Halkın Kurtuluş Partisi Başvurusu (B. No: 2015/19585)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, izinsiz afiş asılmasından dolayı bir siyasi partiye

idari para cezası kesilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ile ifade ve siyasi

örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 16/12/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu Halkın Kurtuluş Partisi (HKP/Parti), yasal olarak

kurulmuş ve faaliyetlerini sürdüren bir siyasi partidir. Üsküdar Belediyesi

Zabıta Müdürlüğü tarafından anılan Parti hakkında, izinsiz afiş asmak eylemi

nedeniyle 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 42. maddesine

göre 27/4/2015 tarihinde 2.000 TL idari para cezası kesilmiştir. Para cezasına

ilişkin tutanakta izinsiz afiş asma fiilinin işlendiği yer olarak Mahir İz Caddesi ve Üsküdar Merkez civarları

belirtilmiştir.

7. HKP'nin idari para cezasının iptali

talebiyle yaptığı itiraz 8/10/2015 tarihinde İstanbul Anadolu 8. Sulh Ceza

Hâkimliği (Hâkimlik) tarafından kesin olarak reddedilmiştir.

8. Üsküdar Belediye Başkanlığının (İdare) yapılan itiraza cevap

yazısında; başvurucunun yetkili makamlardan izin almadan afiş astığı, bu

durumun Zabıta Müdürlüğü personeli tarafından tespit edildiği, afişlerin

fotoğraflarının çekildiği ve idari yaptırım karar tutanağının düzenlendiği

belirtilmiştir. Aynı yazıda, başvurucunun dilekçesinde belirttiği Yüksek Seçim

Kurulunun (YSK) 23/02/2015 tarihli ve 236 sayılı kararının ilan ve reklam

yerleri başlıklı kısmında söz konusu afişlerin 8/5/2015 tarihinden sonra

asılabileceğinin zikredildiği; başvurucunun afişleri bu tarihten önce astığının

belirtildiği ifade edilmiştir.

9. Hâkimlik ret kararında; idarenin cevap yazısı ekinde sunulan

tespit ve buna yönelik fotoğraflar, afişlerin içeriği, afişlerin asılması için

herhangi bir resmî merciden izin alınmamış olması, YSK'nın 14/03/2015 tarihli

ve 350 No.lu karar içeriğinin birlikte değerlendirildiği ve itirazın soyut ve

mesnetsiz nitelikte olduğu belirtilerek yaptırım kararının usul ve yasaya uygun

olduğu ifade edilmiştir.

10. Ret kararı başvurucuya 18/11/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

11. Başvurucu 16/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

12. 5326 sayılı Kanun’un "Başvurunun

incelenmesi" kenar başlıklı 28. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"...(4) Mahkeme, başvuruda bulunan kişilere cevap dilekçesinin bir örneğini

tebliğ eder; talep üzerine veya re'sen tarafları

çağırarak belli bir gün ve saatte dinleyebilir..."

13. Aynı Kanun’un "Afiş

asma" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"(1) ... cadde veya

sokak kenarlarındaki kamuya ait ... alanlara, rızası olmaksızın özel kişilere

ait alanlara bez, kâğıt ve benzeri afiş ... asan kişiye, yüz Türk Lirasından üçbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Aynı

içerikteki afiş ve ilânlar, tek fiil sayılır.

(2)

Birinci fıkra hükmü, yetkili makamlardan alınan açık ve yazılı izne dayalı

olarak asılan afiş ve ilânlar açısından uygulanmaz...

...

(4) Bu

kabahatler dolayısıyla idarî para cezasına, kolluk veya belediye zabıta

görevlileri karar verir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

14. Mahkemenin 20/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adil Yargılanma

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

15. Başvurucu; afişi kimlerin yapıştırdığı belirlenemediği hâlde

varsayıma dayalı olarak Partiye ceza kesildiğini, 5236 sayılı Kanun'a göre

duruşma açılması ve savunma alınması gerekirken dosya üzerinden karar

verildiğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, kanunsuz suç

ve ceza olmaz ilkesine aykırı davranıldığını ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

16. Başvurucu, afişleri kimin astığı belirlenmeden Partiye

varsayıma dayalı ceza kesildiğini iddia etmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin

dördüncü fıkrasında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin

şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda

ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların

kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve

uygulanması ile uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel

başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere

müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik

içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42). Bu nedenle

Anayasa Mahkemesi, inceleme yaparken derece mahkemelerinin maddi vakıalarla

ilgili değerlendirmeleri veolayın sübutuna ilişkin

kabulüyle kural olarak ilgilenmez. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi somut

başvuruda başvurucunun kanun yolu şikâyeti niteliğinde olan söz konusu

iddialarını incelemeye gerek duymamaktadır.

17. Başvurucu, duruşma yapılması talebinin reddedilmesi

nedeniyle de adil yargılanma hakkının unsurlarından sözlü yargılanma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi daha önce bu konuyu

değerlendirme imkânı bulmuştur. Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı

kapsamında değerlendirilen fakat ceza hukuku kategorisine girmeyen fiillerin

(örneğin trafik kurallarının ihlali) yargılamasında duruşma yapılması her zaman

gerekli olmayabileceğine (Ozan Çağlar Akman,

B. No: 2014/1622, 21/9/2017, § 22), karmaşık olmayan veya teknik

davalar ile tarafların sunduğu görüşlere ve diğer belgelere dayanarak duruşma

açılmaksızın karar verilebilecek davalarda(Aziz

Ağırlı, B. No: 2013/1377, 25/3/2015, § 27)

adil yargılama ilkelerine uyulmak şartıyla usul ekonomisi ve iş yükünün

azaltılması gibi amaçlarla bazı yargılamaların duruşmadan istisna

tutulabileceğine karar vermiştir (Nevruz

Bozkurt, B. No: 2013/664, 17/9/2013, § 32).

18. Somut olayda sözlü yargılamanın mutlak uygulanmadığı

uyuşmazlık, tarafların yazılı iddia ve savunmaları alınarak

sonuçlandırılmıştır. Hâkimlik tensip zaptında ve ara kararında duruşma açılıp

açılmayacağı hususunun tebligatların yapılmasından ve gelen cevaplardan sonra

değerlendireceğini belirtmiş ve yazılı beyanları karar vermek için yeterli

görmüştür. Mevzuat gereği duruşma açma zorunluluğu da bulunmayan uyuşmazlığın

(bkz. § 12) kendine özgü niteliği dikkate alındığında yargılamanın bu şekilde sonuçlandırılması

makul görüldüğünden sözlü yargılama hakkına yönelik bir ihlal olmadığının açık

olduğu anlaşılmaktadır.

19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. İfade ve Siyasi

Örgütlenme Özgürlüğünün İhlal Edildiğine İlişkin İddialar

20. Başvurucu, idari para cezasını uygulayan idarenin seçim

döneminde böyle bir yetkisinin bulunmadığını ve bu suretle kanunsuz suç ve ceza

olmaz ilkesine aykırı davranıldığını iddia etmiştir. Başvurucu afiş asılması

nedeniyle HKP'ye idari para cezası kesilmesinin ifade

özgürlüğünü ihlal etmek suretiyle partinin siyaset yapmasını engellediğini öne

sürmüştür.

21. Somut olayda idari para cezasına konu fiil 27/4/2015

tarihinde gerçekleşmiştir. Hakimlik YSK'nın -26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı

Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun hükümlerine de

atıf yapan- 236 sayılı kararı ile 14/03/2015 tarihli ve 350 sayılı kararını ve

başvurucunun iddialarını değerlendirerek seçim sürecinde 298 sayılı Kanun ve

anılan kararlara göre 8/5/2015 tarihinden önce anılan Kanun'un 60. maddesinin

1. ve 2. fıkralarında belirlenen yerler dışında siyasi partilerin kendilerini

tanıtıcı poster, parti bayrağı, ilan, pankart veya afiş gibi malzemeleri

asmasının ve yapıştırmasının mümkün bulunmadığını dikkate almıştır. Hâkimlik

anılan tarihten önce izinsiz afiş asılmasını genel hükümlere göre 5326 sayılı

Kanun kapsamında değerlendiren idari yaptırım kararını değerlendirmiş ve hukuka

uygun bulmuştur (bkz. § 9).

22. Anayasa’nın 68. maddesine göre siyasi partiler, demokratik

siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarındandır. Düşüncelerin ve bunların ifade

edilebilmesi özgürlüğünün, örgütlenme özgürlüğünün hedeflerinden birisi olup bu

durum çoğulculuk ve demokrasinin düzgün işlemesinin sağlanması açısından siyasi

partilerin önemini daha da artırmaktadır. Yasama organının seçimi konusunda

görüş dile getirme özgürlüğünün ülke nüfusu içinde mevcut farklı düşünceleri

temsil eden siyasi partilerin çoğunluğunun katılımı olmaksızın tasavvur

edilmesi mümkün olmayıp siyasi partiler, demokratik toplum kavramının tam

merkezinde yer alan siyasi tartışmalara yeri doldurulamaz bir katkıda bulunmaktadırlar

(Metin Bayyar ve

Halkın Kurtuluş Partisi [GK], B. No: 2014/15220, 4/6/2015, §§ 46,

47). Öte yandan siyasi partiler demokrasinin vazgeçilmez unsurları oldukları

gibi demokrasinin sağlıklı işleyişinin temini bakımından da yürürlükte bulunan

kurallara ve Kanun hükümlerine herkes gibi uymak zorundadırlar.

23. Somut başvuruda, başvurucunun idari para cezası verilmesi nedeniyle

siyasi faaliyette bulunma hakkını ortadan kaldıracak veya bu hakkın

kullanılmasını aşırı derecede güçleştirecek haksız bir müdahalede bulunulduğu

ortaya konulamamıştır. Dolayısıyla ifade ve siyasi örgütlenme özgürlüğüne

yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşılmıştır.

24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul

edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun

ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin

olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya

zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul

edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. İfade ve örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

20/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Raportör

:

Yücel ARSLAN

Başvurucu

:

Halkın

Kurtuluş Partisi

Vekili

:

Av. Pınar

AKBİNA