Hanim Kaya Başvurusu (B. No: 2014/3282)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, “terör

örgütü propagandası yapmak” suçunu işlediği iddiasıyla yargılandığı

davanın makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 12/3/2014 tarihinde İstanbul 16. Asliye Hukuk

Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 5/5/2014 tarihinde,

kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm tarafından 18/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik

ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 12/8/2014

tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda

sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK. 250.

maddesi ile yetkili) yürütülen soruşturma kapsamında 12/11/2006 tarihinde

gözaltına alınmıştır.

8. İstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK. 250. maddesi ile

görevli), 14/11/2006 tarih ve 2006/68 Sorgu sayılı kararı ile tutuklama

talebini reddederek, başvurucunun serbest bırakılmasına karar vermiştir.

9. Başvurucu ve diğer altı şüpheli hakkında, İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığının (CMK. 250. maddesi ile yetkili) 20/11/2006 tarih ve

E.2006/1030 sayılı iddianamesi ile "terör

örgütü propagandası yapmak" suçunu işledikleri iddiasıyla kamu

davası açılmıştır.

10. Dava, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK 250.

maddesi ile görevli) E.2006/354 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

11. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK. 250.

maddesi ile yetkili) yürütülen başka bir soruşturma kapsamında 26/3/2007

tarihinde gözaltına alınmış, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK 250.

maddesi ile görevli) 27/3/2007 tarih ve 2007/36 Sorgu sayılı kararı ile

tutuklanmıştır.

12. Başvurucu hakkında, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının

(CMK. 250. maddesi ile yetkili) 5/4/2007 tarih ve E.2007/552 sayılı iddianamesi

ile "terör örgütüne üye olmak ve terör

örgütü propagandası yapmak" suçlarını işlediği iddiasıyla kamu

davası açılmıştır.

13. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK 250. maddesi ile görevli),

6/9/2007 tarih ve E.2007/244, K.2007/198 sayılı kararı ile dava dosyasının,

Mahkemenin E.2006/354 sayılı dava dosyası ile birleştirilmesine, yargılamanın

bu dosya üzerinden yürütülmesine karar vermiştir.

14. Başvurucu, 6/9/2007 tarihinde tahliye edilmiştir.

15. Mahkemece, 8/10/2009 tarih ve E.2006/354, K.2009/322

sayılı karar ile başvurucunun "terör

örgütüne üye olmak" suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezası ile

cezalandırılmasına karar verilmiştir.

16. Başvurucunun temyizi üzerine karar, Yargıtay 9. Ceza

Dairesinin 7/5/2013 tarih ve E.2011/12230, K.2013/7332 sayılı ilâmı ile “başvurucunun terör örgütü üyesi olduğuna ilişkin

somut bilgi ve belge bulunmadığı, ayrıca terör örgütünün propagandasının bir

defadan fazla yapılmasının terör örgütü üyeliği oluşturmayacağı, terör örgütü

propagandası yapmak suçundan, hükümden sonra yürürlüğe giren 6352 sayılı

Kanun’un geçici 1. maddesi de gözetilerek katıldığı eylem sayısınca hüküm

kurulması gerektiği gözetilmeden yazılı gerekçeyle silahlı terör örgütüne üye

olmak suçundan mahkûmiyet hükmü kurulduğu” gerekçesiyle bozulmuştur.

17. Mahkemece bozma ilâmına uyularak yapılan yargılama

sonunda, 19/12/2013 tarih ve E.2013/74, K.2013/129 sayılı karar ile başvurucu

hakkında "terör örgütü propagandası

yapmak" suçundan yürütülen kovuşturmaların ayrı ayrı

ertelenmesine karar verilmiştir.

18. Başvurucunun anılan karara itirazı, İstanbul 14. Ağır

Ceza Mahkemesinin 17/2/2014 tarih ve 2014/245 Değişik İş sayılı kararı ile

kesin olarak reddedilmiştir.

19. Karar, 7/3/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

20. Başvurucu, 12/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

21. 12/4/1991 tarih ve 3713 sayılı Terörle Mücadele

Kanunu’nun 7. maddesinin ikinci fıkrası; 2/7/2012 tarih ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin

Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın

Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun’un

Geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

22. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 12/3/2014 tarih ve 2014/3282 numaralı bireysel başvurusu incelenip

gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

23. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen

soruşturma kapsamında 12/11/2006 tarihinde gözaltına alınarak 14/11/2006

tarihinde serbest bırakıldığını, 26/3/2007 tarihinde tekrar gözaltına

alındığını ve 27/3/2007 tarihinde tutuklandığını, 6/9/2007 tarihinde tahliye

edildiğini ancak hakkında açılan kamu davasının makul sürede sonuçlanmadığını

belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

24. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

25. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca 12/11/2006

tarihinde gözaltına alınmasıyla başlayan yargılama sürecinin makul sürede

sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

26. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan

alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma

hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca

inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM

içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan

ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve

haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun

dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen

ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca

davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının

görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın

bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının

değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

27. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

28. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca

kişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul sürede

karara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, ceza

kanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukunun kuralları

uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızın

kendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625,

9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucu hakkında, “silahlı terör örgütüne üye olmak ve terör örgütü

propagandası yapmak” suçlarını işlediği iddiasıyla soruşturma

başlatılmıştır. Başvurucu hakkında isnat olunan suçlar 26/9/2004 tarih ve 5237

sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin (2) numaralı fıkrasında ve 3713

sayılı Kanun’un 7. maddesinin ikinci fıkrasında hapis cezasını gerektirir

şekilde tanımlanmıştır. Bu çerçevede başvurucu hakkındaki suç isnadına dayalı

yargılamanın Anayasa’nın 36. maddesinin güvence kapsamına girdiği konusunda

kuşku bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 32).

29. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olup

olmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediği

iddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olarak

etkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takım

tedbirlerin uygulanması anıdır. Somut başvuru açısından bu tarih, başvurucunun

ilk gözaltına alındığı 12/11/2006 tarihidir. Ceza yargılamasında sürenin sona

erdiği tarih ise suç isnadının nihai olarak karara bağlandığı tarih olup, somut

başvuru açısından bu tarih, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin başvurucunun

itirazının reddine kesin olarak karar verdiği 17/2/2014 tarihidir (B. No:

2013/695, 9/1/2014, § 35).

30. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

12/11/2006 tarihinde gözaltına alınan ve 14/11/2006 tarihinde hakkındaki

tutuklama talebi reddedilerek serbest bırakılan başvurucu ile altı şüpheli

hakkında, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca "terör

örgütü propagandası yapmak" suçunu işledikleri iddiasıyla

20/11/2006 tarihinde kamu davası açıldığı, bu davanın, İstanbul 13. Ağır Ceza

Mahkemesinin E.2006/354 sayılı dosyasına kaydedildiği belirlenmiştir.

Başvurucu, Başsavcılıkça yürütülen başka bir soruşturma kapsamında 26/3/2007

tarihinde gözaltına alınarak, 27/3/2007 tarihinde tutuklanmış, İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığınca, 5/4/2007 tarihinde "terör

örgütüne üye olmak ve terör örgütünün propagandası yapmak"

suçlarını işlediği iddiasıyla hakkında kamu davası açılmış, İstanbul 13. Ağır

Ceza Mahkemesince bu dava, 6/9/2007 tarihli karar ile Mahkemenin E.2006/354 sayılı

dava dosyası ile birleştirilmiştir. Mahkemenin E.2006/354 sayılı dava dosyası

üzerinden devam eden yargılamada başvurucu, savunması alınarak 6/9/2007 tarihli

duruşmada tahliye edilmiş, 8/10/2009 tarihli duruşmada başvurucunun "terör örgütüne üye olmak"

suçundan mahkûmiyetine karar verilmiştir. Duruşma tutanaklarının

incelenmesinden, Mahkemece uzun aralıklarla duruşmalar yapıldığı tespit

edilmiştir. Başvurucunun temyizi üzerine hüküm, Yargıtay 9. Ceza Dairesinin

7/5/2013 tarihli ilâmı ile bozulmuş, Mahkemece bozma ilâmına uyularak yapılan

yargılamada, 19/12/2013 tarihinde başvurucu hakkında "terör örgütü propagandası yapmak" suçundan

yürütülen kovuşturmaların ayrı ayrı ertelenmesine karar verilmiştir.

Başvurucunun anılan karara yaptığı itirazın, İstanbul 14. Ağır Ceza

Mahkemesinin 17/2/2014 tarihli kararı ile reddedilerek kesinleştiği, bu kararın

7/3/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edildiği anlaşılmıştır.

31. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B.

No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).

32. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konu

ceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,

delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler

dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucunun tutum ve

davranışlarıyla ve usuli haklarını kullanırken

özensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu da

söylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında, somut başvuru açısından

farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusu

yedi yılı aşkın yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu

sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

34. Başvurucu, makul sürede

yargılama yapılmadığı için 50.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep

etmiştir.

35. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yedi yılı aşkın yargılama süresi nazara alındığında,

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 5.000,00 TL

manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

17/11/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Erdal TERCAN Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör Yrd. : Derya ATAKUL Başvurucu : Hanim KAYA Vekili : Av. İnan AKMEŞE