Adem Öğüt ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/20527)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, düzenleyici işlemin iptali istemiyle açılan davada

verilen yürütmenin durdurulması kararının uygulanmaması nedeniyle mahkemeye

erişim hakkının; Polis Koleji mezunlarına Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri

Fakültesine sınavsız giriş imkânı sağlayan düzenlemelerin kaldırılması ve

üniversite sınavlarına Polis Kolejinden mezun olunan yıl girilememiş olması

nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 31/12/2014 ile 23/1/2015 arasındaki muhtelif

tarihlerde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyon tarafından 2014/20529, 20531, 20533, 20534, 20536,

20537, 20538, 20539, 20540, 20541, 20542, 20543, 20544, 20545, 20547, 20548,

20549, 20550, 20551, 20552, 20553, 20554, 2015/474, 1003, 1004, 1005, 1007,

1008, 1010, 1011, 1012, 1013, 1014, 1016, 1017, 1019, 1495 numaralı bireysel

başvuru dosyalarının aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması

nedeniyle 2014/20527 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve

incelemenin 2014/20527 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasına

karar verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucular, ilköğretim sonunda girdikleri sınavlarda

başarılı olarak Polis Kolejinde eğitim ve öğrenime başlamışlardır.

A. Bireysel Başvurudan Önceki Gelişmeler

8. Başvurucuların Polis Kolejine kayıt yaptırdıkları tarihte

yürürlükte olan ve 17/8/2008 tarihli ve 26970 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe giren Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri

Fakültesi Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği (17/8/2008 tarihli Yönetmelik)

hükümlerine göre Polis Koleji mezunları sınavsız olarak Polis Akademisi Güvenlik

Bilimleri Fakültesine (Fakülte) kayıt yaptırabilmektedir.

9. Başvurucular henüz mezun olmadan önce 3/6/2014 tarihli ve

29019 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe

giren Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Fakültesi Giriş ve Eğitim-Öğretim

Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (3/6/2014 tarihli

Yönetmelik) ile Polis Koleji mezunlarının sınavsız olarak Fakülteye kayıt

yaptırabilmesini öngören 17/8/2008 tarihli Yönetmelik hükümleri

değiştirilmiştir. Yeni düzenlemelerde Polis Koleji mezunlarının sınavsız olarak

Fakülteye kayıt imkânları kaldırılmış ve bu öğrenciler için de sınav koşulu

getirilmiştir.

10. Başvurucular 3/6/2014 tarihli Yönetmelik'in 2., 4., 6. ve 7.

maddelerinin iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle Danıştayda

dava açmıştır.

11. Danıştay Sekizinci Dairesi (Daire) belirtilen dava

dosyalarında muhtelif tarihlerde verdiği kararlarla dava konusu Yönetmelik'in

2. ve 4. maddelerindeki "Polis Koleji

mezunları ile" ibareleri ile 6. ve 7. maddelerinin yürütmesini

durdurmuş, diğer kısımlar yönünden ise yürütmenin durdurulması istemini

reddetmiştir.

12. Yürütmenin durdurulması isteminin kısmen kabulüne dair

kararlar davalı İçişleri Bakanlığına ve başvuruculara tebliğ edilmiştir.

13. Davalı İçişleri Bakanlığının belirtilen dosyalardaki

yürütmenin durdurulması isteminin kısmen kabulüne dair kararlara karşı yaptığı

itiraz, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca (İDDK) Daire kararının

gerekçesi değiştirilmek suretiyle reddedilmiştir. İtirazın reddine dair kararın

gerekçesinde, işlem tarihi itibarıyla Polis Kolejinde öğrenim gören

öğrencilerin mevcut kazanılmış haklarını ve beklentilerini koruyan geçici

maddelere yer verilmesi gerekirken bu yönde bir düzenlemeye yer verilmediği

belirtilmiştir. Ayrıca, değişiklik getiren Yönetmelik'te Fakülteye giremeyen

Polis Koleji mezunlarının talep etmeleri hâlinde polis meslek yüksekokullarına

yerleştirilecekleri yolunda bir düzenlemeye yer verilmek suretiyle Polis

Akademisine sınavsız olarak kayıt olabilme beklentisindeki öğrencilerin polis

meslek yüksekokullarına yerleşme veya bu okullardan tamamen ayrılma durumu ile

karşı karşıya kalmalarına sebebiyet verildiğiifade

edilmiştir.

14. Başvurucular, yürütmenin durdurulması kararına rağmen

sınavsız olarak Fakülteye kayıtlarının yapılmadığını belirterek 31/12/2014 ile

23/1/2015 arasındaki muhtelif tarihlerde ve süresinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

B. Bireysel Başvurudan

Sonraki Gelişmeler

15. Bireysel başvurunun incelenmesi sürecinde 27/3/2015 tarihli

ve 6638 sayılıKanun 4/4/2015 tarihli ve 29316 sayılı

Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

16. Söz konusu Kanun kapsamında 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı

Emniyet TeşkilatKanunu ile 25/4/2001 tarihli ve 4652

sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nda yapılan değişikliklerle Polis Koleji

kapatılmış, Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi ise Polis Amirleri

Eğitimi Merkezi Müdürlüğü (PAEM) şeklinde farklı bir statü ile yeniden

yapılandırılmıştır.

17. Belirtilen yasal düzenlemelerdeki değişikliklerle uyumlaştırma

çalışmaları kapsamında 17/8/2008 tarihli Yönetmelik de 16/7/2015 tarihli ve

29418 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe

giren Polis Akademisi Başkanlığı Polis Amirleri Eğitimi Merkezi Giriş ve

Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin (16/7/2015 tarihli Yönetmelik) 43. maddesi ile

yürürlükten kaldırılmıştır.

18. Tüm bu gelişmelerin akabinde Daire; belirtilen dava

dosyalarında davaya konu Yönetmelik'in yürürlükten kaldırıldığı, dolayısıyla

karar tarihinde yürürlükte bulunmayan Yönetmelik hakkında karar verilmesine

hukuken olanak bulunmadığı gerekçeleriyle dava hakkında karar verilmesine yer

olmadığına karar vermiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

19. 4652 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ilgili kısımları

şöyledir:

"...

c) Akademiye alınacak öğrencilerde aranacak

şartlar, istenecek belgeler, kayıt, sınav ve kabul işlemlerine ait esas ve

usulleri,

...

Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle

düzenlenir(...)"

20. 4652 sayılı Kanun'a 6638 sayılı Kanun'un 43. maddesiyle

eklenen geçici 7. madde şöyledir:

"Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte

başka bir işlem yapılmasına gerek kalmaksızın Güvenlik Bilimleri Fakültesi,

Polis Amirleri Eğitimi Merkezi Müdürlüğüne dönüştürülür ve geçici 6 ncı madde hükümleri çerçevesinde

yapılacak atamalarla kadroları tamamlanır.

Fakülte öğrencileri, Yükseköğretim Kurulu

tarafından belirlenecek üniversitelerin iktisadi ve idari bilimler

fakültelerine tercihlerine göre yerleştirilirler. Yerleştirme yapılacak

fakültelerin kontenjanları ile yerleştirmeye ilişkin usul ve esaslar Yükseköğretim

Kurulu tarafından belirlenir."

21. 3201 sayılı Kanun'un olay tarihi itibarıyla yürürlükte olan

19. maddesinin son fıkrası şöyledir:

"Polis

Akademisinde öğrenci yetiştirmek üzere; polislik mesleğinin gerektirdiği bilgi,

disiplin ve bedeni kabiliyete haiz, Milli Eğitim Temel Kanunu hükümlerine göre,

Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı, lise seviyesinde parasız yatılı ve resmi

üniformalı polis kolejleri açılır."

22. 6638 sayılı Kanun'un 47. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Bu Kanun'un yayımı tarihinde; 3201

sayılı Kanun'un 19 uncu (...) [maddesi] yürürlükten kaldırılmıştır."

23. 4652 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanılarak hazırlanan ve

olay tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 17/8/2008 tarihli mülga Yönetmelik'in

10. maddesi şöyledir:

"Polis Koleji mezunları, sınavsız olarak

fakülteye alınırlar."

24. Aynı Yönetmelik'in 3/6/2014 tarihli Yönetmelik'in4. maddesi

ile değiştirilen 7. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"Polis Koleji mezunları ile lise ve dengi

okul mezunlarının fakülteye giriş sınavı ile ilgili başvuruları, Başkanlıkça

belirlenen tarihler arasında yapılır. Başvurunun ne şekilde yapılacağı

Başkanlıkça belirlenir."

25. 16/7/2015 tarihli Yönetmelik'in "Öğrenci kaynakları" kenar başlıklı 5. maddesi

şöyledir:

"(1)PAEM’in

öğrenci kaynağı şunlardır;

a) Meslekte fiilen iki yılını dolduran ve kırkbeş yaşından gün almamış lisans mezunu polis memurları,

başpolis memurları ve kıdemli başpolis

memurları.

b) Emniyet mensubu olmayan lisans mezunları

veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen

yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar.

c) İlgili devletlerle yapılacak ikili

anlaşmalara bağlı olarak alınacak yabancı uyruklu öğrenciler."

26. Aynı Yönetmelik'in 43. maddesi şöyledir:

"17/8/2008 tarihli ve 26970 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik

Bilimleri Fakültesi Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği yürürlükten

kaldırılmıştır."

B. Uluslararası Hukuk

1. İlgili Sözleşme

27. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6. maddesinin

(1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes davasının,

medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda karar

verecek olan,... bir mahkeme tarafından ...

görülmesini isteme hakkına sahiptir..."

28. Sözleşme'nin ek 1 No.lu Protokol’ünün 2. maddesinin ilgili

kısmı söyledir:

"Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz."

2. Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi İçtihadı

29. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM); Sözleşme'nin ek 1

No.lu Protokol'ünün 2. maddesindeki düzenleme uyarınca taraf devletlerin

belirli bir zamanda var olan eğitim kurumlarına erişim hakkınıgaranti

ettiklerini, buna karşılık kendilerini belirli bir tipte veya seviyede eğitimi

kurmak ya da desteklemekle yükümlü kılacak bir hakkı kabul etmediklerini ifade

etmektedir (Belçika Eğitim Dili Davası,

B. No: 1474/62, 1677/62, 1691/62, 1769/63, 1994/63, 2126/4, 23/7/1968, §§ 3,

4). Diğer bir ifadeyle AİHM'e göre taraf devletlerin belli eğitim kurumlarını

kurma veya destekleme görevi bulunmamaktadır. Ancak devletler, kurdukları veya

destekledikleri eğitim kurumlarına etkili bir şekilde erişimi sağlama

yükümlülüğü altındadır (Ponomaryovi/Bulgaristan, B. No: 5335/05, 21/6/2011, §

49).

30. AİHM, 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin üniversitelere

kabulün başvuranlar arasında giriş sınavını geçen kişilerle sınırlandırılmasına

izin verdiğini ifade etmektedir (Lukach/Rusya

(k.k.), B. No: 48/041/99, 16/11/1999; Tarantino and Others/İtalya,

B. No: 25851/09,29289/09 ve 64090/09,2/4/2013, § 46).

31. AİHM; önemine rağmen eğitim hakkının mutlak olmadığını,

doğası gereği devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı

kısıtlamalara tabi olabileceğini kaydetmiştir (Belçika

Eğitim Dili Davası, § 5; Leyla

Şahin/Türkiye [BD], B. No: 44774/98, 10/11/2005, § 154). AİHM;

eğitim kurumlarını düzenleyen kuralların toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile

eğitimin farklı düzeylerine has özelliklere göre zaman ve mekânda değişiklik

gösterebileceğini, dolayısıyla ulusal makamların bu konuda belli bir takdir

payından yararlandığını belirtmektedir (Belçika

Eğitim Dili Davası, § 3; Leyla

Şahin/Türkiye, § 154).

32. AİHM, getirilen sınırlamaların "hakkın özüne zarar

verecek ve etkililiğini azaltacak" genişlikte olmaması gerektiğini

belirtmekte; bunu temin etmek amacıyla da sınırlamaların ilgili kişiler

açısından "öngörülebilir" olduğuna ve "meşru bir amaç

güttüğüne" ikna olması gerektiğine işaret etmektedir (Leyla Şahin/Türkiye, § 154). Ancak AİHM'e

göre devlet, Sözleşme'nin 8. ile 11. maddelerinde olduğunun aksine ek 1 No.lu

Protokol'ün 2. maddesi kapsamında bir meşru amaçlar listesi ile bağlı değildir

(Catan ve diğerleri/Moldova ve Rusya [BD], B.

No: 43370/04, 8252/05 ve 18454/06, § 140). AİHM, bir sınırlamanın ancak

kullanılan araç ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir orantılılık

ilişkisi bulunduğu takdirde bu türden bir kısıtlamanın ek 1 No.lu Protokol'ün

2. maddesi ile uyumlu olacağını kabul etmektedir (Leyla Şahin/Türkiye, § 154).Devletin

bu alandaki takdir aralığı eğitimin ilgili kişiler ve toplumun geneli için

taşıdığı önemin derecesine ters orantılı şekilde seviyesine bağlı olarak artar

(Ponomaryovi/Bulgaristan, § 56).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

33. Mahkemenin 22/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mahkemeye Erişim

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

34. Başvurucular; Polis Koleji mezunlarının sınavsız olarak

Fakülteye kayıt yaptırma imkânını ortadan kaldıran düzenlemeler içeren

Yönetmelik hükümlerinin iptali istemiyle açtıkları davalarda verilen yürütmenin

durdurulması kararı gereğince Fakülteye sınavsız olarak kayıtlarının yapılması

gerektiğini ancak idarenin bu yönde bir işlem tesis etmediğini, dolayısıyla

yargı kararını uygulamadığını belirterek mahkemeye erişim haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul

edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun

ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin

olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya

zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul

edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

36. İdari işlemin iptali ve yürütmenin durdurulmasına karar

verilmesi istemiyle açılan davalarda verilen yürütmenin durdurulması kararının

uygulanmaması nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiası daha

önce Anayasa Mahkemesince incelenmiştir (Arif

Canlı [GK], B. No: 2014/7152, 1/12/2016; Hakan Yıldız [GK], B. No: 2014/8804, 1/12/2016).

37. Anayasa Mahkemesinin anılan içtihadında da belirtildiği

üzere yürütmenin durdurulması kurumu anayasal bir değer ve öneme sahip olmakla

birlikte adil yargılanma hakkı, kural olarak uyuşmazlık bakımından nihai ve

kesin nitelik taşıyan yargı kararlarının sonucuna erişmeyi güvence altına

almakta olup yürütmenin durdurulması kararlarının böyle bir niteliği

bulunmamaktadır. Yürütmenin durdurulması kararlarının icra edilmemesinin de

diğer ara kararlarında olduğu gibi ancak adil yargılanma hakkına hâkim olan

ilkelerden yargılamanın bütününün adil olmaktan çıkması ilkesi dikkate alınarak

mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerekmektedir. Buna göre

yargılama bakımından nihai nitelik taşımayan yürütmenin durdurulması

kararlarının icra edilmemesine ilişkin şikâyetlerde adil yargılanma hakkı

yönünden bakılacak husus, yürütmenin durdurulması kurumunun niteliği gereği bu

kararın uygulanmamasının ileride başvurucu lehine verilecek muhtemel nihai

kararın icra edilmesini imkânsız hâle getirecek veya aşırı derecede

zorlaştıracak nitelikte olup olmadığıdır. Bu hususun ise her somut olayın

koşulları dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekir (Arif Canlı, §§ 39-41).

38. Somut olayda başvuruya dayanak olan ve gereği gibi yerine

getirilmediği ileri sürülen yürütmenin durdurulması kararı, başvurucuların

Polis Koleji mezunu sıfatıyla Fakülteye sınavsız giriş imkânını ortadan

kaldıran hükümler içeren düzenleyici işleme ilişkindir. Belirtilen yürütmenin

durdurulması kararlarının ilişkin olduğu davalar hakkında nihai olarak dava

konusu Yönetmelik'in yürürlükten kaldırılmış olması sebebiyle karar verilmesine

yer olmadığına karar verildiği görülmektedir. Bu bağlamda somut olayın özel

koşullarında yürütmenin durdurulması kararının gereği gibi icra edilmemesi

durumunun yargılama sonundaki nihai kararın icra edilmesini imkânsız hâle

getirecek veya aşırı derecede zorlaştıracak bir nitelik arz etmediği

anlaşılmaktadır. Bu durumda mahkemeye erişim hakkına yönelik açık ve görünür

bir ihlal bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

39. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Eğitim ve Öğrenim

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Polis Koleji Mezunlarına

Fakülteye Sınavsız Kayıt İmkânı Sağlayan Düzenlemelerin Kaldırılmasına İlişkin

Şikâyet Yönünden

a. Başvurucuların

İddiaları

40. Başvurucular, Polis Koleji giriş sınavını kazandıkları ve

okula kayıt oldukları tarihte yürürlükte bulunan mevzuatta Polis Koleji

mezunlarının sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırabilmelerinin öngörülmüş

olması nedeniyle bu hususta haklı bir beklenti içine girdiklerini belirtmiştir.

Esasen Polis Kolejini de bu sebeple tercih ettiklerini ancak mezun olmalarına

çok kısa bir süre kala yapılan mevzuat değişikliğiyle kazanılmış haklarının yok

sayıldığını ifade eden başvurucular, Fakülteye sınavsız giriş imkânlarının

ellerinden alınması nedeniyle eğitim haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

b. Değerlendirme

41. Somut olayda başvurucular, yönetmelik değişikliği ile Polis

Akademisi bünyesindeki Fakülteye sınavsız geçiş haklarının ortadan

kaldırılmasından şikâyet etmektedir. Bununla birlikte bireysel başvurunun

yapıldığı tarihten sonra 2015 yılında gerçekleştirilen yasal düzenlemelerle

başvurucuların sınavsız olarak kayıt yaptırmak istedikleri Fakültenin farklı

bir hukuki statü ile yeniden yapılandırıldığı görülmektedir. Dolayısıyla eğitim

öğrenim hakkı kapsamında yapılacak incelemede, bireysel başvuru tarihinden

sonra ortaya çıkan bu gelişmeler de gözönünde

bulundurulmuştur.

42. Başvurucunun ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel

haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık

olan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular

açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (bkz. § 35).

43.Anayasa'nın "Eğitim

ve öğrenim hakkı ve ödevi" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgili

kısmı şöyledir:

"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından

yoksun bırakılamaz.

Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir

ve düzenlenir."

44. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrasında kimsenin

eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı belirtilmek suretiyle

"eğitim hakkı" herkes yönünden güvenceye bağlanmıştır. Eğitim hakkı,

kamu ve özel eğitim kurumlarını kapsadığı gibi eğitimin ilk, orta ve

yükseköğrenim seviyelerini de kapsar. Anayasa’da yer alan eğitim ve öğrenim

hakkı, kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim almasını engellememe

negatif ödevini yüklemektedir (Hikmet Balabanoğlu, §§ 28, 29).

45. Anayasa'nın anılan maddesinde düzenlenen eğitim hakkı belli

bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına erişimin sağlanmasını ve bu eğitim

kurumlarına devam edebilmeyi teminataltına almaktadır

(Benzer yöndeki bir karar için bkz. Mehmet

Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 68).

Bununla birlikte bu hak, devlete belli bir eğitim kurumu kurma ödevi

yüklemediği gibi devletin var olan eğitim kurumlarını kaldırmasına veya

statülerinde değişiklik yapmasına da engel teşkil etmemektedir. Öte yandan

sınırlı sayıdaki yüksek öğretim kurumlarına girişin ilgili eğitim alanının

gerektirdiği niteliklere sahip olan adayların seçilebilmesi bakımından objektif

kriterler çerçevesinde sınav koşuluna bağlanması mümkündür.

46. Somut olayda başvurucuların bir yüksek öğretim kurumuna

sınavsız giriş imkânı ortadan kaldırılarak onlar da sınav koşuluna tabi

kılınmıştır. Başvurucuların Fakülteye girişte sınav koşuluna tabi

kılınmalarının eğitim hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği sonucuna

varılmıştır.

47. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Temel hak ve hürriyetler, özlerine

dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere

bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın

sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine

ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."

48. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa’nın 13. maddesinde

belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa’nın 42. maddesinin

ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin somut başvuruya ilişkin

olarak Anayasa’nın 13. maddesinde düzenlenmiş olan kanun tarafından öngörülme,

haklı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun

olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

49. Hak ve özgürlüklerin ve bunlara yapılacak müdahalelerin ve

sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi, bu haklara ve özgürlüklere keyfî

müdahaleyi engelleyen ve hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin

en önemli unsurlarından biridir (Tahsin

Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).

50. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şeklî manada bir

kanunun varlığını zorunlu kılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet

Meclisi (TBMM) tarafından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adı

altında çıkarılan düzenleyici yasama işlemidir. Eğitim hakkına müdahale

edilmesi ancak yasama organınca kanun adı altında çıkarılan düzenleyici

işlemlerde müdahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunması şartına bağlıdır. TBMM

tarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması eğitim

hakkına yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Benzer yöndeki birdeğerlendirme için bkz. Ali

Hıdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56).

51. Bununla beraber Anayasa Mahkemesinin daha önceki

kararlarında da belirtildiği üzere kanunla düzenleme zorunluluğu, hakka

yapılacak müdahalenin uygulanmasının kanunun çerçevesini aşmayacak şekilde

tüzük, yönetmelik, tebliğ ve genelge gibi yürütme organının çıkardığı ikincil

düzenlemelerle yapılmasına mani değildir (Tahsin Erdoğan, § 60). Temel hak ve

özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin konularda temel esaslar, ilkeler ve

genel çerçeve kanunla belirlendikten sonra uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin

hususların yürütme organınca değinilen adlar altında çıkarılacak düzenleyici

işlemlerle tanzim edilmesi mümkündür (AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015).

Bu bağlamda kanun koyucu, eğitim hakkının temel çerçevesini kanunla

belirledikten sonra bir eğitim kurumuna giriş koşullarının yönetmelikle

düzenlenmesini öngörebilir.

52. Somut olayda 4652 sayılı Kanun'un 30. maddesinde Polis

Akademisine giriş koşullarının Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle

düzenlenmesi öngörülmüştür. Polis Koleji öğrencisi olan başvuruculara Polis

Akademisi bünyesindeki Fakülteye girişte sınav koşulu öngören uygulamanın

anılan Kanun hükmüne dayanılarak çıkarılan 17/8/2008 tarihli Yönetmelik'in

3/6/2014 tarihli Yönetmelik hükümleri ile değiştirilen 7. maddesine dayandığı

dikkate alındığında müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğu sonucuna

varılmıştır.

53. Anayasa'nın 42. maddesinde eğitim hakkının

sınırlandırılmasına ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Bununla birlikte

eğitim hakkının mutlak ve sınırsız bir hak olduğu düşünülemez. Nitekim anılan

maddenin ikinci fıkrasında yer verilen

"Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir."

ifadesi ile devlete bir takdir alanı yaratılmıştır. Eğitim hakkının Anayasa'nın

"sosyal ve ekonomik haklar" bölümünde düzenlendiği hususu da

gözetildiğinde devlete tanınan bu takdir hakkının özünde bir

"sınırlama" yetkisi de içerdiği anlaşılmaktadır. Öte yandan

Anayasa'da diğer haklardan farklı olarak eğitim hakkının sınırlanması hususunda

kanun koyucuyu bağlayan belli bir meşru amaçlar listesi bulunmamaktadır.

Dolayısıyla kanun koyucunun eğitim hakkının sınırlanması hususundaki takdir

aralığının geniş olduğu ifade edilebilir. Ancak kanun koyucunun bu yetkisini

kullanırken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan "kamu yararı"nı gözetmesi gerektiği açıktır (Benzer yöndeki

değerlendirmeler için bkz. Ünal Yıldırım,

B. No: 2013/6776, 5/11/2014, § 42 ; Savaş Yıldırım, B. No: 2013/6258,

10/6/2015, § 42).

54. 3201 ve 4652 sayılı Kanunlarda 6638 sayılı Kanun ile

değişiklik yapılmadan önceki hükümler uyarınca Polis Akademisinde öğrenci

yetiştirmek üzere lise seviyesinde Polis Koleji, lisans düzeyinde ise Güvenlik

Bilimleri Fakültesi açıldığı, anılan eğitim kurumlarına ilişkin mevzuat

incelendiğinde bunların açılmasındaki temel amacın polis amiri yetiştirmek

olduğu anlaşılmaktadır. Daha sonra kanun koyucu, polis amiri alım koşulları

yönünden sistem değişikliğine gitmiş ve polis amiri ihtiyacını anılan

kurumlardan karşılama yönündeki politikasından vazgeçerek söz konusu kurumların

kapatılmasına/yeniden yapılandırılmasına ilişkin yasal düzenleme yapmıştır. Bu

kapsamda 6638 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerle Polis Kolejinin

kapatıldığı ve Polis Akademisi Başkanlığı bünyesindeki Fakültenin ise PAEM

şeklinde farklı bir hukuki statüde yeniden yapılandırıldığı görülmektedir.

55. 6638 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde lise düzeyinde olan

Polis Koleji ile dört yıllık eğitim veren Fakültenin kuruluş amaç ve

gereklerinin günümüz şartlarında ortadan kalktığı, düzenleme ile emniyet

teşkilatında istihdam edilecek personelin eğitim maliyetinin düşürülmesi,

çağdaş ülkelerde olduğu gibi bir eğitim sistemi oluşturulması ve emniyet

teşkilatında çok başlılık yaratan tüm eğitim kurumlarının Polis Akademisine

bağlanmasının amaçlandığı belirtilmiştir. Bu yönüyle 6638 sayılı Kanun’la

anılan konuyla ilgili yeni bir sistemin oluşturulmasının amaçlandığı

anlaşılmaktadır. Gerek kamu güvenliği gerekse kişilerin bireysel güvenliğini

doğrudan sağlamaya yönelik emniyet hizmetlerinin en iyi şekilde yürütülmesinde

bu hizmetlere uygun personel seçme sisteminin oldukça etkili olduğu dikkate

alındığında anılan amacın kamu yararı ile örtüştüğü tartışmasızdır (AYM,

E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 272, 273).

56. Uygulanmasına geçilen bu yeni sistemin doğal bir sonucu ve

gereği olarak ilgili hizmet alanının personel kaynağını teşkil eden eğitim

kurumunun gerektirdiği nitelikleri taşıyan adayların belirlenmesi amacıyla söz konusu eğitim kurumuna girişte herkes

yönünden sınav koşulu getirilmesinin yukarıda değinilen kamu yararının gerçekleştirilmesine

yönelik meşru bir amaca dayandığı sonucuna ulaşılmaktadır.

57. Somut olayda başvurucuların Polis Kolejine girdikleri

dönemde yürürlükte olan mevzuata göre Polis Koleji mezunlarına Fakülteye

sınavsız geçiş hakkı tanınmışken başvurucular Polis Kolejinden henüz mezun

olmadan önce yapılan mevzuat değişikliğiyle bu hak ortadan kaldırılmış, onların

da Fakülteye girişte diğer öğrenci adayları gibi sınava tabi tutulmaları

öngörülmüştür.

58. Devletin objektif ölçütler çerçevesinde bazı bireylere belli

eğitim kurumlarına erişim konusunda sağladığı birtakım avantajların daha sonra

ortadan kaldırılmış olmasıtek başına eğitim hakkının

ihlali sonucunu doğurmaz. Bununla birlikte somut olayda başvurucuların başka

ortaöğretim kurumları yerine Polis Kolejini tercih etmelerinde ve buna göre

eğitim ve iş kariyerlerini planlamalarında yürürlükte bulunan mevzuata

güvenerek buradan mezun olduklarında sınavsız şekilde Fakülteye girebilecekleri

yönündeki beklentilerinin de etkili olduğu yadsınamaz. Ancak emniyet hizmetlerinin

hem kamu güvenliği hem de bireylerin kişisel güvenlikleri yönünden taşıdığı

kritik önem, bu hizmet alanında köklü ve yapısal değişiklikler getiren yeni

sisteme ilişkin kurallara birtakım istisnaların -başvurucuların Fakülteye

sınavsız geçiş haklarının saklı tutulması gibi-öngörülmesine imkân

tanımayabilir. Bir başka ifadeyle başvurucuların böyle bir beklentiye sahip

olmalarının sistem değişikliğinin bütün yönleriyle etkin bir şekilde ve bir an

önce hayata geçirilmesinin önünde engel teşkil edebileceği düşünülemez. Bu

noktada başvurucuların sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırıp Fakülte

öğrencisi statüsü kazandıktan sonra sınav koşuluna tabi kılınması gibi bir

durum bulunmadığına da dikkat çekmek gerekir. Somut olayda henüz Polis Koleji

öğrencisi olan başvurucuların yakın gelecekte sınavsız olarak Fakülteye kayıt

yaptırma şeklinde bir "beklenti"si söz

konusudur.

59. Bireysel başvuruya konu olayda, emniyet teşkilatında

istihdam edilecek personelin seçimi ve eğitimi gibi hususlarda köklü ve yapısal

değişiklikler içeren söz konusu sistemin oluşturulması ile ulaşılmak istenen

kamu yararının başvurucuların sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırma

beklentisinin gözetilmesindeki bireysel yarara nazaran baskın bir nitelik

taşıdığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte kişilerin, önceki mevzuatın

yürürlükte kalacağı yönündeki güvenlerine dayalı olarak ortaya çıkabilecek

kayıplarını mümkün olduğunca telafi edebilecek/dengeleyebilecek birtakım

imkânlara da sahip olmaları gerekir.

60. Bu bağlamda somut olayda, yukarıda yer verilen mevzuat

değişikliklerinden önce Polis Koleji mezunlarına diğer bireylere nazaran

avantajlı bir konum sağlanmakta ve sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırma

imkânı tanınmaktayken başvurucuların bu avantajlı durumuna son verilmiş; başvurucular

diğer öğrenci adaylarıyla eşit konuma getirilmiştir. Bununla birlikte sahip

oldukları avantaj ortadan kaldırılırken başvurucuların Fakültede (ilerleyen

süreçte farklı bir hukuki statüyle yeniden yapılandırılan PAEM'de)

eğitim alabilme haklarına halel getirilmemiştir. Nitekim başvurucuların -ilgili

eğitim alanının gerektirdiği niteliklere en uygun adayların seçilebilmesi

amacıyla getirilen sınavlara katılmak ve mevzuatta öngörülen diğer şartları da

sağlamak kaydıyla- belirtilen eğitim kurumlarında eğitim almalarının önünde bir

engel söz konusu değildir. Öte yandan başvurucuların diğer fakülte ve

yüksekokullarda eğitim ve öğrenim görmelerine bir mani

bulunmadığı da açıktır. Bu nedenle somut olayda eğitim ve öğrenim hakkının

kullanımını ciddi surette güçleştirip amacına ulaşmasına engel oluşturan bir

durumdan söz edilemez. Dolayısıyla başvurucuların önceki mevzuatın yürürlükte

kalacağı yönündeki güvenlerine dayalı olarak ortaya çıkabilecek kayıplarını

mümkün olduğunca telafi edebilecek/dengeleyebilecek yeterli imkânlara sahip

olduğu sonucuna varılmıştır.

61. Buna göre sadece Polis Koleji mezunu sıfatıyla Fakülteye

sınavsız kayıt imkânlarının kaldırılmış olmasının -yukarıda açıklandığı üzere

sahip oldukları diğer olanaklar dikkate alındığında- başvuruculara aşırı ve

katlanılamaz bir külfet yüklemediği, belirtilen sistem değişikliği ile

sağlanmak istenen kamu yararının gerçekleştirilmesi amacıyla başvurucuların

eğitim hakkına yapılan müdahalenin ölçülü olduğu sonucuna varılmıştır.

62. Bu durumda başvurucuların eğitim haklarına yönelik bir ihlal

olmadığının açık olduğu anlaşılmaktadır.

63. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının da açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Polis Kolejinden Mezun

Olunan Yıl Üniversite Sınavlarına Girilememiş Olmasına İlişkin Şikâyet Yönünden

a. Başvurucuların

İddiaları

64. Başvurucular, Polis Koleji mezunlarının Fakülteye sınavsız

kayıt imkânını öngören Yönetmelik hükümlerinin değiştirildiği 3/6/2014 tarihi

itibarıyla genel üniversitelere giriş sınavlarının gerçekleştirildiğini

belirtmiştir. Söz konusu değişikliğin öngörülmesinin mümkün olmaması nedeniyle

üniversite giriş sınavlarına müracaat etmediklerini ve bu sebeple Polis

Kolejinden mezun oldukları aynı yıl üniversite sınavlarına katılamadıklarını

ifade eden başvurucular, eğitim haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

65. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini

öncelikle yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu

konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması, bu

süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması

gerekir (İsmail Buğra İşlek, B.

No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

66. Somut olayda, şikâyet konusu düzenlemelerde eğitim hakkına

yönelik bir ihlal olmadığının açık olduğu yukarıda saptanmıştır. Bununla

birlikte başvurucular, eğitim hakkına yönelik bir ihlal teşkil etmeyen bu

düzenlemelerin uygulanması sürecindeki idari işleyişten kaynaklı olarak

birtakım zararlara uğradıklarını ileri sürebilirler. Başvurucuların

uğradıklarını ileri sürdükleri bu tip zarar hâllerine karşı korunmalarının tam

yargı davası yolu ile idari yargı makamlarınca sağlanması mümkündür. Özellikle

somut başvuruya konu ihlal iddiasına benzer uyuşmazlıklar açısından idari yargı

yolunun yüksek başarı şansı sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuru

yolu olduğu anlaşılmaktadır.

67. Başvurucular tarafından belirtilen şikâyetleri bağlamında

uğradıklarını ileri sürdükleri zarar hâllerine ilişkin olarak idari yargıda

görevli ve yetkili yargı mercileri nezdinde giderim talebiyle somut başvuru

açısından etkili bir yol olan tam yargı davası açma yoluna gidildiğine ilişkin

herhangi bir bilgi ve belge sunulmadığı görülmektedir. Bu itibarla Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için etkili başvuru yollarının

tüketilmesi koşulunun yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

68. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. a. Eğitim hakkının

ihlal edildiğine ilişkin iddianın Polis Koleji mezunlarına Fakülteye sınavsız

kayıt imkânı sağlayan düzenlemelerin kaldırılmasına dair şikâyetle ilgili

kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

b.

Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın Polis Kolejinden mezun olunan

yıl üniversite sınavlarına girilememiş olmasına dair şikâyetle ilgili kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi

nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

22/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Gülbin AYNUR

Başvurucular

:

1. Adem ÖĞÜT

2. Sami GÜL

3. Ahmet SARI

4. Ali Melih

BOZKURT

5. Cahid SEMİZER

6. Celil

Reha ESGİCE

7. Enes

Recep ÇINAR

8. Furkan

EFE

9. Furkan

YILMAZ

10. Furkan

Cemal YILDIZ

11. Furkan

Nazif TAŞCI

12. Harun

KALKAN

13. Hasan

EFE

14. Hidayet

Enes ŞAHİNLİ

15. İbrahim

Necip MAZI

16. İsmail

GÜLPINAR

17. Mehmet

Akif YILMAZ

18.Mehmet

Yunus ÜNALAN

19.Mesut

HALICI

20. Muhammed

Emin ÇOBAN

21. Muhammet

Enes ÇALIŞKAN

22. Murtaza

ÖNKAL

23. Mustafa

SELEN

24. M.Tayyip BÜYÜKÇARBAN

25. Muzaffer

UĞUR

26.

Necmettin ÇALIBAŞI

27. Numan

FİDAN

28. Oğuzhan

BAŞ

29. Okan

USTA

30. Ömer

TÜRKMEN

31. Ömer

Faruk AYTEN

32. Ömer

Faruk DEMİREL

33. Ömer

Türkay ÇETİN

34. Ramazan

HAZIR

35. Remzi SARI

36. Süleyman

KOLAY

37. Şükrü

CANKARA

38. Yakub TOPCUOĞLU

Vekili

:

Av. Mustafa

KOCADAĞ