Ali Karatay Başvurusu (B. No: 2012/990)

KÜNYE

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm Ali Karatay Başvurusu

Karar tarihi: 10 Aralık 2014
Başvuru Numarası: 2012/990
R.G. Tarih-Sayı: 4/4/2015-29316

Karar metni, AYM Kararlar Bilgi Bankası kaynağından olduğu gibi aktarılmıştır; metne müdahale edilmemiştir. Kişisel veriler maskelenmiştir. Bu karar için özgün analiz henüz yazılmamıştır.

Karar Metni

5.385 kelime·27 dk okuma·15 bölüm

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, içeriğinde “Devrimden Sonra” adlı yerli sinema filminin

yer aldığı kompakt diskin (CD), hükümlü olarak tutulduğu Ceza İnfaz Kurumu

idaresince kendisine verilmemesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini;

öte yandan, bu karara karşı şikâyet başvurusu ve itiraz aşamalarında Cumhuriyet

savcısı görüşlerinin kendisine tebliğ edilmediğini ve itiraz incelemesinin

duruşmasız yapıldığını, bu nedenlerle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 3/12/2012 tarihinde

İzmir 11. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve

eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde belirlenen eksiklikler

tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 12/6/2013

tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına,

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. İkinci Bölüm tarafından 17/9/2013

tarihinde yapılan toplantıda başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına

gönderilmesine karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular 23/9/2013

tarihinde Bakanlığa bildirilmiştir. Bakanlığın yazılı görüşü 25/11/2013

tarihinde Anayasa Mahkemesine sunulmuştur.

6. Bakanlık görüş yazısı, başvurucuya 17/12/2013

tarihinde bildirilmiştir. Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı beyanlarını 19/12/2013 tarihinde sunmuştur.

III. OLAYLAR VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

8. Adana 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 14/11/2008

tarih ve E.2007/13, K.2008/225 sayılı kararıyla başvurucunun hapis cezası ile

cezalandırılmasına karar verilmiş ve bu karar Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 1/11/2010

tarih ve E.2010/7510, K.2010/11178 sayılı kararıyla onanmıştır.

9. Başvurucu, cezasının kalan kısmının infazı için 2011

yılının Şubat ayında İzmir Kırıklar 1 No.lu F Tipi Ceza İnfaz Kurumuna

yerleştirilmiştir. Başvurucu halihazırda Haymana

Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunmaktadır.

10. Başvurucuya, ailesi tarafından, içeriğinde “Devrimden Sonra” adlı yerli sinema

filminin yer aldığı bir CD gönderilmiştir. Sözü edilen CD’yi inceleyen İzmir 1.

No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü Eğitim Kurulunun

(Eğitim Kurulu), 28/5/2012 tarih ve 2012/58 sayılı

kararıyla, CD’nin başvurucuya verilmemesine karar verilmiştir. Anılan kararın

ilgili kısmı şöyledir:

“… Hükümlü/tutuklu Ali KARATAY’a

posta ile gelen cd.’nin içeriğinde ‘siyasi propaganda

yapıldığı, halkı bölmeyi amaçlayan propaganda yapıldığı, belli ideolojileri

övdüğü vs.’ olduğu için yukarıda adı geçene VERİLMEMESİNE oy birliğiyle karar

verilmiştir.”

11. Başvurucu, 30/5/2012 tarihli

dilekçe ile Eğitim Kurulu kararına karşı İzmir İnfaz Hâkimliğine şikâyet

başvurusunda bulunmuştur. Başvuru ile ilgili olarak Cumhuriyet savcısı yazılı

mütalaasında, reddine karar verilmesi yönünde görüş bildirmiştir. Mütalaanın

ilgili kısmı şöyledir:

“...

İlgili Ali KARATAY adına posta yoluyla

gönderilen ‘Devrimden Sonra’ adlı film cd ile ilgili olarak

... Eğitim Kurulu Başkanlığının ... sayılı kararı ile söz konusu cd'nin

izletilmemesine dair kararın ‘siyasi propaganda yapıldığı, halkı bölmeyi amaçlayan

propaganda yapıldığı, belli ideolojileri övdüğü vs.’ için uygun olduğu

anlaşılmakla;

Adı geçen ... adına

posta yoluyla gönderilen ... film cd. ile ilgili olarak ... Eğitim Kurulu Başkanlığının ...

sayılı kararı ile ilgili itirazlarının reddine karar verilmesi

hususu;

Kamu adına mütalaa olunur.”

12. İzmir 1. İnfaz Hakimliğinin

21/6/2012 tarih ve E.2012/997, K.2012/995 sayılı kararı ile başvurucunun

şikâyetinin reddine karar verilmiştir. Anılan kararın ilgili kısmı şöyledir:

“…

Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve

Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Tüzüğün 43/1-ı maddesinde eğitim

kurulunun, kuruma gelen her türlü yayının, kurum güvenliğini tehli(ke)ye düşüren veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve

yorumları kapsayan nitelikte olup olmadığına karar verme ve yetkisinde

olduğunun belirtildiği,

5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin

İnfazı Hakkındaki (Kanunun) 62/3 maddesinde bu tür hiçbir yayının hükümlüye

verilmeyeceği ve Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesinin 11/b maddesinde

‘Mahkemelerce yasaklanmamış olsa bile kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü

veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsadığı eğitim kurulu

kararıyla tespit edilen hiçbir yayın kuruma kabul edilmez’ şeklinde hüküm

belirtildiğinden, hükümlü Ali KARATAY’ın itirazına

konu dosya içinde mevcut, Devrimden Sonra adlı CD incelendiğinde, içerikleri

dikkate alındığında siyasi propaganda yapıldığı, halkı bölmeyi amaçlayan

propaganda yapıldığı, belli ideolojileri övdüğü için ve tüm dosya kapsamı birlikte

değerlendirildiğinde, Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının …

sayılı kararının Kanun, Tüzük ve Yönetmeliklere uygun

olduğu anlaşıldığından, itirazın reddine karar vermek gerektiği …”

13. Başvurucu, İnfaz Hâkimliğinin ret kararına karşı 2/7/2012 tarihli dilekçe ile itiraz kanun yoluna başvurmuş

olup, itirazı inceleyen İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 2/10/2012 tarih ve

2012/1392 sayılı kararı ile itirazın reddine karar verilmiştir.

14. İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin kararı başvurucuya 5/11/2012 tarihinde tebliğ edilmiştir.

15. Başvurucu 3/12/2012 tarihinde,

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

16. 16/5/2001 tarih ve 4675 sayılı İnfaz

Hâkimliği Kanunu’nun 4. maddesi şöyledir:

“İnfaz hakimliklerinin görevleri şunlardır :

1. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz

kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri,

barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin

sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve

tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem

veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

2. Hükümlülerin cezalarının infazı, müşahadeye tabi tutulmaları, açık cezaevlerine ayrılmaları,

izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem

veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

3. Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan

disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, tüzük veya

yönetmelik hükümleri ile genelgelere aykırı olduğu iddiasıyla yapılan

şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

4. Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izleme

kurullarının kendi yetki alanlarına giren ceza infaz kurumları ve tutukevlerindeki

tespitleri ile ilgili olarak düzenleyip intikal ettirdikleri raporları

inceleyerek, varsa şikâyet niteliğindeki konular hakkında karar vermek.

5. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.

Kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılan

konulara ilişkin hükümler saklıdır.”

17. 4675 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Şikayet başvurusu

üzerine infaz hâkimi, duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde

karar verir; ancak, gerek gördüğünde karar vermeden önce şikayet konusu işlem

veya faaliyet hakkında resen araştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge

isteyebilir; ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet

savcısının da yazılı görüşünü alır. (Ek cümle: 22/7/2010-6008

S.K./5.md.) Disiplin cezasına karşı yapılan şikâyet üzerine infaz hâkimi,

hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri

toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir. (Ek cümle: 22/7/2010-6008

S.K./5.md.) Hükümlü veya tutuklu, savunmasını, hazır bulunmak ve

vekaletnamesini ibraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veya avukatı

aracılığıyla yapabilir. (Ek cümle: 22/7/2010-6008

S.K./5.md.) İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veya tutuklunun

savunmasını ceza infaz kurumunda da alabilir.”

18. 13/12/2004 tarih ve 5275 sayılı Ceza ve

Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı” kenar

başlıklı 62. maddesi şöyledir:

“(1) Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış

olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma

hakkına sahiptir.

(2) Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu

niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması

koşuluyla Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına

çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar,

hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam

eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.

(3) Kurum güvenliğini tehlikeye düşüren veya

müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye

verilmez.”

19. 6/4/2006 tarih ve 26131 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ceza İnfaz

Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ün “Eğitim

kurulunun görev ve yetkileri” kenar başlıklı 43. maddesinin (1)

numaralı fırkasının (ı) bendi şöyledir:

“(1) Eğitim kurulu

aşağıda sayılan işleri yapmakla görevli ve yetkilidir;

…

ı) Kuruma gelen her türlü yayının, kurum

güvenliğini tehlikeye düşüren veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları

kapsayan nitelikte olup olmadığına karar vermek,

…”

20. 12/7/2005 tarihli Adalet Bakanı Olur’u ile

yürürlüğe giren Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesi’nin

“Kuruma kabul edilmeyecek yayınlar”

kenar başlıklı 11. maddesi şöyledir:

“a) Mahkemelerce yasaklanmış olan,

b) Mahkemelerce yasaklanmamış olsa bile, kurum

güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve

yorumları kapsadığı eğitim kurulu kararıyla tespit edilen,

hiçbir yayın kuruma kabul edilmez.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

21. Mahkemenin 10/12/2014 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 3/12/2012 tarih ve 2012/990 numaralı

bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

22. Başvurucu, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunması

nedeniyle bazı sınırlamalara tabi tutulması kaçınılmaz olsa da idarenin,

bilgiye ve sanat eserlerine erişim hakkını ölçüsüz, suç teşkil edecek ve

ayrımcılık oluşturacak şekilde ortadan kaldırdığını, hakkında herhangi bir

yasaklama kararı olmayan ve pek çok sinemada gösterilen filme erişiminin

engellenmesinin tek nedeninin, Türkiye’de sosyalist bir devrim gerçekleşmesi

kurgusu üzerine çekilmiş olması olduğunu belirterek, bilgiye erişim, maddi ve

manevi varlığını geliştirme ve ayrımcı muameleye tabi tutulmama haklarının

ihlal edildiğini; ayrıca, Cumhuriyet savcısının şikâyet başvurusunun reddine

yönelik mütalaasının “karşıt değerlendirmesini

sunması için” kendisine bildirilmediğini, İnfaz Hakimliğinin

duruşma yapmaksızın şikâyet başvurusunu reddettiğini, İnfaz Hakimliğinin

kararına karşı itiraz üzerine Cumhuriyet savcısının mütalaasının yine kendisine

bildirilmediğini, itirazı inceleyen mahkemenin de duruşma yapmaksızın itirazı

reddettiğini belirterek Anayasa’nın 36. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasında tanımlanan adil

yargılanma hakkının (silahların eşitliği ilkesi) ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp, olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder. Bu bakımdan başvurucunun, belirtilen film CD’sine

erişiminin engellenmesi ile ilgili şikâyetlerinin bir bütün olarak ifade

özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerekir. Bunların dışında, başvurucunun adil

yargılanma hakkı kapsamındaki şikâyetlerinin ayrıca incelenmesine gerek

görülmemiştir.

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

24. Başvurucu, film CD’sine erişiminin engellenmesi sonucunda

bilgiye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

25. Bakanlık görüş yazısında, içeriğinde sinema filmi yer

alan CD’nin başvurucuya verilmemesi ile ilgili iddiaların, Sözleşme’nin 10.

maddesi kapsamında ifade özgürlüğünün ilk aşaması olan kanaat oluşturma, bilgi

edinme ve bilgiye erişim özgürlükleri çerçevesinde incelenmesi gerektiği

bildirilmiştir.

26. Başvurucu, belirtilen Bakanlık görüşüne karşı herhangi

bir karşı beyanda bulunmamıştır.

27. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/11/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı

fıkrası hükümlerine göre, Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun

esasının incelenebilmesi için, kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia

edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve

Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına girmesi gerekir. Bir

başka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir

hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar

verilmesi mümkün değildir (B. No: 2012/1049, 26/3/2013,

§ 18).

28. Anayasa’nın “Düşünceyi

açıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. maddesi şöyledir:

“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı,

resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma

hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya

fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo,

televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine

bağlanmasına engel değildir.

Bu hürriyetlerin

kullanılması, (Ek ibareler: 3.10.2001-4709/9 md.)

millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve

Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların

önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce

belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel

ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya

yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla

sınırlanabilir.

Haber ve düşünceleri yayma araçlarının

kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler, bunların yayımını engellememek

kaydıyla, düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz.

(Ek fıkra: 3.10.2001-4709/9 md.) Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir.”

29. Sözleşme’nin “İfade

özgürlüğü” kenar başlıklı 10. maddesi şöyledir:

“1. Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir.

Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları

gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme

özgürlüğünü de kapsar. Bu madde, Devletlerin radyo, televizyon ve sinema

işletmelerini bir izin rejimine tabi tutmalarına engel değildir.

2. Görev ve

sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve

demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu

güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin

önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması,

gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve

tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler,

koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.”

30. Görüldüğü üzere Anayasa’nın 26.

maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde, ifade özgürlüğünün, resmi

makamların müdahalesi olmaksızın, haber veya fikir almak özgürlüğünü kapsadığı;

aynı şekilde Sözleşme’nin 10. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde

de ifade özgürlüğü hakkının, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke

sınırları gözetilmeksizin, haber ve görüş alma özgürlüğünü kapsadığı hüküm

altına alınmıştır.

31. Buna göre, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı,

haber veya fikirlere ulaşma hakkını güvence altına almaktadır. Dolayısıyla,

haber veya fikirlere ulaşma hakkının, bireysel başvuru incelemesi bakımından,

Anayasa Mahkemesinin konu bakımından yetki alanı içerisinde yer aldığı

konusunda tereddüt bulunmamaktadır.

32. Başvurucunun, açıkça dayanaktan yoksun olmayan ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmayan

ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine dair başvurusunun, kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

33. Bakanlık görüş yazısında, şikâyete konu film CD’sinin

başvurucuya verilmemesine ilişkin kararın iç hukukta açık ve ulaşılabilir bir

yasal dayanağının olduğu ve söz konusu kararın suç işlenmesinin önlenmesi ve

kamu emniyeti gibi amaçlarla meşru kabul edilebileceği, ancak her somut olayın

özellikleri dikkate alınarak yapılan demokratik toplumda zorunluluk teşkil

etmesi kriteri bakımından, şikâyete konu olayın ilgili

yargı kararları da dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği, somut olayda,

ihtilaf konusu CD içeriğinde yer alan filmin, genel itibarıyla ülkede

gerçekleşen bir sosyalist devrimden sonra günlük hayatta meydana gelen

değişimleri konu edindiği, ancak gerek Eğitim Kurulu kararında, gerekse itiraz

üzerine yargı organlarının vermiş oldukları ret kararlarında, söz konusu filmin

içeriğinde yer alan hangi unsurların siyasi propaganda niteliği taşıdığı, halkı

bölmeyi amaçladığının açıkça belirtilmediği, keza özellikle yerel yargı

makamlarının vermiş oldukları ret kararlarında 5275 sayılı Kanun’un “Süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma hakkı”

başlıklı 62. maddesinin (3) numaralı fırkası ile Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane

ve Kitaplık Yönergesi’ne dayandıkları, ancak bu yasal

düzenlemelerde belirtilen kurum güvenliğini tehlikeye düşürme veya müstehcen

haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan yayın kavramlarının yerel yargı

organlarınca yeterince irdelenmediği hususlarına dikkat çekilmiştir.

34. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı

beyan dilekçesinde, cezaevlerinde tutulan mahpusların, yasal koşullar

çerçevesinde film izleme hakları olduğunu, diğer mahpuslar gibi kendisine

tanınmış olan bu haktan yararlanmak istemesine rağmen, ayrımcı bir işlem

sonucunda bu haktan yoksun bırakıldığını, idarenin sadece filmin adına bakarak

karar verdiğini, film hakkında herhangi bir yasaklama kararının bulunmadığını,

kurum güvenliğini tehlikeye düşürüp düşürmeyeceğinin ise tartışılmadığını,

Eğitim Kurulu kararının gerekçesinde yer verilen “siyasi propaganda yapıldığı, halkı bölmeyi amaçlayan propaganda

yapıldığı, belli ideolojileri övdüğü” ibarelerinin lafız ve öz

itibarıyla yasal dayanaktan yoksun olduğunu, bireyin kendini geliştirmesinin,

bu amaçla bilgi kaynaklarına ve sanat eserlerine ulaşmasının, çağdaş

demokrasinin olmazsa olmaz unsurlarından olduğunu, mahpusun dış dünyada olup

bitenler hakkında bilgi sahibi olabilmesinin, kendini geliştirmesi ve infaz

sonrası toplumla kaynaşması bakımından önemli olduğunu, dolayısıyla idarenin

özgürlüğe müdahalesinin demokratik toplumun gerekleri ile bağdaşmadığını ve

ölçüsüz olduğunu ifade etmiştir.

35. Anayasa’nın “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti”

kenar başlıklı 26. maddesinde herkesin, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı,

resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma

hakkına sahip olduğu, bu özgürlüğün resmî makamların müdahalesi olmaksızın

haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsadığı hükme

bağlanmıştır.

36. Sözleşme’nin “İfade

özgürlüğü” kenar başlıklı 10. maddesinde ise, herkesin ifade

özgürlüğü hakkına sahip olduğu ve bu hakkın, kamu makamlarının müdahalesi

olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve

görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsadığı hüküm altına alınmıştır.

37. Görüldüğü üzere, Anayasa ve Sözleşme hükümleri çerçevesinde

haber veya fikirlere ulaşma hakkı, ifade özgürlüğünün unsurları arasında yer

almaktadır.

38. Anayasa’nın “Temel hak

ve hürriyetlerin sınırlanması” kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

“Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca

Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak

kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,

demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük

ilkesine aykırı olamaz.”

39. Anayasa’nın “Düşünceyi

açıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. maddesi şöyledir:

“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka

yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu

hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da

vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya

benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.

Bu hürriyetlerin kullanılması, millî güvenlik, kamu düzeni,

kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti

ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların

cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin

açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının

yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin

gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir.

Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına

ilişkin düzenleyici hükümler, bunların yayımını engellememek kaydıyla,

düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz.

Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında

uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir.”

40. Anayasa’nın 26. maddesinde düşünceyi açıklama ve yayma

özgürlüğünün kullanımında başvurulabilecek araçlar “söz, yazı, resim veya başka yollar” olarak ifade edilmiş ve

“başka yollar” ifadesiyle her

türlü ifade aracının anayasal koruma altında olduğu gösterilmiştir (B.

No:2013/2602, 23/1/2014, §43).

41. İfade özgürlüğü, insanın serbestçe haber ve bilgilere,

başkalarının fikirlerine ulaşabilmesi, edindiği düşünce ve kanaatlerden dolayı

kınanamaması ve bunları tek başına veya başkalarıyla birlikte çeşitli yollarla

serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalarına

aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına gelir (B. No: 2013/2602, 23/1/2014, §40).

42. Bilgi ve düşünceleri edinme özgürlüğünün, ifade

özgürlüğünün ayrılmaz bir parçası olduğu konusunda herhangi bir tereddüt

bulunmamaktadır. Anayasa’da ifade özgürlüğüne ilişkin olarak daha ayrıntılı

düzenlemeler de yer almakla birlikte mevcut koşullar altında başvurunun, ifade

özgürlüğüne ilişkin temel düzenleme olan Anayasa’nın 26. maddesi kapsamında incelenmesinin

uygun olacağı değerlendirilmiştir.

43. Mutlak olmayan ve sınırlanabilir bir hak niteliğinde olan

ifade özgürlüğü, Anayasa’da yer alan temel hak ve özgürlüklerin

sınırlandırılması rejimine tabidir. İfade özgürlüğüne ilişkin 26. maddenin ikinci

fıkrasında sınırlama sebeplerine yer verilmiştir. Ancak bu özgürlüğe yönelik

sınırlamaların da bir sınırının olması gerektiği açıktır. Temel hak ve

özgürlüklerin sınırlandırılmasında, Anayasa’nın 13. maddesindeki ölçütlerin göz

önünde bulundurulması zorunludur. Bu sebeple, ifade özgürlüğüne getirilen

sınırlamaların denetiminin Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan ölçütler

çerçevesinde ve Anayasa’nın 26. maddesi kapsamında yapılması gereklidir.

44. Açıklanan ilkeler ışığında, başvuruya konu olayda, ifade

özgürlüğünün ihlal edilip edilmediğinin tespiti bakımından, sırasıyla,

müdahalenin mevcudiyetinin ve meşru olup olmadığının belirlenmesi gereklidir.

a. Müdahalenin

Mevcudiyeti

45. Ceza infaz kurumunda bulunan bir hükümlü olarak

başvurucunun “Devrimden Sonra”

adlı filmin CD’sine erişiminin engellenmesinin, başvurucunun bilgi ve

düşünceleri edinme özgürlüğü ve dolayısıyla ifade özgürlüğüne yönelik bir

müdahale oluşturduğu açıktır.

b. Müdahalenin

Meşruluğu

46. Tespit edilen müdahalenin, Anayasa’nın 26. maddesi

anlamında meşru kabul edilebilmesi için, aynı maddenin ikinci fıkrasında

belirtilen sınırlama nedenlerinden bir veya daha fazlasına dayanması ve hak ve

özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen

güvencelere uygun olması gereklidir. Bu nedenle, sınırlamanın Anayasa’nın 13.

maddesinde öngörülen öze dokunmama, Anayasa’nın ilgili maddesinde belirtilmiş

ve kanunla öngörülmüş olma, Anayasa’nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin

ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama

koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

i. Müdahalenin

Kanuniliği

47. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel

ilkelerinden biri “belirlilik”tir.

Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi

bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve

uygulanabilir olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı

koruyucu bir takım güvenceler içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal

güvenlikle bağlantılı olup; birey, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut

eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların

kamu otoritesine hangi müdahale yetkisini doğurduğunu, kanundan öğrenebilme

imkânına sahip olmalıdır. Birey, ancak bu durumda kendisine düşen

yükümlülükleri öngörüp, davranışlarını düzenleyebilir. Hukuk güvenliği,

kuralların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete

güven duyabilmesini, devletin de kanuni düzenlemelerde bu güven duygusunu

zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2009/51, K.2010/73,

K.T. 20/5/2010; AYM, E.2009/21, K.2011/16, K.T.

13/1/2011; AYM, E.2010/69, K.2011/116, K.T. 7/7/2011; AYM, E.2011/18,

K.2012/53, K.T. 11/4/2012).

48. Kanunilik şartı, hak ve özgürlüklere yönelik

sınırlamaların yalnızca şekli olarak kanunla düzenlenmesi ile sınırlı olmayıp,

bunların içerik olarak da belirli bir amacı gerçekleştirmeye elverişli

olmalarına ilişkin gerekliliği de ifade etmektedir. Bu açıdan kanun metni,

bireylerin, gerektiğinde hukuki yardım almak suretiyle, hangi somut eylem ve

olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını belli bir açıklık ve

kesinlikte öngörebilmelerine imkân verecek düzeyde kaleme alınmış olmalıdır.

Dolayısıyla, uygulanması öncesinde kanun, muhtemel etki ve sonuçlarına dair

yeterli derecede öngörülebilir olmalıdır. Bununla birlikte, kanun metninin tüm

sonuç ve etkileri göstermesi her zaman beklenemeyeceğinden, aranan açıklığın

ölçüsü, söz konusu metnin içeriği, düzenlemeyi hedeflediği alan ile hitap

ettiği kitlenin statü ve büyüklüğü gibi faktörler dikkate alınarak

belirlenebilir. Bu özelliklere sahip kanunun, aynı zamanda kolaylıkla

erişilebilir nitelikte olması gerekir (AYM, E.2011/62, K.2012/2, K.T. 12/1/2012).

49. AİHM içtihatlarına göre de bir kanuni düzenlemenin

bireylerin davranışını ona göre düzenleyebileceği kadar kesinlik içermesi,

kişinin gerektiği takdirde hukuki yardım almak suretiyle, bu kanunun düzenlediği

alanda belli bir eylem nedeniyle ortaya çıkacak sonuçları makul bir düzeyde

öngörebilmesi gerekmektedir. Öngörülebilirliğin mutlak ölçüde olması gerekmez.

Kanunun açıklığı, arzu edilir bir durum olmakla birlikte; bazen aşırı bir

katılığı da beraberinde getirebilir. Oysa hukukun ortaya çıkan değişikliklere

uyarlanabilmesi gerekmektedir. Birçok kanun, işin doğası gereği, yorumlanması

ve uygulanması pratik gerçekliğe bağlı olan yoruma açık formüller içermektedir

(bkz. Kayasu/Türkiye, B. No: 64119/00, 76292/01, 13/11/2008, § 83).

50. 5275 sayılı Kanun’un “Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı”

kenar başlıklı 62. ve Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesi’nin “Kuruma

kabul edilmeyecek yayınlar” kenar başlıklı 11. maddelerinde,

yasaklanmış veya yasaklanmamış olmakla birlikte kurum güvenliğini tehlikeye

düşüren veyahut müstehcen içeriğe sahip yayınların ceza infaz kurumuna kabul

edilmeyeceği düzenlemesine yer verilmiştir.

51. Ceza infaz kurumları ve infazla ilgili mevzuatın, belirli

düzeyde açık ve öngörülebilir olması yanında, özellikle özgürlüğü bağlayıcı

cezanın amacı, kurumun iç disiplininin sağlanması ve benzeri birçok nedenle,

cezaevi idaresine belirli ölçüde takdir yetkisi ve bir hareket alanı sağlaması

da gerekir. Bu nedenle, müdahalenin dayanağı olan düzenlemeler; yeterli düzeyde

açık, belirli, öngörülebilir ve erişilebilir niteliktedir.

52. Gerek Eğitim Kurulu, gerekse İnfaz Hâkimliği

kararlarında, sinema filminde siyasi ve halkı bölmeyi amaçlayan propagandalar

yapıldığı ve belli ideolojilerin övüldüğü gerekçelerine ve bu kapsamda 5275

sayılı Kanun’un 62. ve Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesi’nin 11. maddelerine dayanılmıştır (§§ 18, 20).

53. Belirtilen hususlar çerçevesinde, başvurucunun haber veya

fikirlere ulaşma hakkına yönelik müdahalenin kanuni olduğu açıktır.

ii. Meşru Amaç

54. İfade özgürlüğüne yapılan bir müdahalenin meşru kabul

edilebilmesi için, Anayasa’nın 26. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen

millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve

Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların

önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce

belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel

ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya

yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarına yönelik

olması gerekir (bkz. B. No: 2013/409, 25/6/2014, §

84).

55. Somut olayda müdahale gerekçesi olarak, CD’nin içeriğinde

siyasi ve halkı bölmeyi amaçlayan propaganda yapılması ve belli ideolojilerin

övülmesi gösterilmiştir. Derece mahkemelerinin kararları bir bütün olarak

değerlendirildiğinde başvurucunun ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin “kamu düzeni”nin sağlanması kapsamında Devlet tarafından

belirlenen amaçların ve faaliyetlerin uzantısı niteliğinde olduğu ve bunun da

Anayasa’nın ifade özgürlüğünü güvence altına alan 26. maddesinin ikinci fıkrası

anlamında meşru bir amaç taşıdığının kabulü gerekir.

iii. Demokratik Toplumda Gereklilik ve

Ölçülülük

56. Başvurucu, kendini geliştirmesi, bu

amaca uygun olarak bilgi kaynaklarına ve sanat eserlerine ulaşmasının, çağdaş

demokrasilerin “olmazsa olmaz”

unsurlarından olduğunu, her ne kadar cezaevinde bulunması nedeniyle bazı

sınırlamalara tabi tutulması kaçınılmaz ise de, cezaevi idaresinin kendisine

yönelik ölçüsüz ve ayrımcı bir tutumla bilgiye erişim hakkını ortadan

kaldırdığını, hakkında yasaklama kararı olmayan filmi izleme talebinin, sert ve

antidemokratik ifadelerle engellendiğini ileri sürmüştür.

57. Bakanlık görüş yazısında, her somut

olayın özellikleri dikkate alınarak yapılan demokratik toplumda zorunluluk

denetimi bakımından, şikâyete konu olayın ilgili yargı kararları da dikkate

alınarak değerlendirilmesi gerektiği, somut olayda, ihtilaf konusu CD

içeriğinde yer alan filmin, genel itibarıyla ülkede gerçekleşen bir sosyalist

devrimden sonra günlük hayatta meydana gelen değişimleri konu edindiği, ancak

gerek Cezaevi Eğitim Kurulu kararında, gerekse itiraz üzerine yargı

organlarının vermiş oldukları ret kararlarında, söz konusu filmin içeriğinde

yer alan hangi unsurların siyasi propaganda niteliği taşıdığı, halkı bölmeyi

amaçladığının açıkça belirtilmediği, keza özellikle yerel yargı makamlarının

vermiş oldukları ret kararlarında 5275 sayılı Kanun’un “Süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma hakkı”

başlıklı 62. maddesinin (3) numaralı fırkası ile Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane

ve Kitaplık Yönergesine dayandıkları, ancak bu yasal düzenlemelerde belirtilen

kurum güvenliğini tehlikeye düşürme veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve

yorumları kapsayan yayın kavramlarının yerel yargı organlarınca yeterince

irdelenmediği hususlarına dikkat çekilmiştir.

58. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı