Eşref Demir Başvurusu (B. No: 2015/14956)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; terör olaylarından doğan maddi zararların eksik

tazmin edilmesi, manevi zararların ise hiç tazmin edilmemesi ve buna ilişkin

idari ve yargısal sürecin makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil

yargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 25/8/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu, Diyarbakır'ın Lice ilçesi Ziyaret köyünün 1993

yılında meydana gelen terör olayları neticesinde boşaltılması nedeniyle zarara

uğradığını belirterek zararlarının karşılanması istemiyle 7/7/2005 tarihinde

17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların

Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında başvuruda bulunmuştur. Başvuruyu

inceleyen Tunceli Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit

Komisyonu (Komisyon) başvurucunun 1993 yılında bekâr olduğunu, babasıyla

beraber yaşadığını, babasına ise 41.777,61 TL ödeme yapıldığını belirterek

10/1/2008 tarihinde istemi reddetmiştir.

7. Başvurucu; bunun üzerine evi için 20.500 TL, ahır için 11.000

TL, yanan ve telef olan ev eşyaları için 5.000 TL, yoksun kaldığı arazi

gelirleri karşılığı 31.500 TL, bağından gelir elde edememesi nedeniyle

10.400.-TL, ağaçlarından gelir elde edememesi nedeniyle 5.000TL olmak üzere

toplam 83.400,00.-TL maddi ve 10.000,00.-TL manevi tazminata hükmedilmesi

istemiyle dava açmıştır.

8. Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi (Mahkeme) her bir tazminat

kalemi yönünden tek tek inceleme ve hesaplama yaparak 30/5/2011 tarihli

kararıyla, ev ve ahir için 31.307,60 TL, bağ için 10.400 TL, tarım zararı için

4.836 TL olmak üzere toplam 46.543,60 TL maddi tazminatın Komisyonun ret tarihi

olan 10/1/2008 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte

başvurucuya ödenmesine karar vermiştir. Mahkeme, meyve ağaçları yönünden ilgili

mevzuata göre davacının tazmini gereken zararının bulunmadığı sonucuna vararak

diğer maddi tazminat istemlerini reddetmiştir. Mahkeme, manevi tazminat istemini

ise 5233 sayılı Kanun kapsamında bu istemin karşılanmasının mümkün olmadığı

gerekçesiyle reddetmiştir.

9. Başvurucu, kararı temyiz etmiştir. Başvurucu, temyiz

dilekçesinde maddi tazminat kalemlerinin hesaplanmasına ilişkin temyiz

nedenlerini ileri sürmüş ancak manevi tazminat yönünden herhangi bir husus

ileri sürmemiştir. Danıştay Onbeşinci Dairesi

16/4/2015 tarihli kararıyla ilk derece mahkemesi kararını onamıştır. Karar

29/7/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu karar düzeltme yoluna başvurmamıştır.

10. Başvurucu, 25/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

11. İlgili hukuk için bakınız Celal

Demir (B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-21) kararı.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

12. Mahkemenin 4/4/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin

İddia

1. Maddi Zararların Eksik

Tazmin Edildiğine İlişkin Şikâyet Yönünden

a. Başvurucunun İddiaları

13. Başvurucu, arazisinin sulu arazi olmasına rağmen susuz arazi

birim fiyatından ödeme yapılması, 2008 yılı yerine 2007 yılı birim fiyatlarının

esas alınması, ev eşyaları ile ağaç gelirleri için ödeme yapılmaması

nedenleriyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

14. Terör ve terörle mücadeleden doğan maddi zararların

karşılanması konusunda 5233 sayılı Kanun'da,6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesinden farklı olarak özel bir giderim

usulü öngörülmektedir. Somut olayda İdare Mahkemesi tarafından 5233 sayılı

Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan düzenlemeler esas alınarak yapılan

hesaplamalar sonucu başvurucunun maddi tazminat talebinin 46.543,60-TL'lik

kısmı kabul edilmiştir. Ayrıca bu tutara, başvurunun reddine ilişkin işlemin

tarihi olan 10/1/2008 tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesine de karar

verilmiştir.

15. 5233 sayılı Kanun uyarınca hükmedilen maddi tazminat

miktarının yetersiz olduğu iddiası, daha önce bireysel başvuruya konu olmuştur.

Anayasa Mahkemesi bu başvuruya ilişkin verdiği kararda, 5233 sayılı Kanun

uyarınca belirlenen tazminat miktarına ve bu miktarın hesaplanma şekline

belirli bir tatmin sağladığı sürece ve açık bir orantısızlık bulunmadığı

müddetçe Anayasa Mahkemesinin müdahalesinin söz konusu olamayacağını

belirtmiştir (Mehmet Çetinkaya ve Maide

Çetinkaya, B. No: 2013/1280, 28/5/2014, §§ 71-76;Abbas Emre, B. No: 2014/5005, 6/1/2016, §§

61-65).

16. Somut olayda da başvurucu, maddi zararının daha yüksek olduğunu

iddia etmiş ise de bu iddialarına ilişkin değerlendirmede bulunan derece

mahkemesinin kararlarında keyfî bir değerlendirmede bulunduğunu söylemeyi

mümkün kılan bir durum belirlenememiştir.

17. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Manevi Zararların Tazmin Edilmediğine

İlişkin Şikâyet Yönünden

a. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, manevi tazminat ödenmemesi nedeniyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme

19. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi

şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek

için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır."

20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru

hakkı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu

ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve

yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce

tüketilmiş olması gerekir."

21. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuru

yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş

olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının

anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak

ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bu nedenle

temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların öncelikle derece

mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi ve

bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve

Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).

22. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak

ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek

ikincil nitelikte bir başvuru yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği

gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle

olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca başvurucunun

şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne

uygun olarak iletmesi, bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması,

aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni

göstermiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).

23. Bireysel başvurunun ikincil niteliğinin bir sonucu olarak

olağan kanun yollarında ve mahkemeler önünde ileri sürülmeyen iddialar ile bu

mahkemelere sunulmayan bilgi ve belgeler bireysel başvuru konusu edilemez (Bayram Gök, B. No: 2012/946, 26/3/2013, §

20).

24. Başvurucunun manevi tazminat talebi ilk derece mahkemesi

tarafından reddedilmiş ancak başvurucu tarafından temyiz dilekçesinde manevi

tazminat talebinin reddine ilişkin herhangi bir husus ileri sürülmemiştir. Bir

başka deyişle başvurucu; manevi tazminat talebinin reddine ilişkin şikâyetini

temyiz mercii önünde sürdürmemiş, dile getirmemiştir. Bu nedenle usulüne uygun

şekilde başvuru yollarının tüketilmediği anlaşılan başvurunun bu kısmının

Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesi mümkün değildir.

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

26. Başvurucu, tazminat istemine ilişkin idari ve yargısal

sürecin uzun sürdüğünü belirterek makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

27. Anayasa Mahkemesi, Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) kararında

yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç

veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018

tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Adalet

Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine

ilişkin yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama

kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini

tartışmıştır (Ferat Yüksel, §§ 27-36).

28. Ferat Yüksel kararında özetle

anılan başvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda

kolaylık sağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli

itibarıyla ihlal iddialarına makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum

olmadığı vetazminat ödenmesine imkân tanıması ve/veya

bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması nedenleriyle

potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu hususunda

değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi,

ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma

ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Adalet Bakanlığı İnsan

Hakları Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun

incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna

vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik

kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35,36)

29. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir

durum bulunmamaktadır.

30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

4/4/2019tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan y. : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Rıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Mehmet Sadık YAMLI Başvurucu : Eşref DEMİR Vekili : Av. Habibe DANIŞMAN DEYAR