Bülent Hatun Başvurusu (B. No: 2014/3536)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, sendikal faaliyet çerçevesinde billboardlara (ilan

panosu) afiş asıldığı için idari para cezası uygulanması nedeniyle sendika

hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 14/3/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. 1977 doğumlu olup Batman'da ikamet eden başvurucu Eğitim ve

Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİTİM-SEN) üyesi ve Batman Şubesi başkanıdır.

EĞİTİM-SEN eğitim iş kolunda çalışanların ekonomik, sosyal, demokratik,

kültürel haklarının korunması ve geliştirilmesi ile özgür ve demokratik bir

çalışma yaşamının oluşturulması iddiasıyla çalışmalarını sürdüren bir

sendikadır.

10. EĞİTİM-SEN Batman Şubesinin Kurdi

Der adlı dernek ve Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Batman İl Örgütü ile

birlikte 2013-2014 eğitim ve öğretim yılı başında ana dilde eğitim talepleri

çerçevesinde yaptığı etkinlikler kapsamında Batman şehir merkezindeki çeşitli

yerlerde bulunan ve N.R.B. Ltd. Şti.nin işletiminde

bulunan on beş ilan panosunun on ikisine "ana dilde eğitim" temalı

afişler astığı tespit edilmiştir. Afişler, BDP Batman İl Başkanlığı ile N.R.B.

Ltd. Şti. arasında akdedilen kira sözleşmesine istinaden asılmıştır. Söz konusu

sözleşme hükümlerine göre BDP 8/9/2013 ile 15/9/2013 tarihleri arasında bir

hafta boyunca on beş ilan panosunu toplam 1.770 TL karşılığında kullanma

hakkına sahip olmuştur.

11. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 42.

maddesine dayanılarak Batman Valiliğinin 9/9/2013 tarihli işlemiyle başvurucuya

1.500 TL idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucu, afiş asma eylemi nedeniyle

kendisi de dahil 8'i yönetici olan toplam 22 kişiye idari para cezası

uygulandığını belirtmiştir.

12. Başvurucu, idari para cezasına karşı Batman (kapatılan) 1.

Sulh Ceza Mahkemesine (Mahkeme) itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde, tutanağın

polis tarafından tek taraflı olarak düzenlenmesi nedeniyle bu tutanağa

istinaden uygulanan idari para cezasının hukuka aykırı olduğu savunulmuştur.

Başvurucu, sadece EĞİTİM-SEN Batman Şubesi, Kurdi Der

ve BDP Batman İl Örgütü olarak kiralanan ilan panolarına afiş asıldığını, bunun

dışındaki alanlara afiş asılmadığını belirtmiştir. Afiş asmaktan şahıs olarak

sorumlu tutulmasının mümkün olmadığını ifade eden başvurucu, kaç afiş

asıldığının ve bunun kim tarafından tespit edildiğinin belli olmadığının altını

çizmiştir. Başvurucu, sendikal faaliyet teşkil eden bu eylem nedeniyle idari

para cezası uygulanmasının ve bu cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak tayin

edilmesinin cezayı Sendikaya yönelik bir baskı aracına dönüştürdüğünden

yakınmıştır. Afiş asma eyleminin tek olduğunu savunan başvurucu, bir çok üye ve yöneticiyeceza

uygulanmasının keyfî olduğunu ileri sürmüştür. Başvurucu, afiş içeriğinin

sendikal faaliyet kapsamında olduğunu ve ceza verilmek suretiyle sendikal

faaliyetin engellendiğini belirtmiştir.

13. Mahkeme, bilboardları işleten

N.R.B. Ltd. Şti. yetkilisi B.D.nin beyanını almıştır.

B.D. beyanında, söz konusu afişleri BDP İl Yönetimi Üyesi M.Ö. ile akdettiği

sözleşmeye istinaden astıklarını ifade etmiştir.

14. Mahkeme, idari para cezasına yapılan itirazı 17/1/2014

tarihinde kesin olarak reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, N.R.B. Ltd. Şti.

yetkilisi B.D.nin beyanıyla N.R.B. Ltd. Şti. ile BDP

arasında yapılan sözleşmeye atıfta bulunulduktan sonra on beş ilan panosunun

BDP İl Yönetimi tarafından kiralandığı kanaatine varıldığı ifade edilmiştir.

Mahkeme; afişlerde imzası bulunan BDP Batman İl Örgütü, Kurdi

Der ve EĞİTİM-SEN organizasyonunda 16/9/2013 tarihinde afiş içeriğinde belirtildiği

gibi yetkili makama herhangi bir bildirimde bulunulmadan kanuna aykırı yürüyüş

gerçekleştirildiğini belirtmiş ve bu nedenle afişlerde imzaları bulunan

kuruluşların yöneticilerine 5236 sayılı Kanun'un 42. maddesi ile 6/10/1983

tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 27. maddesi

uyarınca uygulanan idari para cezasının hukuka uygun olduğu sonucuna

ulaşmıştır.

15. Karar, başvurucuya 17/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu 14/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. İlgili ulusal ve uluslararası hukuk kaynakları için bkz. Abdulvahap Can ve diğerleri, B. No:

2014/3793,8/11/2017, §§ 18-23.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 24/5/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

19. Başvurucu, özel bir şirketten kiralanan ilan panolarına afiş

asma fiili bakımından izinsiz afiş asmaya ilişkin kabahatin oluşmadığını iddia

etmiştir.

20. Başvurucu, idari para cezasına dayanak teşkil eden ve kolluk

güçleri tarafından tek taraflı olarak düzenlenen tutanağın usulsüz olduğunu

ileri sürerek, 2911 sayılı Kanun kapsamına giren herhangi bir fiil işlemediğini

ancak Mahkeme kararının gerekçesinde kanuna aykırı yürüyüşten bahsedildiğini

belirtmiştir.

21. Başvurucu aynı içerikteki afişlerin asılmasının kanun gereği

tek bir fiil sayılması gerektiğini, her bir yönetici için ayrı ayrı idari para

cezasına hükmedilmesinin vealt sınırdan

uzaklaşılmasının ölçülü olmadığını ve caydırıcı nitelikte olduğunu ifade etmiştir.Mahkemenin hiçbir gerekçe

göstermeden açılan davayı reddettiğini belirten başvurucu; sendika hakkının,

ifade özgürlüğünün, adil yargılanma hakkının ve eşitlik ilkesinin ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

22. Bakanlık görüşünde, müdahalenin kanuni dayanağının 5326

sayılı Kanun'un 42. maddesi olduğu belirtilmiştir. Müdahalenin amacının

başvurucuların cezalandırılması değil kamu düzeninin sağlanması olduğunu

vurgulayan Bakanlık, müdahalenin meşru bir amaç taşıdığı görüşünü savunmuştur.

Bakanlık, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin İsviçre

Raelien Suisse

Hareketi/İsviçre ([BD], B. No: 16354/06, 13/7/2012) kararına atıfta

bulunarak afiş asmanın peyzajın korunması amacıyla izne bağlanabileceğinin

altını çizmiştir. Afiş asma eyleminin izne bağlanması hususunda kamu

makamlarının takdir yetkisi bulunduğuna işaret eden Bakanlık, verilen adli para

cezasının miktarı ve adli sicile işlenmemesi hususları gözetildiğinde

müdahalenin demokratik toplum düzeni bakımından gerekli ve ölçülü olduğunu

ileri sürmüştür.

23. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru

dilekçesindeki beyanlarını tekrar etmiştir.

B. Değerlendirme

24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun ifade özgürlüğü, adil

yargılanma hakkı ve eşitlik ilkesine ilişkin şikâyetlerinin bir bütün olarak

sendika hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.

25. Anayasa’nın "Toplantı

ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" kenar başlıklı 34. maddesi

şöyledir:

"Herkes, önceden izin almadan, silahsız

ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak,

milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve

genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve

kanunla sınırlanabilir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme

hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda

gösterilir."

26. Anayasa’nın “Sendika

kurma hakkı” kenar başlıklı 51. maddesinin ilgili fıkraları

şöyledir:

“Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma

ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek

için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara

serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse

bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.

Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik,

kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile

başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla

sınırlanabilir.

Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak

şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir.”

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

27. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan sendika

hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar

verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

a. Müdahalenin Varlığı

28. Sendikal faaliyet kapsamında kaldığı tespit edilen afiş asma

fiili nedeniyle başvurucuya idari para cezası uygulanmasının sendika hakkına

müdahale teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır

b. Müdahalenin İhlal

Oluşturup Oluşturmadığı

29. Anayasa’nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“Temel hak ve hürriyetler,

... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak

ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplum

düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”

30. Sendika hakkı mutlak olmayıp Anayasa'nın 13. maddesinde

belirtilen ölçütlere uygun olarak hakkın sınırlandırılması mümkündür. Buna göre

sendika hakkına yapılan müdahalenin ihlal oluşturmaması için kanun tarafından

öngörülmesi, Anayasa’nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanması,

demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaması

gerekir.

i. Kanunilik

31. 5326 sayılı Kanun'un 42. maddesinin “kanunla sınırlama”

ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.

ii. Meşru Amaç

32. Başvurucuya uygulanan idari para cezasının kamu düzeninin

korunması amacına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç

taşıdığı sonucuna varılmıştır.

iii. Demokratik Toplum

Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük

(1) Genel İlkeler

33. Somut olayda uygulanacak genel ilkeler için bkz. Abdulvahap Can ve diğerleri, § 45-51.

(2) İlkelerin Olaya

Uygulanması

34. Somut başvuruya konu olaya ilişkin olarak diğer dört

başvurucu tarafından daha önce yapılan bireysel başvurularda Anayasa Mahkemesi

aynı hukuki meseleyi değerlendirmiş ve sendika hakkının ihlal edildiğine karar

vermiştir (Abdulvahap Can ve diğerleri, § 62).

35. Söz konusu başvurularda da EĞİTİM-SEN ve diğer bileşenler

tarafından yürütülen ana dilde eğitime ilişkin etkinlikler kapsamında afiş asan

başvurucuların her birine izinsiz afiş astıkları gerekçesiyle 1.500 TL idari

para cezası verilmiştir.

36. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, tek başına izin koşulunun

ihlal edilmiş olmasının yaptırım uygulanmasının haklılaştırılması

bakımından yeterli görülmeyeceğini belirterek izinsiz afiş asılması nedeniyle

kamu düzeninin bozulup bozulmadığı veya bozulma tehlikesinin bulunup

bulunmadığı ya da böyle bir tehlikenin ortaya çıkıp çıkmadığının tespitinin

önem arz ettiğini vurgulamıştır (Abdulvahap Can ve

diğerleri, § 55). Anayasa Mahkemesi bu çerçevede kamu düzeninin

bozulduğu ilgili ve yeterli bir gerekçe ile gösterilmeden yaptırım uygulanması

hâlinde sendika özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşılabileceğini

belirtmiştir (aynı yönde değerlendirmeler için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, B. No:

2017/920, 25/5/2017, §§ 88, 89).

37. Somut olayda da idarenin ya da Mahkemenin asılan afişlerin

kamu düzenini bozduğuna veya bu nedenle kamu düzeninin bozulma tehlikesinin

ortaya çıktığına ilişkin bir tespiti ve değerlendirmesi bulunmamaktadır. Yine

Mahkeme, başvurucunun afişlerin BDP Batman İl Örgütünce kiralanan ilan

panolarına asıldığı ve bu nedenle afiş asmanın izinsiz sayılamayacağı iddiasına

ilişkin herhangi bir değerlendirme yapmamıştır.

38. Sonuç olarak somut başvuruda Anayasa Mahkemesinin Abdulvahap Can ve diğerleri bireysel başvuru kararında belirtilen ilke ve

değerlendirmelerden ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmadığından Anayasa’nın

51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar

verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

39. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının ilgili kısmı ile (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

40. Başvurucu, maddi tazminat olarak para cezasının iadesine

karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

41. Başvuruda sendika hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

42. Başvurucunun sendika hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan

kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Batman (kapatılan) 1.

Sulh Ceza Mahkemesinin yerine bakan mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi

gerekir.

43. Sendika hakkının ihlali nedeniyle yeniden yargılama

yapılmasına karar verilmesinin yeterli giderim sağladığı değerlendirildiğinden

tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

44. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.980

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.186,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika

hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

24/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Yücel ARSLAN

Başvurucu

:

Bülent HATUN

Vekili

:

Av. Bedia

BORAN BULUT