Bereket Emeklilik ve Hayat A.ş. Başvurusu (B. No: 2015/3116)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, idari para cezasına dayanak teşkil eden kanuni

düzenlemenin yürürlükten kaldırılmasına rağmen bu husus gözetilmeden karar

verilmesi nedeniyle suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 20/2/2015 tarihinde Asya Emeklilik ve Hayat A.Ş.

tarafından yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

7. Başvuru sonrası Asya Emeklilik ve Hayat A.Ş. el değiştirerek

ticari unvanı Bereket Emeklilik ve Hayat A.Ş. olarak değişmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK) 25/4/2014

tarihli ve 646 sayılı kararla özel bir hayat ve emeklilik sigortası şirketi

olan başvurucuyu gerçekleştirdiği yirmi sekiz adet işlem sırasında kimlik

tespit yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle toplam 451.952 TL idari para

cezasıyla cezalandırmıştır.

10. Başvurucu 14/5/2014 tarihli dilekçeyle idari yaptırım

kararının iptali için başvuruda bulunmakla birlikte idari para cezasını

13/5/2014 tarihinde ihtirazi kayıtla ödemiştir.

11. Bu aşamada 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun, 28/6/2014

tarihli ve 29044 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak

yürürlüğe girmiştir. Anılan Kanun'un 88. maddesi ile ceza tutanağına esas

teşkil eden eylemi kabahat olarak düzenleyen 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı

Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'un 13. maddesinin (2)

numaralı fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. Başka bir anlatımla 'kimlik tespiti yükümlülüğü' kabahat

olmaktan çıkarılmıştır.

12. İstanbul Anadolu 4. Sulh Ceza Hâkimliği 22/12/2014 tarihli

kararıyla başvurucunun iptal talebiyle yaptığı başvuruyu reddetmiştir. Gerekçenin

ilgili kısmı şöyledir:

"İtiraz edenin dilekçesinde göstermiş

olduğu gerekçeler yerinde görülmediği gibi Trafik Ceza Tutanağında herhangi bir

usulsüzlük görülmemiştir. Hakimliğimizce de itirazcının itirazının kabulü

gerektirir bir delilde bulunamadığından 25/04/2014 tarih ve 52055169-663.05

(2014/25) 5745 sayılı 646 kararı ile verilen idari para cezası ve tutanakla

ilgili itirazın reddine, karar verilmiş olup ..."

13. Başvurucu, anılan karara idari para cezasına dayanak teşkil

eden kanun maddesinin iptal edildiği gerekçesini de belirterek itiraz etmiş;

İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliği (Hakimlik) 15/1/2015 tarihinde itirazı

kesin olarak reddetmiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:

"... itiraza ve ihlale konu 28 adet

işlemden sadece 11 adedine ilişkin evrakın denetim sırasında denetim elemanına

ibraz edildiği, söz konusu 11 adet Emeklilik Sözleşmesinin 5 adedinin [Ö.G. TCKN:

..., S.Ö. TCKN:..., Y.G. TCKN:.., G.A. TCKN: ..., E.Y.

TCKN

...] üzerine de yükümlü çalışanları

tarafından "kimlik fotokopisi eksik" şeklinde not düşüldüğü,kimlik

tespitinin eksiksiz yapılması gerektiği,

İdari yaptırıma konu 28 adet işlemin çağrı

merkezi aracılığıyla yapılmış olduğu belirtilmiş ise de raporun 5 numaralı

ekinde yer alan CD'deki " 2012 yılı üretim raporu" isimli excel dosyasında açıkça görüleceği üzere,

"Acente" başlıkla Ak ile "Bölge Adı" başlıklı a.m. Sütunlarında işlemi gerçekleştiren birime ilişkin

bilgilerin yer aldığı ve ihlale konu edilen 28 adet işlemin hepsinin söz konusu

sütunlarda genel müdürlük tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Bu

kapsamda çağrı merkezi vasıtasıyla yapılmayan işlemlerde imzaların eksik

olması, tedbirler yönetmeliğinin 6 ıncı maddesinin

ihlali niteliğini taşıdığı,

...

Sonuç olarak itiraz edenin 28 adet işlemde

kimlik tespiti yükümlülüğünü yerine getirmeyerek kabahat fiilleri işlediği,

düzenlenen 25/04/2014 tarih 52055169-663.05(2014/25)5745 sayı ve 646 sayılı

idari para cezası kararının 5549 sayılı kanunun 3, 13 ve 28 inci; 5326 sayılı

Kabahatler Kanununun 17. ve 22 inci maddelerine istinaden düzenlendiği, 5326

sayılı Kanunun ve bu Kanunun 25. maddesindeki düzenlemeninde

dikkate alındığında idari para cezasının usul ve yasaya, hak ve nesafet kurallarına, idari para cezasına konu maddi gerçeğe

uygun olduğu kanaatine varılmakla hakimliğimizce aşağıdaki şekilde hüküm kurmak

gerekmiştir... "

14. Nihai karar 3/2/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş ve

başvurucu20/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

15. İlgili ulusal hukuk için bkz. Samet Öztürk, B. No: 2014/20188, 6/12/2017, §§ 13-19.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 27/6/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

17. Gerçekleştirilen denetimler sonucunda hazırlanan yükümlülük

ihlali inceleme raporundaki tespitler esas alınarak başvurucu hakkında idari

yaptırım tutanağı düzenlenmiştir. Başvurucu idari yaptırım kararına esas teşkil

eden 5549 sayılı Kanun'un 13. maddesinin (2) numaralı fıkrasında belirtilen

eylemin, tutanağa yapılan itirazın incelenmesi aşamasında yapılan kanun

değişikliğiyle kabahat olmaktan çıkarıldığını, ancak itiraz merciinin bu

yöndeki iddiasını dikkate almadan itirazın reddine karar verdiğini iddia ederek

Anayasa'nın 38. maddesinde güvence altına alınan suçların ve cezaların

kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

18. Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:

'' Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan

kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu

işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza

verilemez."

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

19. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan

suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

a. Genel İlkeler

20. Anayasa’nın temel hak ve özgürlüklerle ilgili bölümlerinde

kanunla düzenleme ilkesine pek çok maddede ayrı ayrı yer verildiği gibi 13.

maddede ifade edilen temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin genel

ilkelerde de sınırlamaların ancak kanunla

yapılabileceği kurala bağlanmıştır. Anayasa’nın suç ve cezaları düzenleyen 38.

maddesinde de suçların ve cezaların

kanuniliği ilkesi özel olarak güvence altına alınmıştır (Karlis A.Ş., B. No: 2013/849, 15/4/2014, § 31).

21. Suçların ve cezaların kanuniliği ilkesi, hukuk devletinin

kurucu unsurlarındandır. Kanunilik ilkesi, genel olarak bütün hak ve

özgürlüklerin düzenlenmesinde temel bir güvence oluşturmanın yanı sıra suç ve

cezaların belirlenmesi bakımından özel bir anlam ve öneme sahip olup bu

kapsamda kişilerin kanunen yasaklanmamış veya yaptırıma bağlanmamış fiillerden

dolayı keyfî bir şekilde suçlanmaları ve cezalandırılmaları önlenmekte; buna ek

olarak suçlanan kişinin lehine olan düzenlemelerin geriye etkili olarak

uygulanması sağlanmaktadır (Karlis A.Ş.,§

32).

22. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 5.

maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından

uygulamaya ilişkin hükümleri kabahatler açısından da uygulanacaktır.

Dolayısıyla kabahat fiilinin unsurlarına veya yaptırımına yönelik lehe kanun

değişikliklerinde, Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrasındadüzenlenen

kanunilik ilkesinin sonuçlarından

biri olarak 5237 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasındayer

alan "lehe kanunun geriye

yürümesi" kuralının uygulanması gerekir (Mahmut Manbaki,

B. No: 2012/731, 15/10/2014, § 47).

b. İlkelerin Olaya

Uygulanması

23. MASAK tarafından yapılan inceleme sonucunda başvurucu

hakkında idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucu, ceza tutanağına karşı

iptal talebiyle yaptığı başvurunun Hâkimlikçe reddi kararına karşı itiraz

etmiştir.

24. Başvurucunun itirazı değerlendirilme aşamasında iken 6545

sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle anılan Kanun'un 88. maddesi uyarınca 'kimlik tespiti yükümlülüğü kabahat

olmaktan çıkarılmıştır (bkz. § 11).

25. Kanun'da yapılan söz konusu değişiklik, itiraz nedeni olarak

belirtilmesine rağmen itirazı inceleyen Hâkimlik tarafından bu husus dikkate

alınmamıştır (bkz. § 13).

26. Anayasa Mahkemesi, benzer iddiaların ileri sürüldüğü

başvurularda verdiği kararlarda suçların ve

cezaların kanuniliği ilkesinin kabahat fiilinin unsurlarına veya

yaptırımına yönelik lehe kanun değişiliklerinin

geriye yürümesini de güvence altına aldığını kabul etmektedir (Samet Öztürk, § 30).

27. Somut olayda ceza tutanağının kanuni dayanağını teşkil eden

5549 sayılı Kanun'un 12. maddesinin (2) numaralı fıkrası 28/6/2014 tarihinde

yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Başvurucunun

bu hususa yönelik itirazı itiraz mercii tarafından dikkate alınmadığından ve bu

tarih itibarıyla kimlik tespiti yükümlülüğü bir kabahat olma niteliğini

kaybetmiş olduğundan başvurucunun idari yaptırım kararının kesinleşmesini

önleyen itirazının yürürlükte olmayan bir kanun hükmüne dayanılarak

reddedildiği anlaşılmaktadır.

28. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 38. maddesinde güvence

altına alınan suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine karar

verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1)

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2)

Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili

mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan

hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava

açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

30. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yargılamanın yenilenmesi

talebinde bulunmuştur.

31. Başvuruda, suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal

edildiği sonucuna varılmıştır.

32. Suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki

yarar bulunduğundan kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere

İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmesine karar verilmesi

gerekir.

33. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 1.980

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.206,90 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine

ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrasında güvence altına

alınan suçların ve cezaların kanuniliği ilkesinin İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin suçların ve cezaların kanuniliği

ilkesinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama

yapılmak üzere İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliğine (2015/226 Değişik İş)

GÖNDERİLMESİNE,

D. 226,90 TL harç ve 1.980 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.206,90 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

27/6/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Tuğçe TAKCI

Başvurucu

:

Bereket

Emeklilik ve Hayat A.Ş.

Vekili

:

Av. Yağmur

EKİNCİ