Ali Can Arslan Başvurusu (B. No: 2014/2947)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; tutukluluğun makul süreyi aşması, formül gerekçelerle

tutukluluğun devamına karar verilmesi, tutukluluğa itiraz incelemesinin

duruşmasız yapılması ve itiraz incelemesinde savcılık görüşünün tebliğ

edilmemesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 18/2/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına ve başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar

verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmekte

olan bir soruşturma kapsamında 21/1/2011 tarihinde silahlı terör örgütüne üye

olmak suçundan tutuklanmıştır.

8. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 12/5/2011 tarihli

iddianamesi ile başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma, mala zarar

verme, tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi,

terör örgütünün propagandasını yapma suçlarındankamudavası

açılmıştır.

9. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinde E.2011/103 sayılı

dosyasında yapılan yargılama esnasında 21/1/2014 tarihinde yapılan dokuzuncu

celsede başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Başvurucu

ve müdafii de bu duruşmada hazır bulunmuştur.

10. Bu karara karşı başvurucunun yaptığı itirazı inceleyen

İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi, Cumhuriyet savcısının itirazın kabulüne karar

verilmesi yönündeki mütalaasını aldıktan sonra 17/2/2014 tarihli ve 2014/247

Değişik İş sayılı kararıyla itirazın

reddine karar vermiştir. Bu karar, başvurucu vekiline 4/3/2014 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

11.Başvurucu 5/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

12.Başvurucu 6/3/2014 tarihinde tahliye edilmiştir.

13.Başvurucu hakkındaki dava (CMK mülga 250. madde ile görevli)

İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin kapatılması üzerine İstanbul Anadolu Ağır

Ceza Mahkemesine devredilmiştir.

14. İstanbul Anadolu 9. Ağır Ceza Mahkemesinin 2014/131 sayılı

dosyasında yargılama devam etmektedir.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Şüpheli veya sanığın salıverilme

istemleri" kenar başlıklı 104. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin

her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.

(2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin

devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararına

itiraz edilebilir."

16. 5271 sayılı Kanun'un "Usul"

kenar başlıklı 105. maddesi şöyledir:

"103 ve 104 üncü

maddeler uyarınca yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli,

sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün

içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verilir.

(Ek cümle: 11/4/2013-6459/15 md.) Duruşma dışında bu

karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin

görüşü alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir."

17. 5271 sayılı Kanun'un

"Tutukluluğun incelenmesi" kenar başlıklı 108. maddesi

şöyledir:

"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin

tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla

tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda, Cumhuriyet

savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından 100

üncü madde hükümleri göz önünde bulundurularak, şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir.

(2) Tutukluluk durumunun incelenmesi,

yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde şüpheli tarafından da istenebilir.

(3) Hâkim veya mahkeme, tutukevinde bulunan

sanığın tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya

koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da birinci fıkrada öngörülen

süre içinde de re'sen karar verir."

18. 5271 sayılı Kanun’un "İtirazın

Cumhuriyet savcısına ve karşı tarafa tebliği ile inceleme ve araştırma

yapılması" kenar başlıklı 270. maddesi şöyledir:

"(1) İtirazı inceleyecek merci, yazı ile

cevap verebilmesi için itirazı, Cumhuriyet savcısı ve karşı tarafa

bildirebilir. Merci, inceleme ve araştırma yapabileceği gibi gerekli gördüğünde

bunların yapılmasını da emredebilir.

(2) (Ek: 11/4/2013-6459/20 md.)

101 ve 105 inci maddeler uyarınca yapılan itiraz üzerine Cumhuriyet savcısından

görüş alınması durumunda, bu görüş şüpheli, sanık veya müdafiine

bildirilir. Şüpheli, sanık veya müdafii üç gün içinde

görüşünü bildirebilir."

19. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat

istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

ilgili bölümü şöyledir:

"Suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında;

...

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde

makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında

hüküm verilmeyen,

...

Kişiler, maddî ve manevî her türlü

zararlarını, Devletten isteyebilirler."

20. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat

isteminin koşulları" kenar başlıklı 142. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

"Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin

ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde

karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat

isteminde bulunulabilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

21. Mahkemenin 8/3/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Tutukluluğun Makul Süreyi Aştığına İlişkin

İddia

1. Başvurucunun İddiaları

22. Başvurucu; tutukluluğun devamına ilişkin gerekçelerin genel

geçer ve klişe ifadeler olduğunu, tutukluluk durumu değerlendirilirken sadece

suçun ağırlığına bakılmasının yeterli olmadığını, Mahkemenin dosyadaki

delillerle bağlantı kurup kaçma şüphesini de somut olgulara dayandırarak daha

somut gerekçelerle değerlendirme yapması gerektiğini, tutuklamanın zorunlu

durumlarda uygulanması gereken bir tedbir olduğunu ancak somut olayda

tutuklamanın tedbir olma niteliğinin ortadan kalktığını, uzun süredir devam

eden tutukluluğun makul süreyi aştığını belirterek Anayasa’nın 19. maddesinde

tanımlanan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

2. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak

ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek

ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği

gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle

olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt,

B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 17).

24.Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun kanunda öngörülen azami

süreyi veya makul süreyi aştığı iddiasıyla yapılan bireysel başvurular

bakımından bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla başvurucu tahliye

edilmiş ise -asıl dava sonuçlanmamış da olsa- (ilgili Yargıtay içtihatlarına

atıf yaparak) 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davası

açma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğunu

belirtmektedir (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515,

28/9/2016, §§ 48-62; İrfan Gerçek,

B. No: 2014/6500, 29/9/2016,§§ 33-45).

25. Somut olayda bireysel başvuruda bulunduktan sonra 6/3/2014

tarihinde tahliyesine karar verilen başvurucunun tutukluluğunun makul süreyi

aştığına ilişkin iddiası, 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında açılacak

davada da incelenebilir. Bu madde kapsamında açılacak dava sonucuna göre

başvurucunun tutukluluğunun makul süreyi aştığının tespiti hâlinde görevli

mahkemece başvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271

sayılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun başvurucunun durumuna

uygun, telafi kabiliyetini haiz etkili bir hukuk yolu olduğu ve bu olağan

başvuru yolu tüketilmeden yapılan bireysel başvurunun incelenmesinin bireysel

başvurunun "ikincil" niteliği ile bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır.

26. Açıklanan gerekçelerle tutukluluğun makul süreyi aştığına

ilişkin iddianın başvuru yolları tüketilmeden bireysel başvuru konusu yapıldığı

anlaşıldığından başvurunun bu kısmının başvuru

yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. Tutuklamaya Yönelik

İtiraz Başvurusunun İtiraz Merciince Duruşmasız İncelendiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

27. Başvurucu; tutukluluğa itiraz incelemesinin duruşmasız

olarak dosya üzerinden gerçekleştirildiğini, çekişmeli yargılama ve silahların

eşitliği ilkelerine riayet edilmediğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

28. Anayasa’nın 19. maddesinin sekizinci fıkrası, yakalama veya

tutuklama yoluyla özgürlüğünden yoksun bırakılan kişiye özgürlüğünden yoksun

bırakılmasının yasaya uygunluğunun özünü oluşturan usule ve esasa ilişkin

koşullar ile ilgili olarak yetkili bir yargı merciine başvurma hakkı

tanımaktadır. Hürriyeti kısıtlanan kişinin şikâyetleri ile ilgili olarak

yetkili yargı merciince yapılacak değerlendirmenin adli nitelik taşıması ve

özgürlükten mahrum bırakılan kişilerin itirazları bakımından uygun olan

teminatları sağlaması gerekir.Ayrıca tutukluluğun

yasaya aykırı olup olmadığının hâkim önünde düzenlenen duruşmalarda etkili

olarak incelenmesini talep etme ve tutukluluk hâlinin gerekli olup olmadığının

yetkililer tarafından hızlı bir şekilde tespit edilmesini isteme hakkını da

teminat altına almaktadır (Firas Aslan ve Hebat Aslan,

B. No: 2012/1158, 21/11/2013, §§ 64-66).

29. Anayasa’nın 19. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca

tutukluluğun devamına ilişkin olarak mahkemelerce verilen kararlara yapılan her

itirazda başvurucunun dinlenilmesi gerekli olmamakla beraber tutuklu kişinin

makul aralıklarla dinlenilmeyi talep etme hakkı vardır. Tutukluluğunun gözden

geçirilmesi esnasında yapılan incelemenin “çelişmeli yargı” ve “silahların

eşitliği” ilkelerine riayet edilmesi gerekir (Firas Aslan ve Hebat Aslan, § 68).

30. 5271 sayılı Kanun’un 104. maddesinin (1) numaralı fıkrasına

göre şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında herhangi bir

süre beklemeksizin salıverilmesini talep edebilir. Aynı Kanun’un 267. maddesine

göre ise resen ya da talep üzerine tutukluluk hakkında verilmiş tüm kararlar

mahkeme önünde itiraza konu olabilir.

31. Somut olayda itiraz incelemesi sırasında duruşma

yapılmamıştır. Tutukluluk hâlinin hukuka aykırı olup olmadığına ilişkin sözlü

açıklama yapmak üzere başvurucunun ve Cumhuriyet savcısının Mahkemeye

çağrılmadığı ve dinlenmediği incelemede silahların eşitliği ilkesinin ihlal

edildiğinden bahsedilemez (Firas Aslan ve Hebat Aslan, §

71).

32. Anayasa’nın 19. maddesinin sekizinci fıkrasında öngörülen

kural dikkate alındığında hürriyeti kısıtlanan kişinin durumu hakkında kısa

sürede karar verilmesi dâhil olmak üzere tutukluluk kararına karşı yapılan her

itirazda duruşma yapılması ceza yargılaması sistemini işlemez hâle

getirecektir. Bu nedenle Anayasa’nın 19. maddesinin sekizinci fıkrasında yer

alan yargılama usulüne ilişkin yükümlülükler, duruşma yapmayı gerektirecek özel

bir durum olmadığı sürece tutukluluğa karşı yapılacak her itiraz için duruşma

yapılmasını gerektirmez (Firas Aslan ve Hebat Aslan, §

73)

33. Somut olayda İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin 21/1/2014 tarihli

duruşmasında başvurucu hakkında tutukluluğun devamına karar verilmiş, bu

duruşmada başvurucu ve müdafii de hazır bulunmuştur.

Bu karara yapılan itiraz, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 17/2/2014 tarihli

kararıyla reddedilmiştir. Bu nedenle İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince

yapılan incelemeden yirmi yedi gün gibi makul bir süre sonra 17/2/2014

tarihinde İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde yapılan itiraz

incelemesinde duruşma yapılması bir zorunluluk olarak kabul edilemez.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun tutukluluğa itiraz

incelemesinin duruşmasız olarak yapıldığı iddiasına ilişkin olarak bir ihlalin

olmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının

açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna

karar verilmesi gerekir.

C. İtiraz

Merciince Alınan Cumhuriyet Savcısının Görüşünün Bildirilmediğine İlişkin İddia

1.Başvurucunun İddiaları

35. Başvurucu, tutukluluğun devamı kararına karşı yaptığı

itirazın incelenmesinde itiraz merciince alınan Cumhuriyet savcısının görüşünün kendisine tebliğ edilmediğini

ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

36.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları ve incelenmesi”

kenar başlıklı 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve

yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi

açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı

başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar

verebilir."

37. Başvurucunun bu iddiasının kabul edilebilirlik

kriterlerinden olan anayasal ve kişisel önemden yoksun olma kriteri yönünden

incelenmesi gerekir.

38. Anayasal ve kişisel önemden yoksun olma kriterine ilişkin

genel ilkeler Anayasa Mahkemesince daha önce incelenmiş ve bu konuda karar

verilmiştir (K.V. [GK], B. No:

2014/2293, 1/12/2016, §§ 47-68). Başvuru konusu olayda bu ilkelerden ayrılmayı

gerektiren bir husus bulumamaktadır.

39. Anayasa Mahkemesi, tutukluluk ve/veya tutukluluğa itiraz

incelemeleri sırasında alınan Savcılık görüşünün şüpheli/sanık veya müdafiine bildirilmemiş olması nedeniyle silahların

eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin başvurunun

genel bir soruna işaret etmediği gibi Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması

veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından da önem

taşıdığının ortaya konulamadığı sonucuna varmıştır (Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 22/5/2017, §§

113-117).

40. Başvurucunun 21/1/2014 tarihli duruşmada verilen

tutukluluğun devamı kararına yönelik itirazı, İstanbul 14. Ağır Ceza

Mahkemesince Cumhuriyet savcısının görüşüne aykırı olarak reddedilmiştir. Cumhuriyet

savcısının görüşünün içeriğine vâkıf olunamamakla birlikte tutukluluğa itirazın

Cumhuriyet savcısının mütalaasına aykırı olarak reddine karar verildiği dikkate

alındığında Cumhuriyet savcısının başvurucunun tahliye edilmesi yönünde bir

mütalaa sunduğu anlaşılmaktadır. Anılan görüş yazısında başvurucunun ayrıca

cevap vermesini gerektiren aleyhine bir durum söz konusu değildir. Öte yandan

başvurucu, anılan görüş yazısında cevap vermesini gerekli kılan ve daha önceden

haberdar olmadığı yeni bir olgunun bulunduğunu ileri sürmediği gibi bu hususta

herhangi bir açıklama da yapmamıştır. Son olarak itirazın reddine ilişkin

Mahkeme kararında bu görüşe dayanılması da söz konusu değildir. Dolayısıyla

başvurunun bu kısmı açısından önemli bir zararın olmadığı kanaatine

varılmıştır.

41. Açıklanan gerekçelerle anayasal

ve kişisel önemden yoksun olması nedeniyle başvurunun bu kısmının

diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

NECİPOĞLU

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes

KAYA

Başvurucu

:

Ali Can

ARSLAN

Vekili

:

Av. Sinan

ZİNCİR