Emre Erden Başvurusu (B. No: 2020/21765)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, kanunda kabahat olarak sayılmayan bir fiilden

dolayı idari yaptırım uygulanması nedeniyle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. COVID-19 hastalığının pandemiye dönüşmesi üzerine yurt

genelinde ilan edilen sokağa çıkma yasağının uygulandığı 26/5/2020 tarihinde

bir grubun gölette balık tuttuğuna yönelik ihbarda bulunulmuştur. Bu doğrultuda

Kaman İlçe Emniyet Müdürlüğünün 4/6/2020 tarihli İdari Yaptırım Karar Tutanağı

ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 282. maddesi

uyarınca başvurucu hakkında sokağa çıkma yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle

3.150 TL idari para cezası uygulanmıştır.

3. Başvurucu, idari izinli olarak bulunduğu ikamet

adresinden şeker hastalığı rahatsızlığından kaynaklanan acil durum nedeniyle

ayrıldığını belirterek idari yaptırım kararının kaldırılması talebiyle itiraz

dilekçesi sunmuştur. Kaman Sulh Ceza Hâkimliği, tutanağın işlem saati ile

hastaneye giriş saati arasında bulunan zaman farkını dikkate alarak itirazın

reddine ve idari yaptırım kararının hukuka uygun olduğuna karar vermiştir.

Karara karşı yapılan itiraz Kırşehir Sulh Ceza Hâkimliğinin 23/6/2020 tarihli

kararıyla kesin olarak reddedilmiştir.

4. Başvurucu, nihai kararı 23/6/2020 tarihinde öğrenmiş

ve 6/7/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

5. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

6. Başvurucu; 1593 sayılı Kanun'un ilgili maddesinde yer

alan genel ifadelere göre temel hak ve hürriyetlerinin sınırlandırılarak

hakkında işlem tesis edilmesi nedeniyle suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile

seyahat hürriyetinin, sağlık hizmetinden yararlanma konusunda acil ihtiyacı

olmasına rağmen söz konusu idari yaptırımla karşı karşıya kalması nedeniyle de

kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; Kanun'la belirlenen çerçeve

hükmün içeriğinin idarenin düzenleyici işlemleriyle doldurulabileceği,

başvurucunun itirazının yargı mercileri tarafından değerlendirildiği ifade

edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

7. Başvurucunun iddialarının özü, hakkında düzenlenen

idari yaptırım tutanağının yasal dayanağının bulunmadığına ve keyfî olduğuna

ilişkindir. Sağlık hizmetine erişme konusunda başvurucunun herhangi bir engelle

karşılaşmadığı ve iddialarının tutanağın kanuni düzenlemeye dayanmadığına

ilişkin olduğu anlaşıldığından başvuru suçta ve cezada kanunilik ilkesi

kapsamında ele alınmıştır (benzer yönde değerlendirme için bkz. Tolga

Günaydın, B. No: 2021/3477, 17/7/2024).

8. 1593 sayılı Kanun’un 282. maddesi şöyledir:

“Bu Kanunda yazılı olan yasaklara

aykırı hareket edenler veya zorunluluklara uymayanlara, fiilleri ayrıca suç

oluşturmadığı takdirde, ikiyüzelli Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar

idarî para cezası verilir.”

9. 3/11/2022 tarihli ve 7420 sayılı Kanun'un geçici 4.

maddesi şöyledir:

"(1) 24/4/1930 tarihli ve 1593

sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler

Kanunu kapsamında COVID-19 salgın hastalığının ülkemizde yayılmasını önlemek

amacıyla 11/3/2020 tarihinden itibaren bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe

kadar verilen ve bu Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla ilgilisine tebliğ

edilmemiş olan idari para cezaları tebliğ edilmez, tebliğ edilmiş olanların

tahsilinden vazgeçilir. Bu maddenin yürürlük tarihinden önce işlenen söz konusu

kabahatler için idari para cezası verilmez. (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin

5/4/2023 Tarihli ve E: 2023/44, K: 2023/71 Sayılı Kararı ile.)

(2) (Ek: 14/7/2023-7456/24 md.) Bu

maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilen idari para cezaları,

31/12/2024 tarihine kadar tahsilatı yapan idari birime yapılacak başvuru

üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslara göre iade

edilir."

10. COVID-19 salgını ile mücadele amacıyla alınan bazı

tedbirlere aykırı hareket edildiği gerekçesiyle 30/3/2005 tarihli ve5326sayılı

Kabahatler Kanunu'nun ilgili maddelerine dayanılarak uygulanan idari para

cezalarının iade edilmemesinin öngörüldüğü 7420 sayılı Kanun’un geçici 4.

maddesinin ikinci cümlesindeki "...tahsil edilmiş olan idari para

cezaları iade edilmez." kuralı Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

tarafından yapılan değerlendirme sonucunda Anayasa’ya aykırı olduğu

gerekçesiyle iptal edilmiştir (AYM, E. 2023/44, K.2023/71, 5/4/2023; Tolga

Günaydın, § 11).

11. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafından verilen söz

konusu iptal kararı üzerine bu defa 7420 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesinin

yürürlüğe girdiği 9/11/2022 tarihinden önce yapılan ödemelerin iade edilmesini

temin etmek amacıyla 7420 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesine “(2) Bu

maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilen idari para cezaları,

31/12/2024 tarihine kadar tahsilatı yapan idari birime yapılacak başvuru

üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslara göre iade

edilir.” fıkrası eklenmiştir (bkz. § 9). Bu düzenlemeye göre 7420 sayılı

Kanun'un geçici 4. maddesi kapsamında olan ve anılan maddenin yürürlüğe girdiği

9/11/2022 tarihinden önce tahsil edilen idari para cezalarının tahsilatı yapan

idari birime 31/12/2024 tarihine kadar başvurulması hâlinde iade edilmesi

imkânı getirilmiştir. Buna ek olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından

hazırlanan ve Anayasa Mahkemesinin yukarıda anılan iptal kararına da atıf

yapılarak söz konusu idari para cezalarının iade edilmesine yönelik usul ve

esasların düzenlendiği Tahsilat Genel Tebliği 5/8/2023 tarihli ve 32270 sayılı

Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

12. Anılan kurallarla kanun koyucu ve kamu makamları

tarafından Anayasa Mahkemesi kararları çerçevesinde -ödenmiş ya da ödenmemiş

olsun- başvuruya konu idari para cezalarının sonuçlarını giderici mevzuat

değişiklikleri yapıldığı anlaşılmıştır.

13. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) “Düşme

kararı” kenar başlıklı 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi

gereği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması

hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir (S.Ö., B. No: 2013/7087,

18/9/2014, § 23; Mehmet Emin Bülbül, B. No: 2014/4463, 16/6/2016, §§

46-48).

14. Yukarıda yer verilen kanuni düzenlemelerden de

anlaşılacağı üzere ilgili kamu birimine 31/12/2024 tarihine kadar başvurulması

durumunda COVID-19 salgın hastalığının ülkemizde yayılmasını önlemek için 1593

ve/veya 5326 sayılı Kanunlar uyarınca başvurucu hakkında uygulanan idari para

cezasına konu tutarın iade edilmesi mümkün hâle gelmiştir. Dolayısıyla ihlalin

ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yönelik gerekli mevzuat

değişikliklerinin yapıldığı açıktır (Tolga Günaydın, § 16).

15. Öte yandan Anayasa Mahkemesi, somut başvuruda dile

getirilen şikâyeti daha önce Mustafa Karakuş ([GK], B. No: 2020/34781,

17/1/2023) kararında incelemiştir. Kararda başvurucuya isnat edilen sokağa

çıkma yasağını ihlal etme fiilinin 1593 sayılı Kanun'un 282. maddesinde yer

alan "Bu Kanunda yazılı olan yasaklara aykırı hareket etme veya

zorunluluklara uymayanlara, ... idarî para cezası verilir.” şeklindeki

hükmün kapsamına girmediği sonucuna ulaşarak Anayasa'nın 38. maddesinin birinci

fıkrasında düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğine

karar vermiştir (ayrıca benzer yönde değerlendirmeler içeren kararlar için bkz.

Selma Atabey [GK], B. No: 2021/38893, 27/9/2023; Çağla Yolaşan Kurul

[GK], B. No: 2021/29184, 27/9/2023). Anılan kararda yapılan değerlendirmeler ve

ulaşılan sonuç gözetildiğinde -İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında öngörülen- başvurunun incelenmesinin devamında Anayasa'nın

uygulanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da

insan haklarına saygının gerekli kıldığı herhangi bir durumun da söz konusu olmadığı

anlaşılmıştır.

16. Açıklanan gerekçelerle ihlalin ve sonuçlarının

ortadan kalkması nedeniyle başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 4/2/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Metin KIRATLI Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Emre ERDEN