Şerif Yılmazkaya Başvurusu (B. No: 2015/6908)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, bir sosyal güvenlik ödemesinin değer kaybına

uğratılarak ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının; yargılamanın uzun sürmesi

nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 20/4/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu 16/12/1963 ile 15/12/1980 tarihleri arasında Millî

Eğitim Bakanlığında T.C. Emekli Sandığına tabi öğretmen olarak görev yapmıştır.

Başvurucu, daha sonra bu görevinden ayrılarak özel sektörde çeşitli şirketlerde

Sosyal Sigortalar Kurumuna (SSK) tabi olarak çalışmıştır. SSK tarafından

başvurucuya 1/4/1989 tarihi itibarıyla yaşlılık aylığı bağlanmıştır.

8. Anayasa Mahkemesi 5/2/2009 tarihli ve E.2005/40, K.2009/17

sayılı kararı ile 24/5/1983 tarihli ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına

Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun'un 12. maddesinde

yer alan "Son defa T.C. Emekli

Sandığına tabi görevlerden emekliye ayrılan ve" ibaresini,

Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. Bu

karar 5/6/2009 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve

5/6/2010 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.

9. Başvurucu 20/7/2011 tarihli dilekçesiyle Sosyal Güvenlik

Kurumundan (SGK) Emekli Sandığına tabi olarak çalıştığı hizmet süresi için

kendisine emekli ikramiyesi ödenmesini talep etmiştir. SGK 20/9/2011 tarihli

yazıyla başvurucunun talebini reddetmiştir. Bu yazıda, Anayasa Mahkemesinin

iptal kararlarının geriye yürümeyeceği belirtilmiştir. SGK ayrıca kanun koyucu

tarafından bu konuda yapılan yeni düzenlemeye işaret etmiştir. 19/9/2010

tarihli ve 5997 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı

Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 89. maddesinin birinci fıkrası "Son defa bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun

geçici 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasını gerektiren görevlerde çalışmakta

iken emekliye ayrılan ve..." şeklinde düzenlenmiştir. Bu

düzenlemenin yürürlük tarihi ise 5997 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca

1/6/2010 tarihi olarak belirlenmiştir. İdareye göre söz konusu iptal kararının

yürürlüğe girmesinden önce yeni bir düzenleme yapılmış olduğundan emeklilik

ikramiyesinin ödenmesi imkânı bulunmamaktadır.

10. Başvurucu 14/10/2011 tarihinde Ankara 4. İdare Mahkemesinde

(Mahkeme), talebinin reddine ilişkin idari işlemin iptali ve bahse konu emekli

ikramiyesinin yasal faiziyle birlikte kendisine ödenmesi istemiyle dava

açmıştır.

11. Mahkeme 24/12/2012 tarihinde davanın kabulü ile dava konusu

işlemin iptaline karar vermiştir. Mahkemece, emekli aylığının bağlandığı

tarihte yürürlükte bulunan katsayılar dikkate alınarak hesaplanacak emekli

ikramiyesi tutarının başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile

birlikte davalı SGK tarafından başvurucuya ödenmesine karar verilmiştir.

Mahkeme, emekli ikramiyesinin güncel tutarlara göre ödenmesinin kanuni bir

dayanağının bulunmadığı gerekçesiyle başvurucunun ödeme tarihindeki katsayılar

dikkate alınarak ikramiyenin ödenmesi yönündeki isteminin reddine karar

vermiştir.

12. SGK tarafından gönderilen 30/4/2013 tarihli yazı ile

başvurucunun lehine sonuçlanan Mahkeme kararı gereği emekli ikramiyesinin

aylığın bağlandığı 1/4/1989 tarihine göre hesaplandığı bildirilmiştir. Bu

yazıda ayrıca, yapılan hesaplama sonucu 0,62 TL emekli ikramiyesi ve 0,10 TL

faizin banka hesabına yatırıldığı belirtilmiştir.

13. Temyiz edilen karar, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1.

Kurulunca (Kurul) 5/3/2014 tarihinde onanmıştır. Karar düzeltme istemi de Kurul

tarafından 19/2/2015 tarihinde reddedilmiştir.

14. Nihai karar, başvurucu vekiline 20/3/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

15. Başvurucu 20/4/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621,

25/7/2017, §§ 17-31.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 27/6/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

18. Başvurucu, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

19. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

20. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak

davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devam

eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,

7/11/2013, §§ 45, 47).

21. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).

22. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olaydaki yaklaşık 3 yıl 7 aylık

yargılama süresinin makul olduğu sonucuna varmak gerekir. Bu sebeple makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edilmediği açıktır.

23. Açıklanan gerekçelerle makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin iddia yönünden başvurunun diğer kabul edilebilirlik

nedenleri incelenmeksizin açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

B. Mülkiyet Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

24. Başvurucu, emekli ikramiyesinin ödeme tarihindeki katsayılar

esas alınarak ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür. Başvurucuya göre ikramiye ödemesinde ödeme tarihlerinin değil de

emekli aylığının bağlandığı tarihin esas alınması, alacağın değer kaybetmesine

yol açmaktadır.

2. Değerlendirme

25. Başvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler Anayasa

Mahkemesinin Ferda Yeşiltepe kararı

ile ortaya konulmuştur (Ferda Yeşiltepe, §§

45-76).

26. Başvurucunun emekli

ikramiyesi alacağının mevcut olduğu, derece mahkemelerince kabul

edilmiştir. Başvurucunun bu alacağının Anayasa'nın 35. maddesi anlamında

mülkiyet hakkı kapsamında mülk teşkil

ettiği kuşkusuzdur (Ferda Yeşiltepe, §§

45-47). Başvurucunun mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilen alacağının

enflasyon karşısında değer kaybına uğratılarak ödenmesi şeklindeki müdahalenin mülkiyetten barışçıl yararlanmaya ilişkin

birinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir (Ferda Yeşiltepe, §§ 48-51).

27. Anayasa Mahkemesi; kanun koyucunun bir hak olarak öngördüğü

veya kamu borcu hâline gelmiş ödemelerin geç yapılması nedeniyle mağdur

olunduğu iddiasıyla yapılan başvurularda, alacakta veya hakka konu bedelde

meydana gelen değer aşınmalarının başvurucular üzerinde orantısız bir yük

oluşturması hâlinde mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No:

2013/817, 19/12/2013; Akel Gıda San. ve Tic.

A.Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015; Ferda

Yeşiltepe, §§ 63-76). Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, mahkemelerce

hükmedilen alacak veya tazminatların enflasyon karşısında aşırı ölçüde değer

kaybettiği başvurularda ölçülülük yönünden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine

karar vermiştir (Abdulhalim Bozboğa, B. No: 2013/6880, 23/3/2016, §§ 48-66; ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B.

No: 2014/2267, 21/12/2017, §§ 69-82).

28. Başvurucuya emekli ikramiyesi ödenmemesi suretiyle yapılan

müdahale yönünden derece mahkemelerince Anayasa Mahkemesinin iptal kararları da

gözetilerek emekli ikramiyesinin başvurucuya ödenmesine karar verilmiştir. Bu

bakımdan başvurucunun mağduriyeti giderilmiş durumdadır. Öte yandan

başvurucunun ikramiye hesabında ödeme tarihindeki katsayıların esas alınması talebinin

somut bir temele dayalı olmadığı, hesaplama yöntemi ve esasları bakımından

takdir hakkının derece mahkemelerine ait olduğu değerlendirilmiştir (Ferda Yeşiltepe, § 74). Bununla birlikte

yargılama makamlarının başvurucunun emekli aylığının bağlandığı 1/4/1989 tarihi

itibarıyla emekli ikramiyesine hak kazandığını tespit ettiği görülmektedir.

Nitekim ikramiyenin hesabı da bu tarihteki katsayılara göre yapılmıştır. Ancak

başvurucunun bu ikramiye alacağına SGK'ya başvurduğu

20/7/2011 tarihinden itibaren yasal faiz işletilmiştir (bkz. § 14).

29. Tüketici fiyat endeksi verileri uyarınca Merkez Bankası

verilerine göre alacağa hak kazanıldığı 1989 yılı Nisan ayındaki 100 TL'nin

ödemenin yapıldığı 2013 yılı Nisan ayı itibarıyla enflasyon karşısında değer kaybı

giderilmiş karşılığı 353.461,22 TL'dir. Bu durumda başvurucuya ödenmesi gereken

0,62 TL tutarındaki emekli ikramiyesi alacağının 2013 yılı Nisan ayı itibarıyla

Merkez Bankası verileri kullanılarak enflasyon karşısında değer kaybının

giderilmiş karşılığı 2.191,46 TL’dir.

30. Dolayısıyla yukarıdaki verilere göre başvurucunun mülkiyet

hakkı kapsamında değerlendirilen 0,62 TL tutarındaki alacağının değer kaybını

telafi edecek fark 2.190,84 TL'dir. Buna karşılık derece mahkemelerince

başvurucunun alacağına 20/7/2011 tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesine

karar verilmiş olupbu doğrultuda başvurucuya yalnızca

0,10 TL tutarında faiz ödemesi yapıldığı görülmektedir. Bu durumda uygulanan

yasal faize rağmen alacağın hak kazanıldığı tarihten bu yana enflasyonun

%8.386,99 oranında arttığı, diğer bir deyişle başvurucunun alacağının %1'inden

bile daha az bir miktara düşerek enflasyon karşısında önemli ölçüde değer

kaybına uğradığı görülmektedir.

31. Sonuç olarak başvurucunun emekli ikramiyesine hak kazandığı

tarihten ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen on sekiz yıllık süredeki

enflasyon oranları dikkate alındığında mülkiyet hakkı kapsamında

değerlendirilen söz konusu alacağın değer kaybına uğratılarak ödendiği

anlaşılmaktadır. Belirtilen değer kaybının miktarı gözetildiğinde müdahaleyle

başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklendiği, bu sebeple

söz konusu müdahalenin kamunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının

korunması arasında kurulması gereken adil dengeyi başvurucu aleyhine bozduğu

sonucuna varılmıştır(Benzer yönde bir karar için bkz. Ferda Yeşiltepe, § 75).

32. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence

altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

33. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

“(1)

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2)

Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili

mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan

hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava

açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

34. Başvurucu 30.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat

talebinde bulunmuştur.

35. Başvuruda, mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

36. Mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle başvurucunun uğradığı

zarar miktarı, mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilen alacağının uğradığı

değer kaybı bedelidir. Bu değer kaybı bedelinin ise 2.190,84 TL olduğu yukarıda

belirtilmiştir (bkz. §§ 29, 30). Belirtilen tutardan yapılan 0,10 TL tutarında

faiz ödemesi de mahsup edildiğinde maddi zararları karşılığında başvurucuya net

2.190,74 TL maddi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Belirtilen maddi

tazminat miktarı yeterli bir giderim sağladığından başvurucunun manevi tazminat

isteminin reddine karar verilmesi gerekir.

37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 1.980

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.206,90 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet

hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 2.190,74 TL maddi tazminat ÖDENMESİNE,

tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

D. 226,90 TL harç ve 1.980 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.206,90 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

27/6/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Özgür DUMAN

Başvurucu

:

Şerif

YILMAZKAYA

Vekili

:

Av. Hasan Önder

SULU