyasına ödediği miktarın rücuen tahsili amacıyla ... ve ... aleyhine Samsun İcra Dairesinin 2022/28632 E. sayılı dosyası kapsamında ilamsız icra takibi başlattığı, davalı ...’ın ödeme emrine itiraz etmesi üzerine, icra takibinin durmasına karar verildiği, bunun üzerine davacı ... tarafından 08.09.2023 tarihinde davalı ... aleyhine eldeki itirazın iptali davasının açıldığı, Samsun 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16.04.2024 tarihli ve 2023/558 Esas, 2024/206 Karar sayılı ilamı ile.

Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/332 Esas sayılı dosyasında yapılan yargılama neticesinde 10.000,00 TL manevi tazminatın davalılar ..., ... ve ...'tan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verildiği, bu karar üzerine başlatılan ilamlı icra takibine davacı ...'ın tek başına ödeme yaptığı, bu nedenle diğer borçlulara karşı 6098 sayılı TBK'nın 62 nci maddesinin 2 nci fıkrası gereğince rücu hakkının doğduğu,

ancak davacı ...'ın talep edebileceği rücu miktarına konu edilebilecek tutarın, aksi kararlaştırılmadığından her üç borçluya eşit olarak dağıtılması gerektiği, buna göre toplam miktarın 3'e bölünmesi suretiyle 8.582,23 TL asıl alacak ve 248,88 TL işlemiş faizi olmak üzere toplam 8.831,11 TL üzerinden davanın kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle davalı ...'ın Samsun İcra Müdürlüğünün 2022/28632 E. sayılı dosyasına yaptığı itirazın kısmen iptali ile takibin ... yönünden 8.582,23 TL asıl alacak ve 248,88 TL işlemiş faizi olmak üzere toplam 8.831,11 TL üzerinden devamına, fazlaya dair talebin reddine karar verildiği,

verilen kararın kesin olduğu görülmüştür.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz isteminde; davacı ...'ın ilamlı icra takibi dosyasına kendi payına düşenden fazlasını ödediği, bu nedenle diğer müteselsil sorumlulara karşı rücu hakkına sahip olacağı, rücu davalarında kuralın, kişilerin kusurları oranında sorumlu tutulmaları olduğu,

tazminat miktarını ödeyen davacının, kusuru oranında sorumlulardan rücu talep edebileceği, şu halde davacının, davaya konu trafik kazasında yaralanan dava dışı kişiye tazminat ödemesine sebep olan olaydaki tarafların kusur oranlarının belirlenmesi ve belirlenen kusur oranlarına göre hüküm kurulması gerektiği, tarafların kusur oranları tespit edilmeden, davalının 1/3 oranında sorumlu olduğunun kabulü ile karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilmiştir.

Somut olayda, dosya içerisinde davacı ... ile kiralık oto işletmeciliği yapan dava dışı ... arasındaki hukuki ilişkiyi gösteren herhangi bir sözleşme veya yazılı belge olmadığı, yine taraflar arasında araç kira sözleşmesinin yapıldığına ilişkin bir belgenin de bulunmadığı, ancak davacı ...'ın, aracını ... 'e teslim etmekle, aracın dava dışı kişilerce kiralanmasından elde edilecek gelirden istifade etmek istediğinin açık olduğu,

bununla birlikte kira sözleşmelerinin, tarafların anlaşması suretiyle yazılı veya sözlü yapılabileceği gibi zımni olarak da vücuda getirilebileceği, sonuç itibariyle davacı ... ile dava dışı ... arasında zımni de olsa bir araç kira sözleşmesinin kurulmuş olduğu, dava dışı ... 'in ise aracı davalı ...'a kiraladığı, ...'ın aracı ... isimli kişinin tasarrufuna bırakarak aracı terk ettiği, davaya konu trafik kazasının aracın ...'in sevk ve idaresinde iken meydana geldiği, dava dışı ... ’nin bu kazada yaralandığı anlaşılmıştır.

Şu durumda, davaya konu olayda davacı ... ile dava dışı ... arasındaki hukuki ilişkinin kira sözleşmesi olduğu, ... 'in kiralayan sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu olduğu, davacı ...'ın davaya konu trafik kazasında meydana gelen zarar nedeniyle ilamlı icra dosyasına ödediği tüm miktarı, arasında hukuki ilişki olan ... 'den isteyebileceği, davacı ... ile davalı ... arasında ise herhangi bir hukuki ilişkinin bulunmadığı, taraflar arasında araç kira sözleşmesi veya 6098 sayılı TBK kapsamında kurulmuş ve borç doğuran bir sözleşmenin bulunmadığı,

davalı ...'ın meydana gelen zararda kusuru bulunsa bile davacı ...'a karşı meydana gelen zarardan dava dışı ... ile birlikte 6098 sayılı TBK'nın 62 nci maddesi kapsamında müteselsilen sorumlu olmadığı, davalı ...'ın ancak arasında kira sözleşmesi bulunan ... 'e karşı sorumlu olabileceği, buna göre davacı ...'ın icra dosyasına ödediği miktarı arasında hukuki bir ilişki bulunmayan davalı ...'tan 6098 sayılı TBK'nın 62 nci maddesine göre rücu edemeyeceği, davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, Samsun 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16.04.2024 tarihli ve 2023/558 Esas, 2024/206 Karar sayılı ilamı ile;

davacı ... tarafından ilamlı icra takibi dosyasına ödenen miktarın her üç borçluya eşit olarak dağıtılması gerektiği, buna göre toplam miktarın 3'e bölünmesi suretiyle 8.582,23 TL asıl alacak ve 248,88 TL işlemiş faizi olmak üzere toplam 8.831,11 TL üzerinden davanın kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle davalı ...'ın icra dosyasına yaptığı itirazın kısmen iptali ile takibin ... yönünden 8.582,23 TL asıl alacak ve 248,88 TL işlemiş faizi olmak üzere toplam 8.831,11 TL üzerinden devamına, fazlaya dair talebin reddine karar verildiği, verilen kararın yukarıda açıklandığı üzere doğru olmadığı,

bu nedenle davalı ...'ın davaya konu olaydaki kusur oranının tespitine yer olmadığı kanaatine varılmıştır.

Bu itibarla Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz isteğinin reddine karar verilmesi gerekmiştir.

V. KARAR