Hilal Özkök Başvurusu (B. No: 2013/5028)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, adına özel

usulsüzlük cezaları kesilmesi nedeniyle anayasal haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 2/7/2013 tarihinde

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin

idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde belirlenen eksiklikler

tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci

Komisyonunca, 11/11/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru dilekçesindeki

ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, okul kantini

işletmektedir.

6. 2010 yılının ilk beş ayına

ilişkin kira ödemelerinden dolayı sorumlu sıfatı ile katma değer vergisini

süresi içinde tevkif edip beyan etmediği gerekçesiyle başvurucuya, takdir

komisyonu kararına dayanılarak 4/1/1961 tarih ve 213 sayılı Vergi Usul

Kanunu’nun mükerrer 355. maddesi uyarınca özel usulsüzlük cezaları

uygulanmıştır.

7. Başvurucunun, anılan

cezaların iptali istemiyle Balıkesir Vergi Mahkemesinde açtığı davada, Mahkeme,

16/12/2010 tarih ve E.2010/905, K.2010/1084 sayılı kararıyla cezaların iptaline

karar vermiştir.

8. Davalı Edremit Vergi Dairesi

Müdürlüğü (Müdürlük) tarafından yapılan itiraz üzerine Bursa Bölge İdare

Mahkemesinin 27/9/2011 tarih ve E.2011/1635, K.2011/2108 sayılı kararıyla Vergi

Mahkemesinin kararı bozulmuş ve davanın reddine karar verilmiştir.

9. Başvurucu tarafından bu

karara karşı yapılan karar düzeltme talebi de aynı Mahkemenin 18/1/2012 tarih

ve E.2011/3103, K.2012/156 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

10. Müdürlük tarafından özel

usulsüzlük cezasının ve yargı harçlarının tahsili amacıyla başvurucu adına

13/2/2012 tarihli ödeme emri düzenlenmiştir.

11. Başvurucunun, ödeme emrinin

iptali istemiyle açtığı davayı Balıkesir Vergi Mahkemesi 25/6/2012 tarih ve

E.2012/165, K.2012/494 sayılı kararıyla, daha öncesinde özel usulsüzlük

cezasına açılan davanın reddedildiği ve kamu alacağının kesinleştiği

gerekçesiyle reddetmiştir.

12. Başvurucu tarafından anılan

karara yapılan itiraz da Bursa Bölge İdare Mahkemesinin 12/12/2012 tarih ve

E.2012/3027, K.2012/3445 sayılı kararı ile reddedilmiştir.

13. Başvurucunun, bu karara

karşı yapılan karar düzeltme talebine ait dilekçe Balıkesir Vergi Mahkemesinin

31/1/2013 tarih ve E.2012/165, K.2012/404, T.2012/508 sayılı kararı ile

reddedilmiştir. Karar gerekçesi şöyledir:

“Dava dosyasının incelenmesinden, Balıkesir Vergi

Mahkemesince tek hakimle verilen 25.06.2012 gün ve 2012/494 sayılı kararını ret

kararını onayan Bursa Bölge İdare Mahkemesinin 12.12.2012 gün ve 2012/3445

sayılı kararının düzeltilerek bozulması istemiyle verilen dilekçenin Bursa

Bölge İdare Mahkemesi Başkanlığı'na hitaben yazılması gerekirken,

"DANIŞTAY BAŞKANLIĞINA/BURSA BÖLGE İDARE MAHKESİ BAŞKANLIĞINA"

şeklinde hitaben yazılmış olduğu anlaşıldığından, karar düzeltme dilekçesi

yeniden düzenlenmek üzere reddi gerekmiştir.

Açıklanan nedenlerle; davacı tarafından verilen karar

düzletme dilekçesinin onbeş gün içinde yeniden

düzenlenmek üzere reddine, karar düzeltme dilekçesinin on beş gün içinde

yeniden düzenlenmemesi durumunda karar düzeltme isteminde bulunmamış

sayılmasına karar verileceğinin davacıya tebliğine…”

14. Bu karar üzerine başvurucu

25/2/2013 tarihli karar düzeltme dilekçesi ile yeniden talepte bulunmuş, Bursa

Bölge İdare Mahkemesi 15/5/2013 tarih ve E.2013/1505, K.2013/1614 sayılı kararı

ile karar düzeltme isteminin incelenmeksizin reddine karar vermiştir. Karar

gerekçesi şöyledir:

“Dosyanın incelenmesinden; istemin, Mahkememizce itiraz

istemi üzerine verilmiş kararın düzeltilmesine yönelik bulunduğu, dilekçenin,

dilekçe ret kararı sonrası yenilenerek, mahkememize hitaben düzenlenmiş olduğu,

ancak içeriğinde, inceleme yapılması ve istem hakkında karar verilmesi için

dosyanın Danıştaya gönderilmesinin istenildiği

anlaşılmaktadır.

Bu durumda; Mahkememize hitaben yazılmış dilekçeyle ve

Mahkememizce verilmiş bir karar hakkında Danıştayca

karar düzeltme incelemesinde bulunulması ve karar verilmesi hukuken mümkün

olmayıp, istenilen biçimde, isteme konu kararın Temyiz merciine gönderilmesi

gibi bir usul hükmü ve mahkememize yöneltilmiş bir talep de bulunmadığından bu

aşamada, mevcut kararın düzeltilmesi isteminin incelenme olanağı da

bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenle; İdari Yargılama Usulü Kanununa uygun

bulunmayan davacı taraf karar düzeltme isteminin incelenmeksizin reddine…”

15. Karar başvurucu vekiline

6/6/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

B. İlgili

Hukuk

16. 4/1/1961 tarih ve 213 sayılı

Vergi Usul Kanunu’nun 378. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Vergi mahkemesinde dava açabilmek için verginin tarh

edilmesi, cezanın kesilmesi, tadilat ve takdir komisyonları kararlarının tebliğ

edilmiş olması; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin

yapılmış ve ödemeyi yapan tarafından verginin kesilmiş olması lazımdır.”

17. 21/7/1953 tarih ve 6183

sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 1. maddesi şöyledir:

“Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait

vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi

cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer'i

amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan

doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer

alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik

olunur.

Türk Ceza Kanununun para cezalarının tahsil şekli ve hapse

tahvili hakkındaki hükümleri mahfuzdur.”

18. Aynı Kanun’un 58. maddesinin

birinci fıkrası ise şöyledir:

“Kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahıs, böyle bir borcu

olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ

tarihinden itibaren 7 gün içinde alacaklı tahsil dairesine ait itiraz işlerine

bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde itirazda bulunabilir. İtirazın şekli,

incelenmesi ve itiraz incelemelerinin iadesi hususlarında Vergi Usul Kanunu

hükümleri tatbik olunur.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

19. Mahkemenin 14/1/2014

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 2/7/2013 tarih ve 2013/5028

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

20. Başvurucu, Maliye Bakanlığı

Milli Emlak Genel Müdürlüğünün 8/10/2008 tarihli yazısında kantin kiralama

işlemlerinin katma değer vergisinden istisna edildiğinin valiliklere

bildirildiğini, emsal mahkeme kararlarında katma değer vergisi tarhiyatı

işlemlerinin iptal edildiğini, vergi ve vergi cezası borcu nedeniyle aracının

ve gayrimenkulünün haczedildiğini belirterek Anayasa’nın 10. maddesinde

düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesinin ve 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş, tazminata hükmedilmesine karar

verilmesini istemiştir.

B. Değerlendirme

21. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“... Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

22. 30/3/2011 tarih ve 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı

45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

23. Anılan Anayasa ve Kanun

hükümlerine göre bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek

için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve

özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının anayasal ödevi olup, bu ödevin

ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve

yargısal makamların görevidir. Bu nedenle, temel hak ve özgürlüklerin ihlal

edildiği iddialarının öncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu

makamlar tarafından değerlendirilmesi ve bir çözüme kavuşturulması esastır (B.

No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).

24. Bu nedenle Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece

mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir

kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca, başvurucunun Anayasa

Mahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve

yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi

ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması ve aynı zamanda bu süreçte dava

ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (B. No:

2012/403, 26/3/2013, § 17).

25. 2577 sayılı Kanun’un 54.

maddesinde, Danıştay dava daireleri ve İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel

Kurullarının temyiz üzerine verdikleri kararlar ile bölge idare mahkemelerinin

itiraz üzerine verdikleri kararlara karşı bir defaya mahsus olmak üzere kararın

tebliğ tarihini izleyen onbeş gün içinde esas kararı

vermiş olan daire, kurul veya bölge idare mahkemesinden kararın düzeltilmesinin

istenebileceği belirtilmektedir.

26. Başvuru konusu olayda, başvurucu,

ödeme emrinin iptali istemiyle açtığı davada verilen Mahkeme kararına itiraz

etmiş ancak itirazı Bursa Bölge İdare Mahkemesince reddedilerek karar

onanmıştır. Başvurucu Danıştay tarafından karara bağlanmasını talep ettiği

karar düzeltme dilekçesini Mahkemeye sunmuş, Mahkeme ise bölge idare

mahkemesinin itiraz üzerine verdiği kararlara karşı Danıştaydan

karar düzeltme talebinde bulunulamayacağı gerekçesiyle başvurucunun dilekçesini

reddetmiş, ancak başvurucunun aynı talep ile karar düzeltme dilekçesini yeniden

Mahkemeye sunması üzerine, Bursa Bölge İdare Mahkemesi karar düzeltme isteminin

incelenmeksizin reddine karar vermiştir.

27. Başvurucu, başvuru formunda;

Bölge İdare Mahkemesinin karar düzeltme isteminin incelenmeksizin reddi

kararına yönelik bir şikâyet ileri sürmemekte olup, kira ödemelerinden dolayı

sorumlu sıfatı ile katma değer vergisini süresi içinde tevkif edip beyan

etmediği gerekçesiyle adına kesilen vergi cezalarının anayasal haklarını ihlal

ettiğini iddia etmektedir.

28. Bir kanun yoluna başvurulmuş

olması tek başına bu yolun tüketildiği anlamına gelmez. Bir kanun yolunun

tüketildiğinden söz edilebilmesi için öncelikle usulüne uygun bir başvuru

yapılması, yapılan başvurunun sonucunun beklenmesi ve inceleme süresince öngörülmüş

olan yöntem, biçim, süre ve diğer koşullara uygun hareket edilmesi gerekir.

Başvurucunun, usule uygun olmayan şekilde yaptığı karar düzeltme talebine ait

dilekçe hakkında önce dilekçenin reddine ve ardından yenilenen dilekçede de

aynı hatanın farklı bir biçimde yapılması nedeniyle karar düzeltme talebinin

incelenmeksizin reddine karar verilmiş olup, başvurucunun olağan kanun

yollarını usulüne uygun bir şekilde tüketmeden bireysel başvuruda bulunduğu

anlaşılmaktadır.

29. Açıklanan nedenlerle, ihlale

neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş

yargısal başvuru yollarının tamamı bireysel başvuru yapılmadan önce usulüne

uygun şekilde tüketilmeden temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddiasının

bireysel başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “başvuru yollarının tüketilmemiş olması” nedeniyle kabul

edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkan : Alparslan ALTAN Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT Recep KÖMÜRCÜ Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Raportör : Bahadır YALÇINÖZ Başvurucu : Hilal ÖZKÖK Vekili : Av. Gökçe GARİPCAN OCAK