Cemal Yüksel Başvurusu (B. No: 2016/588)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; açılan davada bildirilen delillerin toplanmaması,

dayanılmasına rağmen karşı tarafa yemin teklif edilmemesi ve verilen kararın

kesin nitelikte olması nedenleriyle silahların eşitliği ilkesi ile iki dereceli

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 4/1/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

6. Başvurucu, ticari ilişki içinde bulunduğu şirketin cari

hesaptan kaynaklanan borcunu ödemediği iddiasıyla 28/10/2014 tarihinde işlemiş

faizde dâhil olmak üzere 1.456,68 TL alacak isteğiyle ilamsız icra takibi

başlatmıştır. Borçlu şirketin ödeme emrine itirazı üzerine icra takibi

durmuştur.

7. Başvurucu, borçlunun itirazının haksız olduğu iddiasıyla

itirazın iptali davası açmıştır. Başvurucu itirazın iptali isteğinde bulunurken

ticari defterlere, tanık beyanlarına, bilirkişi incelemesine ve yemin deliline

başvurmuştur.

8. Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 15/9/2015 tarihli ön

inceleme tutanağıyla taraflara ticari defterlerini sunmak üzere kesin süre

vermiştir. Başvurucu ticari defterlerini ibraz etmiş, ancak davalı şirket

ticari defterlerini ibraz etmekten kaçınmıştır.

9. Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 17/11/2015 tarihli kararla

taraflar arasındaki ilişkinin ticari mal satımından kaynaklanan cari hesaba

dayalı olup davalı borçlu borcun ödendiğine dair tahsilat makbuzu sunduğundan

ispat edilemeyen davanın reddine miktar itibariyle kesin olarak karar

vermiştir.

10. Nihai karar 29/12/2015 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu

4/1/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

11. Mahkemenin 19/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Silahların Eşitliği

İlkesinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

12. Başvurucu; yargılamada defterlerini sunmasına rağmen karşı

tarafın defterlerini sunmaktan kaçındığını, hâl böyle iken defterler üzerinde

bir inceleme yapılmadığını, yemin deliline dayanmış olmasına rağmen karşı

tarafa yemin teklif edilmediğini belirterek hak arama özgürlüğünün ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun ileri sürmüş olduğu

iddialarının özü, karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddialarının

dayanağı olan delillerin toplanması amacına yönelik olduğundan anılan itirazlar

silahların eşitliği ilkesi kapsamında incelenmiştir.

14. Anayasal ve kişisel önemden yoksun olma kriterine ilişkin

genel ilkeler Anayasa Mahkemesince daha önce incelenmiş ve bu konuda karar

verilmiştir (K.V. [GK], B. No:

2014/2293, 1/12/2016, §§ 47-68).

15. Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usul

hakları bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin

diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını

makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına

gelir. Anayasa Mahkemesi, önüne gelen iddialara ilişkin birçok başvuruda

silahların eşitliği ilkesinin kapsam ve içeriğini belirlemiştir (Yaşasın Aslan, B. No: 2013/1134,

16/5/2013, § 32; I.Y., B. No:

2012/1213, 7/7/2014, § 27; Yüksel Hançer,

B. No: 2013/2116, 23/1/2014, § 19).

16. Somut olayda ticari işletme sahibi olan başvurucunun

1.456,68 TL alacak nedeniyle başlatmış olduğu ilamsız icra takibine yönelik

itirazın iptali istemiyle açmış olduğu dava, kanıtlanmadığından reddedilmiştir.

Başvurucu davanın reddine karar verilmeden önce ticari defterler üzerinde

inceleme yapılmadığını ve karşı tarafa yemin teklifinde bulunulmadığını ileri

sürmüşse de toplam 1.456,68 TL alacak nedeniyle açmış olduğu davanın

reddedilmesinin kendisine ciddi anlamda zarar verdiği ve kendisi için ne denli

önemli olduğu hususunda herhangi bir açıklamasının da olmadığı gözetildiğinde

önemli bir zararı olduğu kanaatine ulaşılamamıştır.

17. Buna göre Anayasa Mahkemesinin sıklıkla uygulanmış açık bir

içtihadının bulunduğu silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin

başvurunun genel bir soruna işaret etmediği gibi Anayasa'nın uygulanması ve

yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi

açısından da önem taşıdığının ortaya konulamadığı sonucuna varılmıştır.

18. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın yorumlanması ve

uygulanması açısından önem taşımadığı gibi başvurucunun da önemli bir zarara

uğramadığı sonucuna varıldığından anayasal ve kişisel önemden yoksun olduğu

anlaşılan başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden

incelenmeksizin kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır.

B. İki Dereceli

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiği İddiası Yönünden

19. Başvurucu, ilk derece mahkemesince verilen kararın kesin

nitelikte olması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun ilk derece mahkemesinin

kararının kesin olmasına yönelik itirazları iki dereceli yargılanma hakkı

kapsamında değerlendirilmiştir.

21. Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının

incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hakkın

Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin

kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme’nin ortak

koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

22. Sözleşme’ye ek 7 No.lu Protokol’ün

2. maddesinde cezai konularda iki dereceli yargılanma hakkı tanınmış olup

başvuru konusu edilen sürecin ceza yargılamasına ilişkin olmadığı açıktır.

23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. 1. Başvurunun silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiği

iddiasıyla ilgili kısmının anayasal ve

kişisel önemden yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA Serruh KALELİ'nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

2. İki dereceli yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

19/9/2018 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY

Başvurucu davacının 1.456.68 TL alacak

nedeniyle açtığı davanın reddedilmesi ile uğradığı zararın, kendisi yönünden

başvurusunda ne denli önemli olduğu hususunda bir açıklaması olmadığı

gözetilerek, önemli bir zararının olmadığı kanaatiyle Mahkememiz başvuruyu

Anayasal ve kişisel önemden yoksun sayıp oy çokluğu ile reddetmiştir. Çoğunluk

görüşüne katılınmamıştır.

Başvuru dilekçesi ve dosya kapsamı birlikte değerlendirilmiştir.

Buna göre; ihtilaf konusu davaya bakan Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi, (Ticaret

mahkemesi sıfatı ile)26.2.2015 tarihli tensip zaptı ve 15.9.2015 tarihli

yargılamanın ilk celsesinde, dava taraflarının ihtilafa konu alacak ilişkisinin

aydınlatılması için ticari defter, kayıt ve belgelerini istediği,

getirmedikleri takdirde delil sunmaktan vazgeçmiş sayılacağına ilişkin 30

günlük kesin süre verdiği, buna davacının uyduğu, davalının ise uymayıp

21.10.2015 tarihinde, aleyhine açılan davadaki davayı inkar eden savunmalarını

değiştiren bir ıslah dilekçesi ile borç ödemesine ilişkin bir belgeyi ibraz

ettiği görülmektedir.

Ticaret Mahkemesi sıfatı ile görülen davalarda HMK 222. maddesi

gereği taraf talebi olmasa bile mahkeme ticari defterlerin delil niteliğini

kendiliğinden gözetecektir. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 27. maddesi gereği,

AİHM’nin de önemle üzerinde durduğu hukuki dinlenilme hakkı kapsamından

davacının açıklama ve ispat hakkını kendi hakları ile bağlantılı olanlarla

birlikte değerlendirilmesini de içermesi ve önemle korunan bir hak ve yargılama

ilkesidir.

Mahkeme davada, taraflar arası ihtilafın bir alacak-borç

ilişkisine dayalı olduğunu bilmekte ve ispat yükü kendisinde olan taraf yanında

HMK gereği karşı tarafın ticari defterlerini de istemektedir. Alacak 2012 ve

2013 senelerine sari bir ticari ilişkiden doğduğu

belgelendiğine göre, Mahkeme kararı hukuk yargılama usulleri gereği olup adil

yargılanma adına davanın konusu itibari ile taraflara sunulması zorunlu Adil

yargılanmanın alt ilkelerinden silahların eşitliği ilkesi doğrultusunda bir

uygulamadır.

Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin

haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine

göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir

şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına

gelmektedir. Taraflardan birine tanınan, diğerine tanınmayan avantajın fiilen

olumsuz bir sonuç doğurduğuna dair delil bulunmasa da silahların eşitliği

ilkesi ihlal edilmiş sayılabilir. Devletin davanın taraflarından birini

diğerine nazaran önemli ölçüde avantajlı hâle getiren kanuni düzenlemeler

yapması, silahların eşitliği ilkesi ve dolayısıyla yargılamanın hakkaniyete

uygun yürütülmesi kuralına aykırılık oluşturur. (Mürsel Malkoç, [GK], B.

No:2013/9466, 27/10/2015).

Yapılan yargılama sırasında tanık dinletme hakkı da dâhil olmak

üzere delillerin ibrazı ve değerlendirilmesi adil yargılanma hakkının

unsurlarından biri olarak kabul edilen silahların eşitliği ilkesi kapsamında

kabul edilmekte olup, bu hak da makul sürede yargılanma hakkı gibi, adil

yargılanma hakkının somut görünümlerinden biridir. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok

kararında, ilgili hükmü Sözleşmenin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, gerek Sözleşmenin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen silahların eşitliği

ilkesi gibi ilke ve haklara, Anayasanın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir.

Yüksel Hançer, (2013/2116, 23/1/2014)

Taraflar arasında hakkaniyete uygun bir dengenin sağlanmasını

amaçlayan silahların eşitliği ilkesi,mahkeme

önünde sahip olunan hak ve yükümlülükler bakımından taraflar arasında eşitliğin

sağlanması ve bu dengenin yargılamanın her aşamasında korunmasını ifade etmekte

olup, bu usuli güvence gereğince, uyuşmazlığın her

iki tarafına da savunmasının temel dayanağı olan delilleri sunma imkânı

tanınmalıdır. (De Haes ve Gijsels/Belgium, B. No. 19983/92, 24/02/1997, § 58).

Mahkeme somut davada taraflar defterlerini sunulması hakkındaki

ara kararına rağmen, cari hesap bakiyesi nedeniyle yapılan icra takibine konu

alacaklara mahsuben davalı tarafından sunulmuş bir ödeme belgesini, takipteki

alacağın borç ödeme belgesi kapsamında değerlendirerek, dayanılan delilin

ticari deftere uygunluğunu denetlemeksizin ve davacının ispat hakkını kendi

hakkı ile birlikte değerlendirilmesi gerekli delillere bakmaksızın davayı 2.

celsede kesin olarak sonlandırmıştır. Öncelikle karşı belgeye karşı mahkemenin

elinde mevcut dosyaya talep edip sunulmuş olan davacı delillerden ticari

defterleri değerlendirme dışında bırakmakla, çelişmeli yargılama ilkeleri ve

hukuki dinlenilme hakkını gözettiği düşünülmemektedir.

Kaldı ki; sunulan ödeme makbuzunun (1.500 TL) bakiye borç rakamına

eş değer olmadığı (1309.94 TL) 18.9.2013 tarihli bir

cari hesap ödemesine mahsuben olduğu, taraflar arası ticari alışverişin ödeme

tarihlerinden sonrada devam ettiği sunulan delillerde gözükmektedir. Mahkemenin

ara kararında taraf delillerini isterken, maddi gerçeğe ulaşmak istediğinde bir

duraksama yoktur. Ancak davalının bir ıslah dilekçesi ekinde verdiği ödeme

dekontuna hangi gerekçe ile itibar ettiğini ve bunun takipli alacağa mahsuben

mi, yoksa borcun tamamının kapanması için mi olduğu yönündeki kabulünü,

tarafların ticari defterlerini değerlendirmekten neden vazgeçtiğini

açıklamamıştır. Mahkeme kararında, ihtilafın ticari mal alım satımında

kaynaklanan bir cari hesap ekstresine ait 1.305 TL’lık

alacağa ait olduğu kesin kabulüne rağmen, davalı yanca sunulan ödeme belgesinin

davayı redde götüren mahsuben yapılmış ödemeden ziyade bu bakiye borç için

olduğu konusunda hiçbir gerekçesi bulunmamaktadır.

Taraflara eşit savunma hakkı sunmayan ve delil değerlendirmesine

hangi hukuki kabul ile ulaştığının açıklanmadığı karar gerekçeli karar yönünden

de adil yargılanma ilkesine aykırılık teşkil eder.

Davacının, yargı sürecinde usulü haklar yönünden aynı koşullara

tabii olması, diğerine göre zayıf duruma düşürülmemesi gerekirken sunduğu delil

değerlendirilmediğinden davacı savunması ihlal edilmiş, ispat hakkı mahkemece

kullandırılmamıştır. Ticaret Mahkemesi sıfatı ile görülen davada Anayasal ve

yasal hakların kullanım usullerine uygun olmayan bu karar oluşum sürecinin

silahların eşitliği ilkesi kapsamın da adil yargılanma hakkı ihlali neticesi

doğurduğu düşünüldüğünden çoğunluk kararına katılınmamıştır.

Çoğunluk görüşünde yer alan başvurunun Anayasal önemden yoksun

olması gerekçesi yönünden ise; Adli yargılanma hakkı yönünden ihlal sonucu

kanaatine ulaştığım bu başvuruda başvuru konusunun Anayasal önem

değerlendirmesi yapılmayacak olması dışında, kararda yer alan çoğunluk görüşüne

esas sadece icra takip dosya rakamı olan 1.456.68 TL

üzerinden yapılan değerlendirilme de eksik ve hatalıdır.

Başvurucunun, icra takip ve reddedilen davası neticesinde mal

varlığından eksilen rakam, icra dosya hesabı ve mahkeme ilamının icra takibi

neticesinde, neticeten 3.900 TL civarında bir kayıptır ki, bu rakamın önemsiz

olduğu ve önemli bir zarar oluşturmadığını da söylemek için Mahkememizin de

makul ve kabul edilebilir bir ölçü gerekçesi olmalıdır. Kaldı ki, bugüne kadar

ki içtihatlarımızda bu seviyede bir rakama da önemsiz bir zarar denmemiştir.

Anılan nedenler ile çoğunluk görüşüne katılınmamıştır.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Heysem KOCAÇİNAR

Başvurucu

:

Cemal YÜKSEL

Vekili

:

Av. Hakan

SÖNMEZ

Üye Serruh KALELİ