Abdurrahman Süslü Başvurusu (B. No: 2014/1739)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, terör olaylarından dolayı köyü terk etmeye mecbur

kalınması neticesinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle

Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan

başvurunun reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve eşitlik

ilkesinin; ret işlemine karşı açılan davaya ilişkin yargılama işlemlerinin

makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 3/2/2014 tarihinde Batman İdare Mahkemesi vasıtasıyla

yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonu 30/10/2015 tarihinde,

başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar vermiştir.

4. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonu 30/10/2015 tarihinde, makul

sürede yargılanma hakkının ihlali iddiası dışında kalan diğer iddiaların kabul

edilemez olduğuna; makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasının kabul

edilebilirlik ve esas yönünden incelenmesi için dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar vermiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, Siirt ili Kurtalan ilçesi Erdurağı

köyünde ikamet etmekteyken terör olaylarından kaynaklanan güvenlik kaygısı

nedeniyle 1995 yılında yerleşim yerini terk etmek zorunda kaldığını iddia

etmiştir.

8. Başvurucu, 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının

karşılanması talebiyle Siirt Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon)

başvurmuştur.

9. Komisyonun 10/3/2006 tarihli ve 2006/339 sayılı kararında,

terörden zarar görüldüğüne dair yeterli bilgi ve belge bulunmaması nedeniyle

eksikliklerin giderilmesi için 6/6/2005 tarihinde başvurucuya bildirimde

bulunulduğu, başvurucunun bu bildirime karar tarihine kadar herhangi bir cevap

vermediği belirtilerek başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu karar 28/8/2006

tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir.

10. Başvurucu 29/5/2008 tarihinde, 5233 sayılı Kanun kapsamında

Komisyona yeniden başvuruda bulunmuştur.

11. 11/7/2008 tarihli ve 2193 sayılı Komisyon kararı ile

başvurucunun önceki başvurusunun reddedildiği ve bu ret kararının başvurucu

vekiline tebliğ edildiği gerekçesi ile ikinci başvurunun da reddine karar

verilmiştir.

12. Başvurucu tarafından belirtilen ret işlemi aleyhine

14/8/2008 tarihinde Diyarbakır 2. İdare Mahkemesinde iptal davası açılmıştır.

13. Diyarbakır 2. İdare Mahkemesinin 10/7/2009 tarihli ve

E.2008/1992, K.2009/1515 sayılı kararı ile başvurucunun daha önce aynı konuda

yapılan başvurusunun Komisyon tarafından reddedildiği ve mükerrer başvuru

yapıldığından bahisle başvurucunun talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık

bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine hükmedilmiştir.

14. Başvurucunun temyizi üzerine Danıştay Onbeşinci

Dairesinin 14/11/2013 tarihli ve E.2011/9072, K.2013/8534 sayılı ilamı ile

kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz

nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği

belirtilerek hükmün onanmasına karar verilmiştir. Bu karar başvurucuya

10/1/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

15. Başvurucu 3/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 29/9/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu, 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptığı talebin ve

akabinde açtığı davanın makul sürede sonuçlanmadığını belirterek adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş; makul sürede yargılanma

hakkının ihlali nedeniyle maddi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme

18. Başvurucu, 5233 sayılı Kanun kapsamında ileri sürülen

giderim talebinin değerlendirilmesi hususundaki idari süreç ve yargılama

prosedürünün makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın 36.

maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia

etmiştir.

19. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamalar ile hukuk

sisteminde yer alan mevzuat hükümleri gereğince kamu hukuku alanına dâhil olan

ancak sonucu itibarıyla medeni haklar ve yükümlülükler üzerinde belirleyici

olan uyuşmazlıkları konu alan davaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar, daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesince

makul sürede yargılanma hakkının adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olduğu

kabul edilerek bir davadaki yargılama süresinin makul olup olmadığının

tespitinde davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların

ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla

sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususların dikkate alınacağı

belirtilmiştir (Güher Ergun ve diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64; Selahattin

Akyıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, §§ 54-60).

20. Başvuruya konu davanın, terör olayları kapsamında oluştuğu

iddia edilen zararların karşılanması talebiyle yapılan başvurunun reddedilmesi

akabinde anılan kararın iptali istemini konu alan bir uyuşmazlık olduğu

görülmektedir. Medeni hak ve yükümlülükleri konu alan davalarda yargılama

faaliyetinin makul süre değerlendirilmesi için başlangıç, kural olarak

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı

tarihtir (Güher Ergun ve diğerleri,

§ 50). Ancak idari yargıda dava açılabilmesi için öncelikle idari makamlara

başvurulmasının zorunlu olduğu durumlar ile idari davaya konu olabilecek bir

işlem veya eylemin yapılmasını sağlamak amacıyla idari makamlara yapılan

başvurular üzerine açılan davalar bakımından sürenin başlangıcı idareye başvuru

tarihi olup somut başvuru açısından bu tarih 29/5/2008’dir.

21. Sürenin bitiş tarihi ise çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir (Güher Ergun ve diğerleri, § 52). Somut başvuru açısından bu

tarih, Danıştay tarafından onama kararının verildiği 14/11/2013’tür.

22. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesi neticesinde

29/5/2008 tarihinde tazminat istemiyle ikinci kez Komisyona başvurulduğu,

istemin reddi üzerine Diyarbakır 2. İdare Mahkemesinde açılan iptal davasında

Mahkemenin 10/7/2009 tarihli kararıyla davanın reddine karar verildiği, temyiz

üzerine Danıştay Onbeşinci Dairesince 14/11/2013

tarihinde İlk Derece Mahkemesi kararının onandığı anlaşılmıştır.

23. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan müracaatlarda idari

yargı makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesinin bu

konuda verdiği kararlarında, komisyon ve yargılama aşamalarında geçen süreler

ile davanın tüm koşulları, karara bağlanan başvuru sayısı ve yargılama

sürecinde komisyon ve yargılama makamlarınca yapılan işlemler dikkate alınarak

uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikle

yargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olmadığı hâllerde

başvuruların karara bağlanma süresinin makul sürede yargılanma hakkının

ihlaline yol açmadığı sonucuna ulaşılmıştır (Sabri

Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 61-69; Mahmut Can Arslan, B. No: 2013/3008,

6/2/2014, §§ 60-68; Mehmet Gürgen,

B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 58-66; Celal

Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 58-66).

24. Anayasa Mahkemesi yukarıdaki paragrafta belirtilen

kararlarında komisyonlara yapılan başvurularda ve akabinde açılan davalarda

öngörülemeyecek düzeyde meydana gelen geçici ve olağanüstü artışı da dikkate

alarak 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaları incelerken kullanacağı

ilkeleri oluşturmuştur.

25. Başvurunun değerlendirilmesi sonucunda Anayasa Mahkemesinin

makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddialarını incelerken kullandığı genel

ilkelerin uygulanmasının yanında somut başvurunun kendine özgü şartlarının da

incelenmesi gerektiği sonucuna varılmış; her ne kadar Komisyon tarafından

yaklaşık iki ay içinde karar verilmiş olsa da yargılama aşamasında geçen 5 yıl

3 aylık sürenin (dava tarihi olan 14/8/2008 ile kararın kesinleştiği tarih olan

14/11/2013 arasında geçen süre) başvuruya konu davanın açıldığı tarih ve

yargılamanın devam ettiği süre olduğu dikkate alındığında başvurucunun

davasının, 5233 sayılı Kanuna dayalı taleplere ilişkin meydana gelen

öngörülemeyecek düzeydeki geçici ve olağanüstü artışın gerçekleştiği sürece

tekabül ettiği anlaşılmıştır.

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun

başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

27. Somut davaya bir bütün olarak bakıldığında Komisyona başvuru

tarihi (29/5/2008) ile nihai karar tarihi (14/11/2013) arasında geçen 5 yıl 5

aylık sürede uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve

özellikle yargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olduğu tespit

edilemediğinden yargılama süresinin makul olduğu sonucuna varılmıştır.

28. Açıklanan nedenlerle başvurucunun makul sürede yargılanma

hakkına yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşıldığından başvurunun

bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten

TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 29/9/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör Yrd.

:

Leyla Nur

ODUNCU

Başvurucu

:

Abdurrahman

SÜSLÜ

Vekili

:

Av. Ahmet

KURT