Kerem Altıparmak ve Yaman Akdeniz Başvurusu (B. No: 2015/18876)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, bazı internet sitelerinde ve sosyal medya

hesaplarında yer alan içeriklere erişimin engellenmesi kararı verilmesinin

ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 4/12/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

A. Arka Plan

Bilgisi

7. Türkiye 2015 yılı Haziran ayından itibaren yoğun bir

şekilde terör saldırılarına maruz kalmıştır. Bu kapsamda Doğu ve Güneydoğu

Anadolu'daki bazı illerde ve ilçelerde PKK'lı teröristlerce cadde ve sokaklara

hendekler kazılıp barikatlar kurulmuş, bu barikatlara bomba ve patlayıcılar

yerleştirilerek güvenlik güçlerinin yerleşim yerlerine girişi engellenmeye

çalışılmıştır. PKK, halkın bu yerlere girişini ve buralardan çıkışını da

engelleyerek bölgede öz yönetim adı altında hâkimiyet sağlamayı

amaçlamıştır. Güvenlik güçleri bölgede kontrolü tesis etmek ve yaşamın normale

dönmesini sağlamak amacıyla operasyon düzenlemiş ve teröristlerle çatışmaya

girmiştir. Bu esnada PKK'lı olduğu iddia edilen [H.L.B.] öldürülmüş, cenazesi

zırhlı polis aracına bağlanarak Şırnak il merkezinde sürüklenmiştir. Cenazenin

sürüklenmesine ilişkin görüntülerin sosyal medyaya yüklenmesiyle başta sosyal

medya platformlarında olmak üzere çeşitli paylaşımlarda bulunulmuş ve haberler

yapılmıştır (detaylı arka plan bilgisi için Birgün İletişim ve Yayıncılık

A.Ş. [GK], B.No: 2015/18936, 22/5/2019, §§ 10-16 kararına bakılabilir).

8. Başvuru konusu erişimin engellenmesi kararına da konu

paylaşım ve haberlerin bir kısmı şöyledir:

i. Kullanıcıların video gönderebildikleri,

izleyebildikleri ve paylaşabildikleri, video barındıran başlıca web sitesi

Youtube'da konu ile ilgili paylaşılan videoların başlıklarından bazıları

şöyledir: "Turkish police barbarity, today a young kurdish actor [H.B.]

get murdered by the turkish police; Şırnak'ta [H.L.B.nin] bedenine

işkence eden polisler küfür içerir; Şırnak'ta ölüye işkence/yerde sürüklenen pkklının

görüntüsü; PKK'lı teröristin cesedi, bombalı tuzak testi için zırhlı araçla

sürüklendi; [H.B.yi] sürüklerken videoya almışlar, üstelik ana avrat

küfür ediyorlar.; PÖH - Cizre/Şırnak'ta bir teröristi böyle öldürdü!;

Gebertilen hain yerlerde sürükleniyor; HDP'linin PKK'lı akrabası, askeri aracın

arkasında sürükleniyor; Leş, 10. Yıl marşı eşliğinde sürükleniyor - Tengri Biz

Menen; Türk barbarlığına kanıt: [H.B.nin] sürüklenme videosu,

[H.B.ye] yapılan Türk barbarlığına rağmen hala bir Türke kardeş diyen Kürt

en açık tabiriyle imansızdır.; video of the Turkish cops dragging the body of

Kurdish youth they killed in Şırnak. Expose the barbarity.; Turk state terorism

act; T.C. Senin ananı avradını s... ben türklerin kardeşi değilim. Asla

kardeşleri olmam; İnsanlık sürükleniyor!; "

ii. Sosyal paylaşım sitesi Twitter'da yer alan

bildirimlerden bazıları şöyledir: "PKK'den tek bir cümle bekliyorum:

İntikam alınacaktır, onu yapanların leşleri bile olmayacaktır, bunu bekliyoruz

PKK'den; [H.B.nin] ön otopsi raporu: 28 kurşun isabet etmiş ve işkence

yapılmış..; Montaj diyenler buyurun, [H.B.nin] elbet birgün hesabı

sorulacak herkes paylaşsın! silinmeden +18; [H.B.] işte videosu montaj

diyenlere bu halk bunun intikamını alır elbet unutmayacağız!!!; İnsanlığınızdan

dahi utanmazsınız çünkü insan değilsiniz...IŞİD'çiler bunlar...; IŞİD'i kimin

eğittiğini anladınız mı! IŞİD profesyonel işkence yöntemlerini TC'den öğrenmiş!

#TeröristTurkey; İnsanlık utandı!"

iii. Ulusal ölçekte yayın yapan bazı gazeteler ile

internet haber portallarında konu ile ilgili haberlerinin başlıkları şöyledir: "Zırhlı

aracın arkasında sürüklenen [H.B.ye] 28 kurşun sıkılmış (Radikal

gazetesi); Şırnak'ta cenazeye yapılan işkencenin videosu da ortaya çıktı

(Radikal gazetesi); [H.L.B.nin] görüntüleri ortaya çıktı

(ilerihaber.org); İnsanlık sürünüyor (Cumhuriyet gazetesi); İşte [H.B.nin]

polis aracına bağlanarak metrelerce sürüklendiği an (Cumhuriyet gazetesi);

Başbakan Davutoğlu: olayla ilgili hukuki ve idari soruşturma için gerekli

talimatlar verilmiştir (T24 internet gazetesi); PKK'lı teröristin sürüklendiği

anların görüntüsü ortaya çıktı! (www.gazete2023.com); Videosu da çıktı:

[H.L.B.nin] cesedi metrelerce sürüklenmiş, cansız bedene küfür edilmiş

(www.diken.com.tr)"

iv. Olay dış başında da yer almıştır. İnternet

haber portallarında yer alan bazı haber başlıkları şöyledir: "Turkish

Police drags deceased body (www.liveleak.com); Turkish Police drag deceased

body of [H.L.B.] through streets of Sirnak

(www.revolution-news.com)."

B. Somut

Başvuruya İlişkin Olgular

9. Başvurucular, olayların meydana geldiği tarihte

internet ve insan hakları alanında çalışan akademisyenlerdir. Başvurucuların

akademik çalışmaları hakkında detaylı bilgi için Kerem Altıparmak ve Yaman

Akdeniz (2) (B. No: 2015/15977, 12/6/2019, § 12) kararına bakılabilir.

10. Başbakanlık Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğünün talebi

ve (kapatılan) Telekomünikasyon İletişim Başkanlığının (TİB) 6/10/2015 tarihli

yazısı gereğince H.L.B.nin cenazesinin sürüklenmesi olayının görüntülerini

paylaşan ve bu olaya yönelik haber yapan internet haber siteleri ile sosyal

medya hesaplarına ait 111 içeriğe (URL) erişimin engellenmesine karar

verilmiştir.

11. Anayasa Mahkemesince Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi

(UYAP) üzerinden yapılan incelemede erişimi engellenen içeriklerin bir kısmının

şiddeti öven, kişileri şiddet kullanmaya, nefrete, intikam almaya, silahlı

direnişe teşvik edici nitelik taşıdığı belirlenmiştir. Bir kısmının ise anılan

olayın haberleştirilmesinden ibaret olduğu, basının kamu bekçiliği rolünden

öteye geçmediği tespit edilmiştir. Özellikle sosyal medya hesaplarından yapılan

paylaşımların tamamına yakınında cenazenin sürüklenmesi olayına ilişkin bazı

görüntülere ve videolara yer verilerek intikam almaya ve/veya şiddeti teşvik

etmeye yönelik paylaşımlarda bulunulduğu görülmüştür (bkz. § 8; Birgün

İletişim ve Yayıncılık Ticaret A.Ş., § 77) .

12. TİB, 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet

Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen

Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un 8/A maddesinin (2) numaralı

fıkrası gereğince erişimin engellenmesi kararını 6/10/2015 tarihinde Gölbaşı

Sulh Ceza Hâkimliğinin onayına sunmuştur. TİB tarafından Hâkimliğe sunulan

dilekçeye erişimin engellenmesi kararı verilen haber sitelerine ve çeşitli

sosyal medya platformlarına ait 56 URL adresi ile Twitter'da yer alan 55

bildirimin ekran görüntüleri eklenerek "İnternet adreslerindeki terörü

öven, şiddete ve suça teşvik eden kamu düzenini ve milli güvenliği tehdit eden

içerikler ile yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin ihlaline

sebebiyet vermesi" nedeniyle erişimlerinin engellenmesine karar

verildiği belirtilmiştir.

13. TİB tarafından onaya sunulan erişimin engellenmesi

kararı Gölbaşı Sulh Ceza Hâkimliğince aynı gerekçeyle 6/10/2015 tarihinde

onaylanmıştır.

14. Anayasa Mahkemesince UYAP üzerinden yapılan

sorgulamada yalnızca üç içerik sağlayıcısı ve internet hizmeti sağlayıcısının

kendilerine ait adreslere yönelik tedbire itiraz ettiği ve yargısal süreç

başlattığı tespit edilebilmiştir. Başvurucular ise kullanıcı sıfatıyla, 111

internet adresinin tamamına erişimin engellenmesine yönelik onaylama kararına

itiraz etmişlerdir. Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 23/10/2015

tarihinde Gölbaşı Sulh Ceza Hâkimliğince verilen karar usul ve yasaya uygun

bulunarak başvurucuların itirazı reddedilmiştir.

15. Ret kararı başvuruculara 4/11/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir. Başvurucular 4/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. İlgili uluslararası hukuk kuralları için Kerem

Altıparmak ve Yaman Akdeniz (2) (B. No: 2015/15977, 12/6/2019, §§ 21-26)

kararına bakılabilir.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

17. Mahkemenin 19/11/2019 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

18. Başvurucular;

i. 7/6/2015 tarihli Milletvekili Genel Seçimi'nin

ardından ülkede çatışmaların arttığını, pek çok kişinin gözaltına alındığını ya

da hayatını kaybettiğini, bu olayları haberleştiren internet haber siteleri ve

sosyal medya hesapları hakkında topluca ve gerekçesiz olarak erişimin

engellenmesi kararları verildiğini ileri sürmüşlerdir.

ii. Erişimi engellenen adreslerde yer alan içeriklerin

Şırnak'ta öldürüldükten sonra zırhlı polis aracının arkasına iple bağlanarak sürüklenmesi

olayı ile ilgili olduğunu, güvenlik güçlerinin yasa dışı uygulamalarını ortaya

koyan bu tür içeriklere erişimin engellenmesinin hukuka aykırı ve sansür

niteliğinde olduğunu, bu tür içeriklerin sistemli bir şekilde engellenmesinden

ötürü bilgiye ulaşamadıklarını belirterek ifade özgürlüklerinin ihlal

edildiğini iddia etmişlerdir.

iii. 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesinin yasayla

öngörülme ilkesine uygun olmadığını belirterek anılan maddenin iptali talebiyle

başvurularının Genel Kurula gönderilmesini talep etmişlerdir.

B. Değerlendirme

19. Başvurucular, Gölbaşı Sulh Ceza Hâkimliği tarafından

verilen erişimin engellenmesi kararı sonucunda bazı internet siteleri ile

sosyal medya hesaplarında yer alan 111 içeriğe erişimin engellendiğinden

şikâyet etmektedirler. Başvurucuların şikâyetlerinin özü, internet

kullanıcıları ve özellikle insan hakları alanında çalışmalar yürüten

akademisyenler olarak bu kararın haber ve fikir alma, bilgiye erişme haklarına

müdahale oluşturduğuna ilişkindir.

20. Anayasa'nın "Düşünceyi açıklama ve yayma

hürriyeti" kenar başlıklı 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes, düşünce ve kanaatlerini

söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve

yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî makamların müdahalesi olmaksızın

haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar..."

21. Anayasa Mahkemesi internetin halkın haber almasının

ve bilgilerin iletilmesinin gelişiminde önemli bir role sahip olduğunu,

herhangi bir sınırlama gözetmeksizin herkesin haber ve fikirlere ulaşması ile

fikirlerini yayması noktasında çok önemli bir imkân sağladığını ve bu durumun

ifade özgürlüğü açısından çok geniş bir alan yarattığını daha önce pek çok defa

belirtmiştir. Dolayısıyla internet sitelerine veya internet sitelerinde yer

alan haber ve fikirlere erişimin engellenmesi biçiminde getirilen her türlü

kısıtlama, bilgi alma ve verme özgürlüğüne müdahale niteliğindedir (Birgün

İletişim ve Yayıncılık A.Ş., §§ 50, 51; Medya Gündem Dijital Yayıncılık

Ticaret A.Ş., § 34; C.K. [GK], B. No: 2014/19685, 15/3/2018, § 27).

22. Bununla birlikte 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 46.

maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca bir kişinin Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuruda bulunabilmesi için mağdur statüsüne sahip olması gerekir.

Anayasa Mahkemesi Kerem Altıparmak ve Yaman Akdeniz (2) kararında; haber

ve fikir alma özgürlüğünün internet sitelerine erişimin engellenmesi şeklinde

yapılan her müdahaleden herkesin doğrudan etkilendiği ve bu tedbir nedeniyle

mağdur olduğu anlamına gelecek şekilde geniş yorumlanamayacağını, müdahalenin

dolaylı etkilerine maruz kalınmış olmanın başvurucunun mağdur sıfatı

taşıdığının kabul edilebilmesinde yeterli olmayacağını vurgulamıştır (Kerem

Altıparmak ve Yaman Akdeniz (2), § 35).

23. Anayasa Mahkemesi, ifade aracına yönelik müdahaleler

nedeniyle bilgi ve fikir alma hakkına sahip olan üçüncü kişiler tarafından

ifade özgürlüğünün ihlali iddiasıyla yapılan başvurularda, başvurucuların

mağdur sıfatını taşıyıp taşımadığı hususunun somut olayın koşulları bağlamında

değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiş ve başvurucuların mağdur sıfatı

taşıdıklarının kabul edilebilmesi için somut olayda bulunması gereken birtakım

kriterler belirlemiştir. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu değerlendirmeyi

yaparken somut olayın koşullarına uyduğu ölçüde;

i. Başvurucunun ifade aracını (internet sitesi, sosyal

medya platformu, kitap, gazete, dergi vb.) kullanma şekli (içerik sağlayıp

sağlamaması: aktif kullanıcı-pasif kullanıcı),

ii. İfade açıklamasına yönelik tedbirin bilgi alma

hakkına sahip başvurucu üzerinde doğurabileceği sonuçların ağırlığı,

iii. Bilgiye başka yollardan erişim sağlama imkânının

bulunup bulunmadığı,

iv. İfade aracının (somut olayda erişimi engellenen

internet sitelerinin ve sosyal medya hesaplarının) özellikleri

(kullanıcı/ziyaretçi/takipçi sayısı, işlevi, ulusal/uluslararası platformlarda

bilinirliği, alternatifi olup olmaması vb.),

v. İfade aracına yapılan müdahale nedeniyle önemli bir

iletişim kaynağından yoksun kalınıp kalınmadığı,

vi. Alınan tedbirin başvurucunun kamusal tartışmaya

katılımına engel olup olmadığı,

vii. Alınan tedbir nedeniyle başvurucunun somut olarak

belirlenebilir bir menfaatten yoksun kalıp kalmadığı gibi hususları inceleyerek

sonuca varmaktadır (Kerem Altıparmak ve Yaman Akdeniz (2), § 37).

24. Başvurucuların mağdur sıfatı taşıdıklarını

kanıtlayabilmeleri için erişimin engellenmesi tedbiri ile bilgi ve fikir alma

hakları arasında yukarıda sayılan hususlar temelinde bağ kurma ve soyut

iddialardan kaçınma yükümlülüğü vardır (Kerem Altıparmak ve Yaman Akdeniz

(2), § 38).

25. Başvuru konusu olayda erişimi engellenen 111 adresin

büyük bir çoğunluğu Twitter, Youtube, Dailymotion ve Facebook isimli sosyal

paylaşım sitelerine ait kişisel hesaplarda yer alan içeriklerden oluşmaktadır.

Geri kalan kısım ise bazı internet haber siteleri ile kullanım amacı belirli

olmayan birtakım internet sitelerinden ibarettir. Başvurucular, bu adreslerden

herhangi birinde içerik sağlayıcı konumunda olduklarını veya belirli bir

mesleki ya da başka bir faaliyet kapsamında bu adreslerden aktif olarak

yararlandıklarını belirtmemişlerdir. Buna göre başvurucuların anılan adreslerin

aktif kullanıcıları olmadıkları anlaşılmaktadır.

26. Başvurucular, uzun yıllardır ifade özgürlüğü ve

internet alanında çalışan akademisyenler olmaları sebebiyle erişimin

engellenmesi şeklindeki şikâyet konusu tedbirin kendilerini yakından

ilgilendirdiğini ileri sürmüş ancak bu tedbirin akademik çalışmaları üzerindeki

etkilerini açıklamamışlardır. Başvurucular, belirli bir menfaatten yoksun

kaldıklarına dair de bir kanıt göstermemişlerdir.

27. Somut olayda başvurucuların bilgiye başka yollardan

erişim sağlama imkânlarının olup olmadığı da değerlendirilmelidir. Başvurucular

111 internet adresinin tamamına erişimin engellenmesi şeklindeki müdahaleden

şikâyet etmiş, bununla birlikte bu adreslerin her birinin hangi yönleriyle

alternatifi olmayan kaynaklar olduklarını ortaya koyamadıkları gibi bu adresler

dışında başka hiçbir şekilde bilgiye erişim imkânı elde edemediklerini

gösterememişlerdir. Başvurucular bahsi geçen internet adreslerinin güvenlik

güçlerinin yasa dışı uygulamalarını kamuya sunarak suç oluşturan bu tür

uygulamaların tekrarlanmasının önlenmesi ve sorumluların ortaya çıkarılması

amacını taşıdığını, anılan tedbir kararıyla bu içeriklere sansür uygulandığını

ileri sürmüşlerdir. Bununla birlikte başvurucular erişimin engellenmesi

kararının sırf bu nedene dayalı olarak yapıldığı hususunda ikna edici bir delil

ortaya koyamamışlardır. Nitekim özellikle sosyal medya hesaplarından yapılan

paylaşımların tamamına yakınında yer alan intikam almaya ve/veya şiddeti teşvik

etmeye yönelik paylaşımlar da başvurucuların bu iddiasını destekler nitelikte

görünmemektedir (bkz. §§ 8, 11). Başvurucuların anılan tedbir nedeniyle önemli

bir iletişim kaynağından yoksun bırakıldıkları, bu durumun kamusal tartışmaya

katılmalarına engel oluşturduğu değerlendirilmemiştir.

28. Günümüzde ifade özgürlüğünün kullanımının en etkili

aracı hâline gelen internet, bünyesinde siyasi sorunlar ya da kamu menfaati ile

ilgili çalışmalara ve tartışmalara katılmaya yönelik temel araçları

barındırmaktadır. Başvurucuların toplumsal konumları ve statüleri de dikkate

alındığında erişimin engellenmesi şeklindeki tedbirin başvurucular üzerinde

herhangi bir etki doğurmadığı da söylenemez (Kerem Altıparmak ve Yaman

Akdeniz (2), § 43). Bununla birlikte somut olay yukarıda yer verilen

ilkeler (bkz. § 23) ışığında değerlendirildiğinde başvurucuların müdahalenin

dolaylı etkilerine maruz kalmaktan öteye geçen bir mağduriyetleri bulunduğunu

ortaya koyamadıkları görülmektedir.

29. Toplumun menfaatinin korunmasını amaçlayan ve halk

davası (actio popularis) olarak isimlendirilen başvurular bireysel

başvuru hakkı kapsamında kabul edilmemektedir (Tezcan Karakuş Candan ve

diğerleri, B. No: 2014/5809, 10/12/2014, § 21; Mahmut Tanal, B. No:

2014/11368, 23/7/2014, § 20; Liberal Demokrat Parti, B. No: 2014/11268,

23/7/2014, § 18). Müdahalenin subjektif yani bireysel olarak doğrudan maruz

kalınan somut etkileri açıklanamadığı sürece müdahale nedeniyle bilgiye ulaşma

hakkına halel geldiğine yönelik objektif çıkarımlarda bulunmak başvurunun

halk davası olarak nitelendirilmesine engel olamayacaktır (Kerem

Altıparmak ve Yaman Akdeniz (2), § 44).

30. Yukarıda yer verilen hususlar ışığında başvurucuların

erişimin engellenmesi tedbiri ile bilgi ve fikir alma hakları arasında doğrudan

ve kişisel bir bağ kuramadıkları, mağdur olduklarını soyut iddialardan öteye

geçen, makul ve ikna edici gerekçelerle kanıtlayamadıkları sonucuna

varılmıştır.

31. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın kişi

bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde

BIRAKILMASINA 19/11/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Selahaddin MENTEŞ Raportör Yrd. : Derya ATAKUL Başvurucular : 1. Kerem ALTIPARMAK 2. Yaman AKDENİZ Vekili : Av. Sevgi KALAN GÜVERCİN