Abdullah Öcalan Başvurusu (B. No: 2014/5264)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, hükümlü olan başvurucunun avukatlarıyla görüşmesinin

engellenmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 17/4/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. 1949 doğumlu olan başvurucu, İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli

Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) "silahlı terör örgütü kurma ve

yönetme suçundan" hükümlü olarak bulunmaktadır.

10. Başvurucunun mahkûmiyet şartlarıyla ilgili olarak Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) ilettiği şikâyetleri hakkında 18/3/2014

tarihinde karar (bkz. Öcalan/Türkiye (2),

B. No: 24069/03, 197/04, 6201/06 ve 10464/07, 18/3/2014) verilmiştir.

11. Başvurucunun iddiasına göre; anılan kararın AİHM Büyük Daire

nezdinde üç aylık itiraz süresinin başladığı 19/3/2014 tarihinden, başvurunun

yapıldığı tarihe kadarBüyük Daireye yapılacak

başvuruyla ilgili avukatlarıyla dokuz görüşme talebinde bulunulmuştur. Bursa

Cumhuriyet Başsavcılığınca (Savcılık) ''hava muhalefeti'' veya ''gemi arızası''

nedenlerine dayanılarak başvurucunun taleplerinin şifahi olarak reddedildiği

başvurucu tarafından ileri sürülmüştür. Zaman zaman İmralı Adasına hareket

noktası olan Gemlik Jandarma Komutanlığınca da görüşmenin gerçekleşmeyeceğinin

başvurucunun avukatlarına bildirildiği belirtilmiştir.

12. Başvurucu 17/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

13.Başvurucunun, şikâyet ettiği konuyu kaldığı İnfaz Kurumu

Müdürlüğüne yazılı ya da sözlü olarak ilettiğine veya bu hususta infaz

hâkimliğine başvuru yaptığına dair başvuru formu ve eklerinde bir bilgiye yer

verilmediği gibi başvuru dosyasına herhangi bir belge de eklenmemiştir.

14. Başvurucu, avukatları aracılığıyla 12/6/2014 ve 18/6/2014

tarihlerinde AİHM'e ulaşan dilekçeleriyle yukarıda bahsedilen (bkz. § 10)

kararın Büyük Daire tarafından incelenmesini talep etmiştir. 13/10/2014

tarihinde talep reddedilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

15. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı HakkındaKanun’un "Avukat ve noterle görüşme hakkı” kenar

başlıklı 59. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

''Hükümlü, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde

avukatları ile vekâletnamesi olmaksızın en çok üç kez görüşme hakkına

sahiptir.''

16. 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu’nun “İnfaz hâkimliklerinin görevleri” kenar

başlıklı 4. maddesi şöyledir:

“İnfaz hâkimliklerinin görevleri şunlardır :

1. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz

kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri,

barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin

sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve

tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem

veya faaliyetlere ilişkin şikayetleri incelemek ve karara bağlamak.

...''

17. 4675 sayılı Kanun'un

"İnfaz hâkimliğine şikâyet ve usulü" kenar başlıklı 5.

maddesinin ilgili bölümleri şöyledir:

"Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde

hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili

faaliyetlerin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile genelgelere aykırı

olduğu gerekçesiyle bu işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün

içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.

...

Şikayet yoluna, kendisi ile ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu ya da

eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi veya ceza infaz kurumu ve

tutukevi izleme kurulu başvurabilir.

..."

18. 4675 sayılı Kanun'un

"İnfaz hâkimliğince şikâyet üzerine verilen kararlar"

kenar başlıklı 6. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları şöyledir:

"İnfaz hâkiminin kararlarına karşı

şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından, tebliğden itibaren bir

hafta içinde Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre acele itiraz

yoluna gidilebilir.

İtiraz, infaz hâkimliğinin kurulduğu yer ağır

ceza mahkemesine yapılır. İnfaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesi olduğu

takdirde itirazla ilgili karara katılamaz."

B. Uluslararası Hukuk

19. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa

Cezaevleri Kuralları Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kararları'nda

hükümlü ve tutukluların avukatları ile ilişkilerine dair kısmı şöyledir:

“Hukuki Danışmanlık

23.1. Bütün mahpuslara hukuki danışmanlık alma

hakkı tanınır. Cezaevi yetkilileri onlara bu hakkı kullanmalarında makul

kolaylıklar sağlamalıdır.

23.2. Mahpuslar herhangi bir hukuki mesele

hakkında kendi seçtikleri ve ücretini ödedikleri bir hukuki danışmana

başvurabilirler.

23.3. Kabul edilmiş ve ücretsiz bir hukuki

yardım uygulaması olması halinde, yetkililer bunu tüm mahpusların dikkatine

sunmalıdır.

23.4. Mahpuslar ve hukuki danışmanları

arasında hukuki konularda yapılan görüşmeler, yazışmalar ve diğer iletişimler

gizli tutulmalıdır.

23.5. Ciddi bir suçun işlenmesinin önlenmesi

ya da cezaevi emniyet ve güvenliğinin esaslı bir biçimde ihlal edilmesinin

engellenmesi için, adli bir merci tarafından istisnai hallerde bu gizliliğe

kısıtlamalar getirilebilir.

23.6. Mahpuslar, mahkeme işlemleri ile ilgili

belgelere ulaşabilmeli veya bunları yanlarında bulundurmalarına izin

verilmelidir.''

V. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 8/3/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

21. Başvurucu,AİHM

kararına itiraz sürecinde avukatlarıyla görüşemediğini ileri sürmüştür. Aynı

dönemde ailesi ve milletvekilleriyle görüşmesinin mümkün olduğu halde ''hava

muhalefeti'' ve ''gemi arızası'' gibi gerekçelerle avukatlarıyla iletişiminin

sağlanmadığını iddia etmiştir. AİHM Dairesi kararı sonrası başvurunun Büyük

Dairece incelenme talebiyle ilgili sürece fiilî engelleme söz konusu olduğunu

belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini savunmuştur. Yazılı

başvurularla ilgili yetkili makamlarca verilen yazılı bir karar bulunmadığı

için anılan uygulamaya karşı tüketilecek bir yolun olmadığı savında

bulunmuştur. Ayrıca avukatlarıyla görüşemediği için bu süreçteki iddialarını

dile getiremediğinden silahların eşitliği ilkesi ile savunma hakkının da ihlal

edildiğini belirtmiştir.

22. Bakanlık görüşünde, başvurucunun AİHM'e yaptığı başvurunun

Büyük Daire tarafından incelenmesi talebinin iki farklı dilekçeyle AİHM'e

iletildiği ve taleplerin reddedildiği hatırlatılmıştır.Bu

durumda başvurucuyla avukatlarının görüşebildiği takdirde talebine hangi ilave

hususların ekleneceğinin başvurucu tarafından belirtilmediği vurgulanmıştır.

Öte yandan hava muhalefeti ve ulaşımı sağlayan geminin arızalanması nedeniyle

zaman zaman başvurucunun bulunduğu adaya ulaşımın sağlanamadığı ve başvurucunun

avukatlarıyla görüşmesinin engellenmesinin söz konusu olmadığı ifade

edilmiştir.

B. Değerlendirme

23. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini

öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak

iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara

sunması, bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni

göstermiş olması gerekir(İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

24. Ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutukluların

kurum uygulamalarına karşı öncelikle infaz hâkimliklerine şikâyet, infaz

hâkimliği kararlarına karşı da ağır ceza mahkemelerine itiraz edebildikleri

açıktır (bkz. §§ 16, 17).Ancak başvurucunun bu yollara

başvurmadığı gözetildiğinde hukuk sisteminde mevcut yargısal yollar

tüketilmeksizin bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır.

25. Başvurucu, yapılan yazılı başvurulara yanıt verilmediği için

hukuki veya idari bir kararın mevcut olmadığını dile getirmiştir. Bu durumda

şikâyet/itiraz edilecek bir karar bulunmadığı düşüncesiyle bu uygulamaya karşı

tüketilecek etkili bir başvuru yolunun olmadığını iddia etmiştir.

26. Başvurucunun belirli bir hukuk yolunun etkililiği konusunda

sadece bir kuşku duyması, kendisini o hukuk yolunu tüketme yükümlülüğünden

kurtarmamaktadır (Taner Kurban,

B. No: 2013/1582, 7/11/2013, § 23).

27. Hükümlü veya tutukluların ''dışarıyla ilişkileri'' ile

ilgili tüm şikâyetleri karara bağlama yetkisinin öncelikle infaz hâkimlikliklerinde bulunduğu hususunda yasal düzenleme

(§15) ve idari veya yargısal uygulama bakımından bir tereddüt bulunmamaktadır.

Bu durumda başvurucu tarafından bireysel başvuruda bulunulmadan önce

şikâyetlerini inceleyecek ''yargısal bir merci olmadığı kanısını'' destekleyen

bir açıklama yapılmadığı da göz önüne alındığında yalnızca bu kişisel öngörünün

mevcudiyetinin var olan etkili bir yolu etkisizleştirmeyeceği sonucuna

ulaşılmaktadır. Kaldı ki başvurucu, yazılı başvurularına yanıt verilmediği için

idari bir kararın mevcut olmadığını dile getirmiş ise de Savcılık tarafından

yazılı başvurulara yanıt verilmemesi hukuken idari işlem niteliğinde olup yukarıda

açıklanan yargısal yola tabidir. Bu bağlamda başvurucunun anılan şikâyetlerine

ilişkin başvuru yolları tüketilmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel

başvuruda bulunması, bireysel başvurunun “ikincil niteliği” ile

bağdaşmamaktadır.

28. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

A. Başvurunun, başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

8/3/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Nuri

NECİPOĞLU

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Elif

ÇELİKDEMİR ANKITCI

Başvurucu

:

Abdullah

ÖCALAN

Vekilleri

:

Av. Faik

Özgür EROL

Av. Cengiz

YÜREKLİ

Av. İbrahim

BİLMEZ