Ahmet Yoldaş Başvurusu (B. No: 2021/44750)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, polis memurlarının güç kullanımı sonucu

kişinin hayati tehlike geçirecek şekilde yaralanması ve bu olay hakkında etkili

soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

2. İddiasına göre başvurucu, direniş göstermemesine

rağmen ikametinde yapılan arama işlemi esnasında ve gözaltı sürecinde polis

memurlarının şiddetine maruz kalmış ve bu nedenle hayati tehlike geçirmiştir.

3. Başvurucu anılan iddiasını 6/8/2019 tarihinde yaptığı

suç duyurusuyla Cumhuriyet başsavcılığına taşımıştır. Soruşturmayı yürüten

Cumhuriyet başsavcılığı; şüpheli ve bilgi sahibi kişilerin tespit edilerek

ifadelerinin alınması, başvurucunun tabi tutulduğu gözaltı ve arama işlemine

dair tahkikat belgeleri ile başvurucuya ait adli raporları ve muayene

belgelerini göndermesi için ilgili kolluk birimine talimat vermiştir.

4. İlgili kolluk birimi soruşturma dosyasına bir takım

belgeler sunmuştur. Bu belgeler arasında bulunan 22/7/2019 tarihli İhbar

Tutanağı'na göre ihbarda bulunan kişi başvurucunun PKK terör örgütü için

savaşan bir terörist olduğunu duyduğunu ve başvurucunun evinde söz konusu terör

örgütü üyelerinin sürekli olarak toplandığını belirtmiştir. Yine bu belgeler

arasında bulunan 21/7/2019 tarihli arama kararına göre söz konusu ihbar üzerine

başvurucunun ikametinde arama işleminin gerçekleştirilmesi için Cumhuriyet

savcısı tarafından gecikmesinde sakınca bulunan hâl kapsamında arama kararı

verilmiştir. Yine soruşturma dosyasında sunulan belgeler arasında bulunan

21/7/2019 tarihli "Arama, Yakalama, El Koyma ve Teslim Tesellüm

Tutanağı" başlıklı belgeye göre ikamete girildiğinde mutfak kısmında

bulunan bir kişi polis memurlarına ateş açmış ve bir polis memurunu

yaralamıştır. Bunun üzerine polis memurları bu kişiye ateş açarak karşılık

vermiş ve bu kişiyi öldürerek etkisiz hâle getirmiştir. Çatışma esnasında ve

çatışmadan sonra başvurucu polis memurlarına direniş göstermiştir. Bu sebeple

polis memurları başvurucuya karşı güç kullanmış ve direnişini ortadan

kaldırılmıştır.

5. Dosyaya sunulan ifade tutanaklarının tamamında, polis

memurları bilgi sahibi sıfatıyla ifade vermiştir. Bu kişilerin büyük bir kısmı

özel harekat şube müdürlüğünde, daha az bir kısmı ise terörle mücadele şube

müdürlüğünde görevlidir. İfadeleri tutanağa bağlayan kişilerin tamamı ise

terörle mücadele şube müdürlüğünde görevlidir. Bilgi sahibi sıfatıyla ifadeleri

alınan kişilerin bir kısmı bizzat operasyona katıldığını bir kısmı ise çevre

güvenliğini sağlamakla ya da diğer yardımcı işlerle görevli olduğunu ifade

etmiştir. Bizzat operasyona katılan kişilerden bir kısmı başvurucunun ikamete

giriş esnasında polis memurlarını oyalamaya çalışır gibi davranarak ve yere

yatmayarak direniş sergilediği yönünde beyanda bulunmuştur. Beyanlardan

operasyonun Özel Harekat ve Terörle Mücadele Şubelerinin ortak operasyonu

olduğu anlaşılmaktadır.

6. Başvurucunun muayene ve tedavi evraklarının ilgili

Adli Tıp Kurumu şubesine gönderilmesi üzerine hazırlanan 6/12/2019 tarihli adli

raporda hemotoraks, sol ayak bileği bimalleol kırığı, kot kırığı, sol el 3.

parmak kırığı, sağ fibula kırığı yaralanmalarının kişinin yaşamını tehlikeye

sokan bir durum olduğu ve kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahale

ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmadığı ifade edilmiştir.

7. Emniyet müdürlüğünün dosyaya sunduğu 10/3/2021 tarihli

tutanağa göre soruşturmaya konu olay hakkında idari soruşturma

başlatılmamıştır.

8. Başsavcılık 27/5/2021 tarihinde başvurucunun iddiaları

hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararda başvurucunun

ikametinde bulunan üçüncü kişinin kolluk kuvveti görevlilerine ateş açarak bir

polis memurunun yaralanmasına sebep olduğuna ve 21/7/2019 tarihli tutanak

uyarınca başvurucunun kolluk kuvveti görevlilerine karşı direniş sergilediğine

vurgu yapılarak başvurucu üzerinde kullanılan gücün orantısız olduğu konusunda

yeterli şüphe oluşmadığına kanaat getirilmiştir. Sulh ceza hâkimliği,

başvurucunun bu karara itirazını 20/8/2021 tarihinde reddetmiştir.

9. Başvurucu nihai kararı 1/9/2021 tarihinde öğrendikten

sonra 30/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

11. Başvurucu, kamu görevlisinin güç kullanımı nedeniyle

hayati tehlike geçirecek derecede yaralanmasından ve bu olay hakkında yürütülen

soruşturmanın etkili olmamasından yakınmıştır. Adalet Bakanlığı, somut olayın

koşullarına göre değerlendirme yapılması gerektiği yönündeki görüşünü

bildirmiştir.

12. Ölümün gerçekleşmediği bazı hâllerde de başvuru;

kişiye karşı kullanılan gücün derecesi ile türü, güç kullanımının ardında yatan

niyet ve amaç ile maruz kalınan eylemin mağdurun fiziki bütünlüğü üzerindeki

sonuçları gibi hususlar birlikte değerlendirilerek yaşam hakkı kapsamında

incelenebilir (Mehmet Karadağ, B. No: 2013/2030, 26/6/2014, § 20; Mustafa

Çelik ve Siyahmet Şeran, B. No: 2014/7227, 12/1/2017, § 69; Yasin Ağca,

B. No: 2014/13163, 11/5/2017, § 110). Başvurucunun başvuruya konu edilen olayda

hayati tehlike geçirecek şekilde yaralandığı dikkate alındığında başvurunun

yaşam hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.

13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

14. Yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülükleri

kapsamında devlet, yaşam hakkını korumak için oluşturulan yasal ve idari

çerçevenin gereği gibi uygulanmasını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup

cezalandırılmasını sağlayacak etkili bir yargısal sistem kurmakla da

yükümlüdür. Bu usul yükümlülüğü şüpheli her ölüm olayının sorumlularının

belirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandırılmasını sağlayabilecek etkili bir

soruşturma yürütülmesini gerektirir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B.

No: 2012/752, 17/9/2013, § §§52, 54; Cemil Danışman, B. No: 2013/6319,

16/7/2014, §§43, 95; Fatma Akın ve Mehmet Eren [GK], B. No: 2017/26636,

10/11/2021, § 97).

15. Kolluk görevlilerinin güç kullanması sonucu meydana

gelen ölüm olayları hakkında yürütülmesi gereken soruşturma, şüphesiz ceza

soruşturmasıdır (Okan Göçer, B. No: 2017/29596, 13/1/2021, § 58). Bu tür

soruşturmanın Anayasa’nın 17. maddesinin gerektirdiği şekilde etkili olduğunun

kabul edilebilmesi için soruşturma makamlarının resen harekete geçerek ölüm

olayını aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün

delilleri tespit etmesi, soruşturma makamlarının olaya karışan kişilerden

bağımsız olması, soruşturmanın makul bir özen ve süratle yürütülmesi,

soruşturmanın veya sonuçlarının gerektiği ölçüde kamu denetimine açık olması ve

meşru menfaatlerini korumak için ölen kişinin yakınlarının soruşturma sürecine

gerekli olduğu ölçüde katılabilmesi gerekir. Ayrıca soruşturma sonucunda alınan

karar; soruşturmada elde edilen tüm bulguların kapsamlı, nesnel ve tarafsız bir

analizine dayanmalı ve kullanılan gücün gerekliliği ve orantılılığı hususunda

değerlendirme içermelidir (Serpil Kerimoğlu, §§ 57, 58; Cemil

Danışman, §§ 98-100; Fatma Akın ve Mehmet Eren, § 99).

16. Başvuruya konu olayda Cumhuriyet başsavcılığı olayın

gerçekleşme koşullarının tespiti için birtakım soruşturma işlemleri yapsa da

soruşturmada bulunan bazı eksiklikler göze çarpmaktadır. Öncelikle başvurucu

hayati tehlike geçirecek şekilde yaralanmasına rağmen Cumhuriyet başsavcılığı

soruşturma başlatmak için başvurucunun suç duyurusunda bulunmasını beklemiştir.

Bir kişinin ölmesine ve başvurucunun ise yaralanmasına neden olan operasyon

Özel Harekat ve Terörle Mücadele Şubelerinin ortak operasyonu olmasına (bkz. §

5) rağmen operasyonda görev alan kolluk görevlilerinin beyanları Terörle Şube

Müdürlüğünde görevli polislerce alınmış, soruşturmanın bağımsızlığının

sağlanması konusunda gerekli tedbirler alınmamıştır. Oysa olayın gerçekleşme

koşullarının tespiti için sözü edilen kişilerin beyanları Cumhuriyet savcısınca

alınabilirdi. Olay nedeniyle düzenlenen kolluk tutanağında başvurucunun eşinin

de olay esnasında ikamette bulunduğu belirtilmesine ve tutanakta iki komşunun

imzası bulunmasına rağmen bu kişilerin ifadelerine başvurulmamıştır. Son olarak

Cumhuriyet başsavcılığı başvurucunun kolluk kuvveti görevlilerine karşı direniş

sergilediğine vurgu yaparak sonuca ulaşsa da başvurucunun nasıl direniş

sergilediğini açıklamamış ve kullanılan gücün orantılılığı konusunda yaptığı

değerlendirmede başvurucunun olay nedeniyle hayati tehlike geçirdiğini dikkate

almamıştır. Hâlbuki kullanılan gücün orantılı olup olmadığı konusundayapılacak

değerlendirmede başvurucunun kolluk görevlilerine karşı tutumunun ne olduğu ve

meydana gelen yaralanmanın ağırlığı dikkate alındığında başvurucunun tutumuna

karşı kullanılan gücün orantılı olup olmadığı açıklanmalıydı. Bu koşullar

altında başvurucunun yaralanması nedeniyle yürütülen soruşturmanın etkili

olduğu söylenemez.

17. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının usul boyutunun

ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

18. Yaşam hakkının maddi boyutunun ihlal edildiği

iddialarının incelenebilmesi için olayı çevreleyen maddi koşullar, inceleme

yapmaya olanak verecek şekilde aydınlatılmalıdır. Olayın aydınlatılması ise

ihlal iddiaları ile ilgili etkili bir soruşturma yapılmasına bağlıdır.

Başvuruya konu olayda olayı çevreleyen koşullar yeterince aydınlatılmadığından

bu aşamada yaşam hakkının maddi boyutu yönünden inceleme yapılması mümkün

görülmemiştir.

III. GİDERİM

19. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama

yapılması ve 300.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

20. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının

ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki

yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği soruşturma mercilerince

yapılması gereken iş, yenidensoruşturma işlemlerini başlatmak ve Anayasa

Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında

belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan , B.

No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B.

No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) , B.

No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

21. Ayrıca başvurucuya manevi zararları karşılığında net

225.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam

hakkının usul boyutunun İHLAL EDİLDİĞİNE,

F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 4/2/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Metin KIRATLI Raportör : Batuhan Salim YEŞİLKÖY Başvurucu : Ahmet YOLDAŞ Vekili : Av. Mehdi ÖZDEMİR