Kuddisi Şener ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/5851)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular,

murisleri tarafından 18/9/2001 tarihinde açılan el atmanın önlenmesi davasının

halen devam ettiğini ve makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil

yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler, ihlalin tespiti ile

manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 26/7/2013 tarihinde

Konya Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön

incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 22/5/2014 tarihinde, kabul

edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm

Başkanı tarafından 4/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru

konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 25/8/2014 tarihli yazısında, Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

6. Başvurucu Ayşe Şener’in, bireysel başvuru tarihinden

sonra 3/1/2014 tarihinde vefat etmesi üzerine, bireysel başvuruda bulunmayan

mirasçı Ali Şener’e, murisi tarafından yapılan bireysel başvuruya devam edip

etmediği sorulmuş, Ali Şener, mirasçı olarak bireysel başvuruya devam ettiğini

bildirmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle

şöyledir:

8. Başvurucuların murisi, 18/9/2001 tarihinde Alanya 1.

Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2001/672 sayılı dosyasında Maliye Hazinesi ve A.Y.

aleyhine el atmanın önlenmesi davası açmış, murisin vefat etmesi üzerine

27/11/2007 tarihinden itibaren başvurucular davayı devam ettirmişlerdir.

9. Başvurucular, 19/3/2009 tarihinde Alanya 4. Asliye Hukuk

Mahkemesinin E.2009/137 sayılı dosyasında Maliye Hazinesi ve A.Y. aleyhine tapu

iptali ve tescil davası açmışlar ve davaların birleştirilmesi talebinde bulunmuşlar,

Alanya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi, 26/3/2009 tarih ve E.2009/137, K.2009/160

sayılı kararı ile davaların birleştirilmesine ve yargılamaya Alanya 1. Asliye

Hukuk Mahkemesinin E.2001/672 sayılı dosyasında devam edilmesine karar

vermiştir.

10. Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi, 20/12/2011 tarih ve

E.2001/672, K.2011/1082 sayılı kararla, dava konusu taşınmazlara ilişkin

kadastro tutanaklarının henüz kesinleşmediğini, bu durumda yargılama yapma

yetkisinin Kadastro Mahkemesinde olduğunu belirterek, 12/1/2011 tarih ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 1. maddesi ve 21/6/1987 tarih ve 3402

sayılı Kadastro Kanunu'nun 27. maddesi gereğince Mahkemenin görevsizliğine,

dosyanın talep halinde görevli Alanya Kadastro Mahkemesine gönderilmesine karar

vermiştir.

11. Başvurucular, 26/7/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

12. Görevsizlik kararı davalı Maliye Hazinesi tarafından

temyiz edilmiş ve Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 10/12/2013 tarih ve E.2013/570,

K.2013/18704 sayılı ilâmıyla onanarak kesinleşmiştir.

13. Alanya Kadastro Mahkemesine gönderilen dava dosyasında

Mahkeme, 21/1/2014 tarih ve E.2014/1, K.2014/11 sayılı kararla dava dosyasının

Mahkemenin E.2004/6 sayılı dava dosyasıyla birleştirilmesine karar vermiştir.

14. Alanya Kadastro Mahkemesi, 19/8/2014 tarih ve E.2004/6,

K.2014/134 sayılı kararıyla, Mahkemenin E.2004/6 sayılı dava dosyasıyla

E.2004/7 sayılı dava dosyası arasında hukuki ve fili irtibat bulunduğu

gerekçesiyle dava dosyalarının birleştirilmesine, yargılamaya E.2004/7 sayılı

dava dosyası üzerinden devam edilmesine karar vermiştir.

15. Alanya Kadastro Mahkemesi asıl ve birleşen dava

dosyalarında yapılan yargılama sonunda, 18/11/2014 tarih ve E.2004/7,

K.2014/217 sayılı kararı ile asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın

reddine karar vermiştir.

16. Karar, temyiz edilmiş olup henüz kesinleşmemiştir.

B. İlgili

Hukuk

17. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun

25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29. maddesinin

birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve ikinci

fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci fıkrasının

son cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 16-22).

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 22/6/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 26/7/2013 tarih ve 2013/5851 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

19. Başvurucular, murisleri tarafından 18/9/2001 tarihinde

Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve Alanya Kadastro Mahkemesinde

halen devam eden el atmanın önlenmesi davasının makul sürede sonuçlanmadığını

belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

20. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

21. Başvurucular, murisleri tarafından 18/9/2001 tarihinde

Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve Alanya Kadastro Mahkemesinde

halen devam eden el atmanın önlenmesi davasının makul sürede sonuçlanmadığını

belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

22. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali

iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün

olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının

somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer

verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını

oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle

ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45)

24. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, taşınmaza yönelik

olarak Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve Alanya Kadastro

Mahkemesinde halen devam eden el atmanın önlenmesi davasında, 3402 sayılı Kanun

ile 6100 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut

yargılama faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama

olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından

18/9/2001 tarihidir.

26. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarından

intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre

değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların

yargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye

esas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

27. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireysel

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

28. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

başvurucuların murisinin, 18/9/2001 tarihinde, Alanya 1. Asliye Hukuk

Mahkemesinin E.2001/672 sayılı dosyasında, Maliye Hazinesi ile A.Y. aleyhine

taşınmaza el atmanın önlenmesi davası açtığı, murisin vefatı üzerine

başvurucuların dahili davacı olarak davaya devam ettikleri, başvurucuların,

19/3/2009 tarihinde aynı taşınmaza yönelik olarak Alanya 4. Asliye Hukuk

Mahkemesinin E.2009/137 sayılı dosyasında Maliye Hazinesi ve A.Y. aleyhine tapu

iptali ve tescil davası açtıkları, Mahkemece her iki dava dosyasının

birleştirilerek yargılamaya E.2001/672 sayılı dava dosyasında devam edildiği

anlaşılmıştır. Mahkemece, 20/12/2011 tarihinde asıl ve birleşen davalarda

Mahkemenin görevsizliğine ve dava dosyasının talep halinde Alanya Kadastro

Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, kararın kesinleşmesinden sonra

Alanya Kadastro Mahkemesinin E.2014/1 sayılı dava dosyasında yargılamaya

başlandığı, Mahkemece, dava dosyasının, E.2004/6 sayılı dava dosyası ile

birleştirildiği, E.2004/6 sayılı dava dosyasının da E.2004/7 sayılı dava

dosyası ile birleştirilmesine karar verildiği belirlenmiştir. Mahkemece yapılan

yargılama sonunda asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddine karar

verildiği, kararın temyiz edildiği ve henüz kesinleşmediği anlaşılmıştır.

29. İlgili yargılama evrakının

incelenmesinden, başvuruya konu yargılamanın Kadastro Mahkemesi önünde sürdüğü

görülmekle, 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve

yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için

geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı

Kanun’a tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı

Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin,

uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu

anlaşılmaktadır (§ 17).

30. Kadastro mahkemesi

nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha

önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından,

özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeye

hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir

(B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

31. Başvuruya konu davanın taraf

sayısı ve mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği

başvuruya konu yargılamanın karmaşık nitelikte olduğunu ortaya koymakla

birlikte davaya bütün olarak bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul

hükümlerine tabi bir yargılama sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı

bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık on dört

yıldır devam eden yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu

sonucuna varılmıştır.

32. Açıklanan nedenlerle,

başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma

haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

33. Başvurucular, makul sürede

yargılanma haklarının ihlal edildiğinin tespitini, ayrı ayrı 10.000,00 TL

manevi tazminatın ödenmesini talep etmişlerdir.

34. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar

başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

35. Başvurucu Ayşe Şener'in,

bireysel başvuru tarihinden sonra 3/1/2014 tarihinde vefat etmesi üzerine

mirasçılarından Ali Şener'in başvuruya devam ettiğini bildirdiği ve Ali Şener

ile diğer başvurucuların, murisleri tarafından 18/9/2001 tarihinde Alanya 1.

Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davaya müdahil davacı olarak katıldıkları

dikkate alınarak değerlendirme yapılmıştır.

36. Başvurucuların tarafı

oldukları uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık on dört yıldır devam eden yargılama

süresi nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca

ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında

başvuruculara (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu Ayşe Şener dışındaki)

ayrı ayrı net 1.700,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucular tarafından

yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harçtan oluşan

yargılama giderinin başvuruculara (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu Ayşe

Şener dışındaki) müştereken ödenmesine, 1.500,00 TL vekâlet ücretinin başvurucu

Ali Şener ve Ayşe Şener dışındaki diğer başvuruculara müştereken ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

38. Başvuruya konu yargılamanın

yaklaşık on dört yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

B. Başvuruculara (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu Ayşe

Şener dışındaki) ayrı ayrı net 1.700,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE,

başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucular tarafından yapılan 198,35 TL harçtan oluşan

yargılama giderinin BAŞVURUCULARA (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu Ayşe

Şener dışındaki) MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE, 1.500,00 TL vekâlet ücretinin başvurucu

Ali Şener ve Ayşe Şener dışındaki diğer BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Yargıtaya

gönderilmesine,

22/6/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan

ALTAN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Celal

Mümtaz AKINCI

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ Raportör Yrd. : Gizem Ceren DEMİR KOŞAR Başvurucular : 1. Kuddisi ŞENER 2. Abdullah ŞENER 3. Mümine ŞENER 4. Ahmet ŞENER 5. Fahri ŞENER 6. Mustafa ŞENER 7. Mehmet Ali ŞENER 8. Hüseyin ŞENER 9. Ayşe ŞENER Vekilleri : Av. Fevzi KAYACAN 10. Ali ŞENER