Derviş Erik ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/335)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular, 27/12/1984 tarihinde Siverek Kadastro

Mahkemesinde açtıkları kadastro tespitine itiraz davasında makul sürede

yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 8/1/2014 tarihinde Siverek 2. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel eksiklik bulunmadığı tespit

edilmiştir

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 30/4/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından

yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından

11/7/2014 tarihinde kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 4/8/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Şanlıurfa ili Siverek

ilçesi Söylemez köyünde yapılan kadastro çalışmaları sırasında 351, 352, 353,

355, 356 parsel numaralı taşınmazlar Şanlıurfa Tapulama Komisyonunun 18/9/1984

tarih ve 1984/14 sayılı kararıyla Maliye Hazinesi adına tespit edilmiştir.

8. Başvuruculardan

Mustafa İşcan, Haşim Kaya, Kamil

Akdemir’in murisleri ve başvurucular Derviş Erik, Mehmet Gül, Eyyüp Ay, Mustafa Karataş, Ali Esmeroğlu

27/12/1984 tarihinde, Siverek Kadastro Mahkemesinde Maliye Hazinesi aleyhine

kadastro tespitine itiraz davası açmışlardır.

9. Siverek Kadastro Mahkemesi,

31/8/1988 ve E.1984/25, K.1988/5 sayılı ilamıyla davanın kabulüne ve 351 ilâ

356 parsel numaralı taşınmazların tespitinin iptaline karar vermiştir.

10. Kararın temyizi

üzerine, Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, 22/12/1989 tarih ve E.1989/1749,

K.1989/19170 sayılı ilamıyla eksik inceleme yapıldığı gerekçesiyle İlk Derece

Mahkemesinin kararını bozmuştur.

11. Bozma üzerine dosya,

Siverek Kadastro Mahkemesinin E.1990/1 sayılı dosyasına kaydedilerek yeniden

görülmeye başlanmıştır.

12. Siverek Kadastro

Mahkemesinin 20/7/1994 tarih ve E.1990/1, K.1994/5 sayılı kararıyla

başvurucuların tespitine itiraz ettiği 351, 352, 353, 354, 355 parsel numaralı

taşınmazlara ilişkin davanın bu dosyadan tefrik edilerek Siverek Kadastro Mahkemesinin

E.1984/24 sayılı dosyası ile 356 parsel numaralı taşınmaza ilişkin davanın da

Siverek Kadastro Mahkemesinin E.1984/7 sayılı dosyası ile birleştirilmesine

karar verilmiştir.

13. Yargılama devam

ederken Siverek Kadastro Mahkemesinin Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun

(HSYK) 22/5/2013 tarih ve 460 sayılı kararıyla kapatılması üzerine dosya, Şanlıurfa

Kadastro Mahkemesine devredilmiştir.

14. Yargılamaya Şanlıurfa

Kadastro Mahkemesinin E.2013/21 sayılı dava dosyasında devam edilmektedir.

B. İlgili

Hukuk

15. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk

Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro

Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29.

maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve

ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci

fıkrasının son cümlesi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 8/1/2014 tarih ve 2014/335 numaralı

bireysel başvuruları incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

17. Başvurucular, 27/12/1984 tarihinde

Siverek Kadastro Mahkemesinde açtıkları kadastro tespitine itiraz davasının

makul sürede sonuçlandırılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

18. Başvuru

formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve

kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de

bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

gerekir.

2. Esas Yönünden

19. Başvurucular 27/12/1984 tarihinde

Siverek Kadastro Mahkemesinde açtıkları kadastro tespitine itiraz davasının

makul sürede sonuçlandırılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

20 . Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma

hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde

yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili

hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle,

Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi

kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede

yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan

süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

21. Davanın

karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların

yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla

sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin

makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken

kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45)

22. Anayasa’nın 36.

maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere

ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru

konusu olayda, taşınmaz mülkiyeti hakkında Siverek Kadastro Mahkemesinde açılan

kadastro tespitine itiraz davasında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’larda

yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni

hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No:

2012/13, 2/7/2013, § 49).

23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili

uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural

olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye

başlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut

başvuru açısından 13/6/1984 tarihidir.

24. Bir kısım başvurucular mirasçı olarak

dâhili dava edilmek suretiyle yargılama sürecine katılmıştır. Ancak miras bırakanından intikalle davayı takip etmekte olan

başvurucular açısından da makul süre değerlendirmesinde dikkate alınacak

sürenin başlangıç anı, başvurucuların yargılamaya katıldığı tarih değil, somut

olayda murisleri açısından değerlendirmeye esas alınan sürenin başlangıç anı

olan 13/6/1984 tarihidir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, § 52).

25. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam

eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da

yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin

bitiş anı bireysel başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 52).

26. Başvuruya konu

yargılama sürecinin incelenmesinde, başvurunun konusunun başvurucular

tarafından Maliye Hazinesi aleyhine Siverek Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro

tespitine itiraz davası olduğu, 27/12/1984 tarihinde açılan davanın yargılama

sürecinde İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verildiği, temyiz

incelenmesi sonunda İlk Derece Mahkemesi kararının bozulduğu, kararın bozulması

üzerine dosyanın E.1990/1 sayılı dosyasına kaydedilerek yeniden görülmeye

başlandığı, yargılama devam ederken Mahkemece, başvurucuların tespitine itiraz

ettiği 351, 352, 353, 354, 355 parsel numaralı taşınmazlara ilişkin davanın bu

dosyadan tefrik edilerek Siverek Kadastro Mahkemesinin E.1984/24 sayılı dosyası

ile 356 parsel numaralı taşınmaza ilişkin davanın da Siverek Kadastro

Mahkemesinin E.1984/7 sayılı dosyası ile birleştirilmesine karar verildiği

anlaşılmıştır. Mahkemece, keşif yapılmasına karar verildiği, keşif ara

kararlarının bilirkişi temin edilememesi, güvenlik, hava şartları, hâkim

değişikliği gibi nedenlerle birçok defa yerine getirilmediği anlaşılmıştır.

Siverek Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra davanın, Şanlıurfa Kadastro

Mahkemesinin E.2013/21 sayılı dosyasında görülmeye devam ettiği ve davada taraf

teşkilinin sağlanmaya çalışıldığı belirlenmiştir. Yargılamanın halen Şanlıurfa

Kadastro Mahkemesinin E.2013/21 sayılı dava dosyasında devam ettiği

anlaşılmıştır.

27. İlgili yargılama evrakının

incelenmesinden, başvuruya konu yargılamanın kadastro mahkemesi önünde sürdüğü

görülmekle, 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve

yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için

geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı

Kanun’a tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da

yer alan özel usul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların

makul sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (§ 15).

28. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların

makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru

konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da

yer alan ve yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin

nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§

54-64; B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§

60-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

29. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve

mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu

yargılamanın karmaşık nitelikte olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün

olarak bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir

yargılama sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini

gerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık otuz yıldır devam eden yargılama

sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde

güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğine karar

verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

31. Başvurucuların her biri

maruz kaldıkları zarar karşılığı olarak ayrı ayrı 50.000,00 TL maddi, 50.000,00

TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

32. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar

başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere

dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.

33. Başvurucuların tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık otuz yıllık yargılama süresi nazara alındığında,

yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında,

başvuruculardan Mustafa İşçan’a net 2.850,00 TL,

Haşim Kaya’ya net 1.850,00 TL, Kamil Akdemir’e net

2.500,00 TL, başvuruculardan Derviş Erik, Mehmet Gül, Eyyüp

Ay, Mustafa Karataş, Ali Esmeroğlu’na ayrı ayrı net

19.950,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

34. Başvurucular tarafından maddi tazminat

talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile iddia edilen

maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından, başvurucuların

maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

35. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca

tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

1.706,10 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

36. Başvuruya konu yargılamanın

yaklaşık otuz yıldır sürdüğü ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını

ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir

yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

B. Başvuruculardan Mustafa İşçan’a net

2.850,00 TL, Haşim Kaya’ya net 1.850,00 TL, Kamil Akdemir’e

net 2.500,00 TL, başvuruculardan Derviş Erik, Mehmet Gül, Eyyüp

Ay, Mustafa Karataş, Ali Esmeroğlu’na ayrı ayrı net

19.950,00 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer

taleplerinin reddine,

C. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Şanlıurfa

Kadastro Mahkemesine gönderilmesine,

17/11/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Erdal TERCAN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes KAYA

Başvurucular

:

Derviş ERİK

Mehmet GÜL

Eyyüp

AY

Mustafa İŞCAN

Mustafa KARATAŞ

Haşim KAYA

Kamil

AKDEMİR

Ali ESMEROĞLU Vekilleri : Av. Resul AYDIN