Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/1515 K.2023/2112

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen muhdesatın tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay 8. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Edremit 2. Asliye Hukuk Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın usulden ve esastan reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili; vekil edenleri ile davalıların, dava konusu 44 parsel sayılı taşınmazın hisseli olarak maliki olduklarını, taşınmazın 1960 yılından beridir hissedarlar arasında fiilen taksim edildiğini, her hissedarın kendi hissesine düşen yeri kullanarak üzerine bina yaptığını, kuyu kazdığını, muhtelif meyve fidanları diktiğini, dava konusu taşınmazın bir bölümünün Karayolları Genel Müdürlüğünce Edremit Havran Balıkesir Karayolu için istimlak edildiğini, istimlak edilmeden önce hissedarların kullandıkları ve birbirinden sabit sınırlar ile ayrılan arsa ve üzerindeki muhdesatı gösterir şekilde ölçekli kroki ile ölçtüğünü,

bu krokide kamulaştırma içinde ve dışında kalan 1371,61 m² + 543,64 m² olmak üzere toplam 1915,07 m² arsanın ve bunlar üzerindeki ev, dam, kuyu, meyve fidanı ve diğer müştemilatların vekil edenlerine ait olduğunun tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili, ilgili davada idarelerinin davalı olarak gösterilmesinin doğru olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2. Davalılar ... ve diğerleri vekili, fiili taksimi kabul etmediklerini, vekil edenlerinden bir kısmının hisselerini diğer hissedarlara satarak devir ettiklerini, kamulaştırma tarihi olan 16.07.2009 tarihinde bir kısım vekil edenlerinin ise hisselerini Karayolları Genel Müdürlüğüne temlik ettiklerini, bir anlamda sebepsiz zenginleşme iddiası içeren davanın zamanaşımına uğradığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 01.04.2014 tarih ve 2012/191 Esas, 2014/187 Karar sayılı kararıyla iddianın sabit olduğu gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ile davalılar ... ve diğerleri vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 07.06.2017 tarih ve 2016/9891 Esas, 2017/8536 Karar sayılı ilâmında (özetle); davalı olarak gösterilen Karayolları Genel Müdürlüğüne karşı açılan davanın husumet nedeni ile reddine karar verilmesi gerekirken taraflar arasında kesin hüküm oluşturacak şekilde davanın esasına girilerek yazılı şekilde hüküm kurulmasının doğru olmadığı gibi dava konusu 44 parsel sayılı taşınmazın ifrazı ile oluşan 387 ada 133 parsel sayılı taşınmazda Hazinenin 321/371 pay maliki olmasına rağmen kayıt maliklerinin tamamının davada yer almadığı ve kayıt maliki Hazineye husumet yöneltilmediği, dolaysıyla taraf teşkilinin sağlanmadığı gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesince (özetle), dava konusu 387 ada 133 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma kapsamında kalmasına rağmen üzerinde davacılar tarafından meydana getirilen ekonomik değere sahip bir muhdesata rastlanılmadığı, 387 ada 134 parsel sayılı taşınmaz ile ilgili ortaklığın giderilmesi davası ya da kamulaştırma işlemi bulunmaması nedeniyle dava açmakta hukuki yarar bulunmadığı ve davalı gösterilen Karayolları Genel Müdürlüğünün niza konusu parsellerin maliki olmadığı gerekçesiyle dava konusu 387 ada 134 parsel sayılı taşınmaza yönelik davanın hukuki yarar yokluğundan usulden reddine, davacının 387 ada 133 parsele ilişkin açtığı davanın reddine ve davalı ... hakkındaki davanın ise pasif husumet yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde (özetle); 1. Davanın el atmanın önlenmesi olarak değerlendirildiğini,

2. Muhdesat tespiti davasının açılmasında hukuki yararın var olduğu gibi açılmış bir kamulaştırma davasının da bulunduğunu,

3. Bozma öncesi aşamada muhdesatın tespit edildiğini,

4. Dava konusu 387 ada 133 parsel ile ilgili olarak ... tarafından taşınmaza fiilen el konulmuş olup karayolunun da hizmete açıldığını,

5. El konulmasından yaklaşık 7-8 yıl sonra keşif yapılması sebebiyle parsel üzerinde davacılar tarafından meydana getirilen ekonomik değere sahip bir muhdesatın bulunmadığını,

6. Muhdesat bulunmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırılık teşkil ettiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, muhdesatın tespiti istemine yöneliktir.

2. İlgili Hukuk 1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun, “Bütünleyici parça” kenar başlıklı 684 üncü maddesinin ilgili bölümü şöyledir: “Bir şeye malik olan kimse, o şeyin bütünleyici parçalarına da malik olur...”

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun, “Taşınmaz mülkiyetinin içeriği” ve “Kapsam” kenar başlıklı 718 inci maddesi şöyledir: “Arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde, üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsar. Bu mülkiyetin kapsamına, yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer.”

3. 22.12.1995 tarih ve 1/3 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulandığı gibi. Eşya Hukukunda, muhdesattan, bir arazi üzerinde kalıcı yapı ve tesisler ile bağ ve bahçe şeklinde dikilen ağaçları anlamak gerekir. Kavak ve söğüt ağaçları, kendiliğinden yetişebilen ya da ekonomik amaçla yetiştirilen ve kesilip satılabilen ağaçlar olması nedeniyle muhdesat niteliğinde kabul edilmemiştir.

Muhdesat, şahsi bir hak olup (TMK mad.722, 724 ve 729), sahibine arazi mülkiyetinden ayrı bağımsız bir mülkiyet veya sınırlı bir ayni hak bahşetmez. Taşınmaz üzerindeki kalıcı yapı, ağaç gibi bütünleyici parça niteliğindeki muhdesatların taşınmazın arzından ayrı bir mülkiyetinin varlığından söz edilemez. Açıklanan bu ilke ve esaslara göre, kural olarak muhdesatın arz malikinden başkasına aidiyetinin tespiti istenemez.

4. Tespit davası, kendine özgü davalardan olup dava sonucunda istihsal edilecek ilâmın icra ve infaz kabiliyeti bulunmamaktadır. Bunun doğal sonucu olarak da bu davaların uygulama alanı sınırlıdır. Bilindiği üzere, tespit davalarının görülebilmesi için güncel hukuki yararın bulunması (6100 s.lı HMK 106/2 m) ve dava sonuçlanıncaya kadar da güncelliğini kaybetmemesi gerekir.

Tespit davaları eda davalarının öncüsüdür, bu nedenle eda davası açılmasının mümkün olduğu hâllerde, tespit davası açılmasında hukuki yararın bulunmadığı kabul edilmektedir. Hukuki yararın bulunması dava şartı olup, yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülebileceği gibi, hâkim tarafından da re'sen gözetilir. Hukuki yararın bulunmadığının tespiti hâlinde davanın, dava şartı yokluğu gerekçesiyle usulden reddine karar verilmelidir (HMK 114/1-h, 115 m.).

5. Öğretide ve Yargıtayın devamlılık gösteren uygulamalarında, taşınmaz hakkında derdest ortaklığın giderilmesi davasının, kentsel dönüşüm uygulamasının ya da kamulaştırma işleminin bulunması gibi istisnai durumlarda muhdesatın tespiti davasının açılmasında güncel hukuki yararın bulunduğu kabul edilmektedir.

3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacılar vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Tüm dosya içeriği ve toplanan delilerden, dava konusu (eski 387 ada 44 parsel sayılı taşınmazın ifrazı ile oluşan) 387 ada 133 parsel sayılı taşınmazda davacıların miras bırakanı Adem ile Hazinenin pay maliki olduğu, bozma öncesi yapılan keşif neticesinde taşınmaz üzerinde farklı yüzölçümdeki yapılar, muhtelif cins ve sayıdaki ağaçların tespit edildiği,

bozma sonrası icra edilen keşif neticesinde ise taşınmaz üzerinde keşif tarihi (17.02.2022) itibarıyla harabe hâlinde, maddi değeri olmayan binanın bir kısmı dışında herhangi bir yapılaşmanın olmadığının saptandığı ve ilgili taşınmaz hakkında Edremit 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 26.01.2021 tarih ve 2009/733 Esas, 2021/106 Karar sayılı ilâmı ile “...Kamulaştırma arsa bedeli olan 150.665,00 TL'nin davalılar ..., ..., ...'a veraset ilamındaki hisseleri oranında derhal ödenmesine,

muhdesatların kamulaştırma bedeli olan 64.712,98 TL'nin ise muhdesatın aidiyetine ilişkin Edremit 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2019/131 Esas sayılı dosyasında belirlenecek hak sahiplerine kararın kesinleşmesi akabinde ödenmek üzere...” şeklinde hüküm tesis edildiği anlaşılmaktadır.

3. Somut olaya gelince; her ne kadar Mahkemece, dava konusu 387 ada 133 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma kapsamında kalmasına rağmen üzerinde davacılar tarafından meydana getirilen ekonomik değere sahip bir muhdesat bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, dava tarihi itibarıyla var olan ağaç ve yapıların yargılama aşamasında ortadan kaldırıldığı görülmektedir.

4. Her dava açıldığı tarihteki koşullara göre değerlendirilmelidir (28.11.1956 tarih 15/15 sayılı İ.B.K).

5. Taraflar arasındaki ihtilafın dava tarihindeki şartlara göre çözümlenmesi gerekir

6. Hâl böyle olunca iddia ve savunma çerçevesinde, dava konusu (ve hakkında kamulaştırma bedelin tespiti ve tescil davası açılan) 387 ada 133 parsel üzeride (dava tarihi itibarıyla) var olan ağaç ve yapılar hakkında dosya kapsamına uygun bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş bu sebeple hüküm bozulmuştur.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Yukarıda (3.1.) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacılar vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. (3.2., 3.3., 3.4., 3.5.,) No.lu bentlerde açıklanan nedenlerle, davacılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,