Ayşe Keskin Başvurusu (B. No: 2015/13432)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1.Başvuru, evliliğin mutlak butlan gerekçesiyle iptal edilmesi

nedeniyle aile hayatına saygı hakkının; yargılamanın makul sürede

tamamlanmaması ve eksik inceleme ile hatalı bir karar verilmesi nedenleriyle

adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 30/7/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu ileS.Ş. 20/8/2004

tarihinde resmî nikah yaparak evlenmişlerdir.

7. Başvurucunun eşi 25/1/2006 tarihinde şiddetli geçimsizlik

nedeniyle boşanma davası açmıştır. Mahkeme başvurucu lehine 10/12/2007

tarihinde tedbir nafakasına hükmetmiştir.

8. Başvurucu nafakanın tahsili için Adalet Bakanlığı

Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Nafaka Bürosuna (Nafaka

Bürosu) başvurmuştur. Nafaka Bürosu Pazar Cumhuriyet Başsavcılığına 13/12/2011

tarihinde, Alman makamlarınca yapılan ekonomik ve sosyal durum araştırması

sonucunda nafaka borçlusunun gelirinin nafaka yükümlülüğünü yerine

getiremeyecek kadar düşük olduğunu ve dava açılsa bile sonuç alınamayacağını

bildirmiştir. Aynı yazı ilebaşvurucunun dosyanın

kapatılmasına itirazı olup olmadığı yönünde beyanının alınması ve bazı

belgelerin tamamlanması istenmiştir. Başvurucu vekili tarihsiz dilekçesi ile

alacak taleplerinin devam ettiğini belirtmiştir. Nafaka Bürosu 7/3/2012 tarihli

yazısı ile başvurucunun beyanının alınması gerektiğini belirterek ilgili yer

Cumhuriyet Başsavcılığından eksikliğin giderilmesini istemiştir.

9. Öte yandan şiddetli geçimsizlik nedeniyle açılan boşanma

davası, davacı eş vekilinin 18/5/2009 tarihli ıslah dilekçesi ile akıl

hastalığı nedeniyle mutlak butlan davasına dönüştürülmüştür.

10. Pazar Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) aile mahkemesi

sıfatıyla görülen davada, başvurucunun eşinin akıl hastalığı ile ilgili rapor

alınmıştır. Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Dairesinin 30/9/2011 tarihli raporunda,

davacı S.Ş.de hafif derecede zekâ geriliği tespit edildiği, bu durumun ömür

boyu devam eden bir akıl zayıflığı olduğu, şifasının mümkün olmadığı ve evlilik

tarihi itibarıyla da bu durumun mevcut olduğunun tıbbi bilgiye uygun olduğu

belirtilerek evliliğin üzerine yüklediği görevleri yerine getirmesinin

kendisinden beklenemeyeceğiyönünde kanaat

bildirilmiştir.

11. Mahkeme12/2/2013 tarihli kararıyla davanın kabulüne,

evliliğin mutlak butlan nedeniyle iptaline ve başvurucu lehine tedbir nafakasıilemaddi ve manevi tazminata hükmetmiştir. Karar

gerekçesinde, ilgili mevzuata göre eşlerden birinde evlenmeye engel olacak

derecede akıl hastalığı bulunması hâlinde evliliğin mutlak butlanla batıl

olacağı, anılan bilirkişi raporuna göre davacının evlilik tarihi itibariyle

akıl hastalığı olduğunun sabit olduğu belirtilmiştir.

12. Karar başvurucutarafından temyiz

edilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 8/9/2014 tarihli ilâmıyla kusur

sorumluluğu olmayan eş aleyhine tazminata hükmolunamayacağı gerekçesiyle anılan

kararın bu yönüyle bozulmasına, hükmün diğer yönleriyle onanmasına karar

vermiştir.

13. Anılan karar, aynı Dairenin 13/5/2015 tarihli karar düzeltme

talebinin reddi yönündeki ilamıyla onanan kısım yönünden kesinleşmiştir.

14. Nihai karar 8/7/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ

edilmiştir.

15. Başvurucu 30/7/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 18/12/2001

tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 145. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"Aşağıdaki hallerde evlenme mutlak

butlanla batıldır:

...

3. Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak

derecede akıl hastalığı bulunması..."

17.6/1/1982 tarihli

ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun

“Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması” kenar başlıklı 13.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir.

“İdari

eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu

eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten

itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili

idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu

isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini

izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği

takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava

açılabilir.”

18. Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel

Müdürlüğünün 16/11/2011 tarihli 64/2 sayılı Nafaka Alacaklarının

Yabancı Devletlerde Tahsili Hakkında Genelge'sinin

(Genelge) "Nafaka alacaklarının yabancı

devletlerde tahsili mevzuatı" kenar başlıklı düzenlemesi

şöyledir:

(1)

Nafaka alacaklarının yabancı devletlerde tahsiline ilişkin Türkiye açısından

yürürlükte olan konuyla ilgili uluslararası sözleşmeler şunlardır:

a) Nafaka Alacaklarının Yabancı Ülkelerde

Tahsiline İlişkin 1956 tarihli New York Sözleşmesi

b) Çocuklara Karşı Nafaka Yükümlülüğü

Konusundaki Kararların Tanınması ve Tenfizine İlişkin

1958 tarihli Lahey Sözleşmesi

c) Nafaka Yükümlülüğü Konusundaki Kararların

Tanınması ve Tenfizine İlişkin 1973 tarihli Lahey

Sözleşmesi

19. Genelge'nin

"Anlaşmaların kapsamı ve uygulama" kenar başlıklı

düzenlemesinin ilgili kısmı şöyledir:

(10)

Türkiye Cumhuriyeti açısından Sözleşmenin uygulanmasında “merkezî makam”

Bakanlığımız Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü olup, bu görev

yerel Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla yerine getirilmektedir.

Cumhuriyet başsavcılıklarının bu görevleri iki bölümden oluşmaktadır:

a) Gönderici makam olarak

Alacaklısı Türkiye’de, borçlusu yabancı

devlette bulunan nafaka işlemlerinde Cumhuriyet başsavcılıkları “gönderici

makam” durumundadır. Cumhuriyet başsavcılıklarının bu konudaki en önemli

görevleri, gerekli belgeleri Sözleşmenin öngördüğü şekilde düzenlettirerek

yabancı devlet yetkili makamlarına iletilmek üzere “merkezî makam” durumundaki

Bakanlığımıza göndermektir. Belgelerin nasıl düzenleneceği ayrıntılı bir

şekilde ve örnekleriyle birlikte Genelgemiz ile web sitemizde mevcut olan

başvuru kitapçığında açıklanmıştır.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

20. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Aile Hayatına Saygı Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

1. Evliliğin İptal

Edilmesine İlişkin İhlal İddiaları

a. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu; evlenme ehliyetinin tespitinin kamusal bir işlem

olduğunu, eşinin evlenmeye mani bir hâli varsa bu

durumun evlenme memuru tarafından tespit edilmesi gerektiğini, evlenme

memurunun ihmalinin sabit olduğunu belirtmiştir. Başvurucu, evlenmeye engel

hâlin tespit edilmeyerek nikâh işlemlerinin yapılması nedeniyle devletin

ailenin korunmasına dair görevini ihmal ettiğini vurgulamıştır.

b. Değerlendirme

22. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel başvuru konusu şikâyetini

öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak

iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara

sunması ve bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni

göstermiş olması gerekir(İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

23. Somut olayda başvurucunun boşanma davasına münhasır olarak

bireysel başvuruda bulunduğu, evliliğe engel hâlin tespitinde evlenme memurunun

sorumluluğuna dair idari ya da yargısal yollara başvurduğuna dair bir

açıklamada bulunmadığı görülmüştür. İdari eylemlerden dolayı hakkının ihlal

edildiğini iddia eden başvurucunun, ilgili mevzuat çerçevesinde zararlarının

tazmini talebiyle idareye başvurmadığı ya da bu iddiasını tazminat davası

yoluyla yargıya taşımadığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda başvurucunun hukuk

sisteminde mevcut idari ve yargısal yolları tüketmeksizin bireysel başvuruda bulunduğu

anlaşılmaktadır.

24. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Nafakanın Tahsiline

İlişkin İhlal İddiaları

a. Başvurucunun İddiaları

25. Başvurucu; Mahkemenin lehine tedbir nafakasına hükmettiğini,

nafaka borçlusunun Almanya'da yaşadığını, Nafaka Bürosuna nafakanın tahsili

için üç kez başvurmasına rağmen nafakanın tahsil edilmediğini belirterek aile

hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (3),48.

maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları uyarınca bireysel başvuruda,kamu gücünün neden olduğu iddia edilen

ihlale dair olayların tarih sırasına göre özeti yapılmalı, bireysel başvuru

kapsamındaki hakların ne şekilde ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve

deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, B.

No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).

27. Nafaka alacaklarının tahsilinin yabancı devletlerde ilgili

uluslararası sözleşmeler kapsamında Bakanlığın Genelgesine göre yapıldığı,

Cumhuriyet başsavcılıkları ve Bakanlığın ilgili müdürlüğünün -alacaklısı

Türkiye'de olan nafaka borçları bağlamında- aracı kurum olduğu, somut olayda

başvurucunun sunduğu belgelerden Nafaka Bürosunun ilgili uluslararası

sözleşmelere ve Genelge'ye uygun işlemleri

gerçekleştirdiği ve nafaka borçlusunun ödeme gücünün olmadığının tespit

edildiği anlaşılmaktadır.

28. Öte yandan başvurucunun, Nafaka Bürosunun eksikliklerin

giderilmesi yönündeki müzekkeresinin sonucunun ne olduğu, nafaka tahsil

işlemlerinin devam edip etmediği, ilgili aşamalara ilişkin bilgi ve belge

sunmadığı, dolayısıyla başvurucunun temel hak ve özgürlüğünün ihlal edildiğine

ilişkin açıklamalarda bulunma ve bilgi, belge sunma yönündeki yükümlülüğünü

yerine getirmediği görülmektedir.

29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

30. Başvurucu 25/1/2006 tarihinde aleyhine açılan boşanma

davasının 13/5/2015 tarihinde sonuçlandığını, 9 yıl 4 aydan fazla süren dava

nedeniyle sağlığının ve ruhsal dengesinin onarılamaz surette bozulduğunu

belirterek makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

31. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların

makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra

edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce

gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna

başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu, ulaşılabilir olma, başarı şansı

sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden

inceleyerek etkililiğini tartışmıştır (Ferat Yüksel, § 26).

32.Ferat Yüksel

kararında özetle; anılan başvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması

ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş

şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden

mahrum olmadığı vetazminat ödenmesine imkân tanıması

ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması

nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu

hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa

Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgilibaşarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden

yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı

sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel,

§§ 35, 36).

33. Mevcut başvuruda da söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden

incelenmeksizin başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduklarına karar verilmesi

gerekir.

C. Diğer İhlal İddiaları

35. Başvurucu; davayı ıslah eden tarafın mevzuat gereği karşı

tarafın uğradığı zararlara karşılık olarak hâkimin takdir edeceği teminatı

yatırması gerektiğini, ancak şiddetli geçimsizlik nedeniyle açılan davanın

davacı tarafından ıslah edilmesine rağmen Mahkemenin teminat kararı vermeden

ıslahı kabul edip yargılamaya devam ettiğini belirtmiştir. Başvurucu ayrıca

Mahkemenin tedbir nafakasına geç karar verdiğini, karara esas aldığı bilirkişi

raporunun eksik olduğunu, yeniden rapor alınmasına dair talepleri ile davaya

dair itirazları gözetilmeden eksik inceleme ile keyfî bir karar verildiğini

vurgulayarak adil yargılanma hakkı, mahkemeye erişim hakkıile

sosyal devlet ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

36. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan

hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının temel olarak

yargılama sürecine ve sonucuna ilişkin olduğu, bu nedenle anılan ihlal

iddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna

varılmıştır.

37. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması

bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru

kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya

açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama ve sonuçlar

Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

38. Somut olayda Mahkeme, başvurucu aleyhine açılanboşanma

davasını Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Dairesince tanzim olunan 30/9/2011 tarihli

heyet raporunda başvurucunun eşinin evlenme akdinin yapıldığı tarihte akıl

hastası olduğu, şifasının mümkün olmadığı ve evliliğin kendisine yüklediği

görevleri yerine getirmesinin kendisinden beklenemeyeceği yönündeki tespitlere

dayanarak kabul etmiştir. Mahkemenin kararında tarafların iddia ve savunmaları

ile dosyaya sundukları deliller değerlendirilerek, ilgili hukuk kuralları da

yorumlanmak suretiyle bir sonuca ulaşılmıştır. Başvurucunun temyiz aşamasında

da ileri sürdüğü itirazları, Yargıtay tarafından değerlendirilerek karar kısmen

onanmış ve karar düzeltme talebi de reddedilmiştir.

39. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, derece

mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına

ilişkin olup Mahkeme kararında bariz takdir hatası veya açık keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında,

ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

40. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

11/12/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Ayşe KESKİN Vekili : Av. Rıffat ULUŞAHİN