Hasan Pulat Başvurusu (B. No: 2013/6317)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, 1/12/1998

tarihinde Kızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tapu iptali ve tescil

davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 15/8/2013 tarihinde

İzmir 9. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan

ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca 14/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından

12/9/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte

yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığı 19/9/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu, 1/12/1998

tarihinde Kızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde, M.P. aleyhine açtığı tapu iptali

ve tescil davasında, Kızıltepe ilçesi Aşağı Azıklı

köyünde bulunan bir kısım taşınmazların muvazaalı olarak davalıya satıldığını

ileri sürmüş, söz konusu taşınmazların davalı adına kayıtlı tapularının

iptalini ve taşınmazların murisi olan babası adına tapuya tescilini talep

etmiştir.

8. Kızıltepe Asliye Hukuk

Mahkemesi, 15/9/2009 tarih ve E.1998/288, K.2009/612 sayılı kararı ile dinlenen

tanık beyanları, yapılan keşif, alınan bilirkişi raporları ve dosya

kapsamındaki diğer bilgi ve belgeler doğrultusunda, ispatlanamayan davanın

reddine karar vermiştir.

9. Temyiz incelemesi sonucunda

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 14/7/2010 tarih ve E.2010/5153, K.2010/8228 sayılı

ilâmında, dava konusu taşınmazlarda iştirak hâlinde mülkiyet söz konusu olduğu

için tüm mirasçılar tarafından davanın takibi veya miras şirketine temsilci

atanması gerektiğini belirterek, İlk Derece Mahkemesinin kararını bozmuştur.

10. Kızıltepe Asliye Hukuk

Mahkemesi, bozma ilâmına uyarak, E.2010/1091 sayılı dava dosyasında yargılamaya

devam etmiştir.

11. Yargılama devam ederken

başvurucu, davaya ilişkin talebini daraltarak, miras payı oranında tapu iptal

ve tescil istediğini beyan etmiş, bu talebi Mahkemece kabul edilmiştir.

12. Yargılama sonunda Kızıltepe

Asliye Hukuk Mahkemesi, 5/12/2012 tarih ve E.2010/1091, K.2012/1113 sayılı

kararı ile dosya kapsamındaki deliller doğrultusunda davanın reddine karar

vermiştir.

13. Başvurucu, 15/8/2013

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

14. Başvurucunun temyizi üzerine

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 30/4/2014 tarih ve E.2013/20641, K.2014/9057 sayılı

ilâmı ile bozma kararı vermiştir.

15. Bu karar taraflara tebliğ

aşamasındadır.

B. İlgili

Hukuk

16. 12/1/2011 tarih ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Usul ekonomisi ilkesi" kenar başlıklı 30.

maddesi şöyledir:

"Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir

biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla

yükümlüdür."

17. 22/11/2001 tarih ve 4721

sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 706. maddesi şöyledir:

“Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan

sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır.

Ölüme bağlı

tasarruflar ve mal rejimi sözleşmeleri, kendilerine özgü şekillere tâbidir.”

18. 4721 sayılı Kanun’un 716.

maddesi şöyledir:

“Mülkiyetin kazanılmasına esas olacak bir hukukî sebebe

dayanarak malikten mülkiyetin kendi adına tescilini istemek hususunda kişisel

hakka sahip olan kimse, malikin kaçınması hâlinde hâkimden, mülkiyetin hükmen geçirilmesini

isteyebilir”.

19. 11/1/2011 tarih ve 6098

sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 237. maddesi şöyledir:

“Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için, sözleşmenin

resmî şekilde düzenlenmesi şarttır.

Taşınmaz satışı vaadi, geri alım ve alım sözleşmeleri, resmî şekilde

düzenlenmedikçe geçerli olmaz.”

20. 22/12/1934 tarih ve 2644

sayılı Tapu Kanunu’nun 26. maddesi şöyledir:

“Mülkiyete,

mülkiyetin gayrı ayni haklara ve müşterek bir arzın hissedarları veya birbirine

muttasıl gayrimenkullerin sahipleri arasında bunlardan birinin veya bir kaçının

o gayrimenkul üzerinde mevcut veya inşa edilecek binanın, muayyen bir katından

veya dairesinden yahut müstakillen istimale elverişli

bir bölümünden munhasıran istifadesini temin

gayesiyle Medeni Kanunun 753 üncü maddesi hükümlerine göre irtifak hakkı

tesisine veya tesisi vadine mütedair resmi senetler tapu sicil müdürü veya tapu

sicil görevlileri tarafından tanzim edilir.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

21. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde

yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 15/8/2013 tarih ve 2013/6317 numaralı

bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

22. Başvurucu, Kızıltepe Asliye

Hukuk Mahkemesinde 1/12/1998 tarihinde açtığı tapu iptali ve tescil davasında

makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

23. Başvuru formu ile eklerinin

incelenmesi sonucunda, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

24. Başvurucu, 1/12/1998

tarihinde Kızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tapu iptal ve tescil

davasında makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

25. Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak

ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi

mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma

hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde

yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili

hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle,

Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi

kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede

yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma

hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan

süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.

maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma

hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

26. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

27. Anayasa’nın 36. maddesi ve

Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu

olayda, Asliye Hukuk Mahkemesi

nezdinde muvazaalı olduğu iddia edilen satış sözleşmesi nedeniyle açılan tapu

iptal ve tescil davasının söz konusu olduğu görülmekle, 1086 sayılı mülga Hukuk

Usulü Muhakemeleri Kanunu ile 6100

sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin,

medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B.

No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

28. Medeni hak ve

yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde,

sürenin başlangıcı kural olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama

sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği

tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 1/12/1998 tarihidir.

29. Sürenin bitiş tarihi ise,

çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme

tarihidir. Ancak devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinin

devamı sırasında da yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak

sürenin bitiş anı bireysel başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No:

2012/13, 2/7/2013, § 52).

30. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, yargılamanın konusunun muvazaalı olarak yapıldığı

iddia edilen satış sözleşmesinden kaynaklı tapu iptali ve tescil davası olduğu,

yargılama boyunca resmi kurumlara müzekkereler yazılarak bilgi talep edildiği,

uzun süre müzekkere cevaplarının beklendiği, keşif yapıldığı, bilirkişi

raporlarının alındığı, tanıkların dinlendiği bu doğrultuda İlk Derece

Mahkemesince davanın reddine karar verildiği, bu kararın Yargıtayca

bozulmasının ardından, bozma ilamı doğrultusunda taraf teşkilinin sağlanmaya

çalışıldığı, başvurucunun talebini daraltması üzerine taraf teşkilinden

vazgeçilerek esasa ilişkin İlk Derece Mahkemesince yeni bir karar verildiği, bu

kararın da Yargıtay tarafından bozulduğu, bozma ilamının taraflara tebliğ

aşamasında olduğu, dolayısıyla yargılamanın henüz sona ermediği anlaşılmıştır.

31. 6100 sayılı Kanun’un

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle yargılamada sürati temin

etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde

bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar

verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).

32. Başvuruya konu davanın

mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın

karmaşık olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak bakıldığında,

somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön

bulunmadığı ve söz konusu on altı yılı aşkın yargılama

sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi

Yönünden

34. Başvurucu, yargılamanın

makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle 40.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

35. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin on altı yılı aşkın yargılama süresi nazara alındığında,

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararı karşılığında, başvurucuya net 18.300,00 TL

manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet

ücretinden oluşan 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

38. Başvuruya konu yargılamanın

on altı aşkın süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine,

10/3/2015 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan : Alparslan ALTAN Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT Recep KÖMÜRCÜ Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Raportör Yrd. : İsmail Emrah PERDECİOĞLU Başvurucu : Hasan PULAT Vekili : Av. Yüksel KAVAK KILINÇ