Arif Güneş Başvurusu (B. No: 2012/837)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucu, Batman Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanlığı

görevini iki dönem üst üste ifa ettiğini, 18/5/2004

tarih ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar

Kanunu’nun 40.

maddesinde yer alan hüküm nedeniyle üçüncü defa bu göreve seçilme olanağının

ortadan kaldırıldığını belirterek Anayasa’da güvence altına alınan eşitlik

ilkesi ile seçme ve seçilme özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 29/11/2012 tarihinde doğrudan

Anayasa Mahkemesine yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 25/12/2013

tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı

alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAYLAR VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, iki dönem üst üste Batman Ticaret Borsası Yönetim

Kurulu Başkanlığına seçilmiş olup, ikinci kez seçildiği 7/1/2009

tarihinden itibaren bu görevini yürütmektedir.

6. 5174 sayılı Kanun’un 81. maddesine istinaden yürürlüğe konulan 4/6/2012 tarih ve 2012/3237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

uyarınca 2013 yılının Şubat ayında başlayıp Mart ayında tamamlanması gereken

oda ve borsaların organlarının seçimleri, Bakanlar Kurulunun 28/1/2013 tarih ve

2013/4244 sayılı kararı ile 2013 yılının Mayıs ayında başlayıp Haziran ayında

tamamlanacaktır.

B. İlgili

Hukuk

7. 5174 sayılı Kanun’un 40. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Üst üste

iki dönem yönetim kurulu başkanlığı yapmış olanlar, aradan iki seçim dönemi geçmedikçe

aynı göreve yeniden seçilemezler.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

8. Mahkemenin 5/3/2013 tarihinde yapmış

olduğu toplantıda, başvurucunun 29/11/2012 tarih ve 2012/837 numaralı bireysel

başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

9. Başvurucu, Batman Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanlığı

görevini iki dönem üst üste ifa ettiğini belirterek 5174 sayılı Kanun’un 40.

maddesinde yer alan hüküm nedeniyle üçüncü defa bu göreve seçilme olanağı

ortadan kaldırıldığından Anayasa’da güvence altına alınan eşitlik ilkesinin ve

seçme ve seçilme özgürlüğünün ihlal edildiğini, bu nedenle anılan kuralın

iptali gerektiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

10. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkı” kenar

başlıklı 45. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:

“Yasama

işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı

gibi Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında

bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz.”

11. 6216 sayılı Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar” kenar başlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri

sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan

etkilenenler tarafından yapılabilir.”

12. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü ve 6216

sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca, Anayasa’da

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden kişilere

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ehliyeti tanınmıştır.

13. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı fıkrasında ise

yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemlerin doğrudan bireysel başvuru

konusu yapılamayacağı açıkça düzenlenmektedir.

14. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca çıkarılan kanunlar

ve alınan meclis kararları yasama işlemlerini oluşturmaktadır. Kanun, Türkiye

Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından Anayasa’da belirlenen usullere

uyulmak suretiyle yapılan, Cumhurbaşkanınca Resmî Gazete’de

yayımlanan ve meclis kararları dışında kalan işlemlerdir. Meclis kararı ise

Türkiye Büyük Millet Meclisinin, yapısına ve iç işleyişine yönelik veya yürütme

ve yargı organlarıyla olan ilişkilerine dair kanun dışında yaptığı işlemlerdir.

15. Bireysel başvuru yolu, bireylerin maruz

kaldığı temel hak ihlallerinin tespitini yapan ve tespit edilen ihlalin ortadan

kaldırılması için etkin araçları içeren anayasal bir güvencedir. Bu güvence

kapsamında, bireylere doğrudan yasama işleminin iptalini isteme yetkisi

tanınmamıştır.

16. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu,

kamusal bir düzenlemenin soyut biçimde Anayasa’ya aykırılığının ileri

sürülmesini sağlayan bir yol olarak düzenlenmemiştir.

17. Bir yasama işleminin, temel hak ve özgürlüğün ihlaline neden

olması durumunda, bireysel başvuru yoluyla doğrudan yasama işlemine değil ancak

yasama işleminin uygulanması mahiyetindeki işlem, eylem ve ihmallere karşı

başvuru yapılabilecektir. Bu şekilde bireysel başvuru yolunun kullanılabilmesi

için söz konusu işlem, eylem ve ihmallere karşı varsa başvurulabilecek kanun

yollarının da daha öncesinde tüketilmiş olması gerekmektedir.

18. Başvuru dilekçesinde, 5174 sayılı Kanun’un 40. maddesinin üçüncü

fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali gerektiği iddia

edilmiştir. Bireysel başvuru kapsamında, bir yasama işleminin doğrudan ve soyut

olarak Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuru

yapılamaz.

19. Açıklanan nedenlerle, doğrudan ve soyut olarak yasama

işlemlerinin iptali talebini içerdiği anlaşılan başvurunun “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Alparslan ALTAN Üyeler : Recep KÖMÜRCÜ Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Raportör : Özcan ÖZBEY Başvurucu : Arif GÜNEŞ