Selda Kavak ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/8125)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular, Maliye Hazinesi tarafından 13/10/1989

tarihinde Savur Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasının makul sürede sonuçlandırılamadığını, yargılamanın uzaması nedeniyle

taşınmazlarını kullanamadıklarını ve taşınmazlarının gelirlerinden

yararlanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşler, tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 11/11/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine

doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde Komisyona sunulmasına engel eksiklik bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 30/9/2014 tarihinde,

kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme

gönderilmesine karar verilmiştir.

I.4. Bölüm Başkanı tarafından

15/1/2015 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte

yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 6/2/2015

tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda

sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama

dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. Mardin ili, Savur ilçesi, Kocahöyük

köyünde bulunan taşınmaza yönelik olarak Maliye Hazinesi tarafından 30/6/1988 yılında

başvurucular Selda Kavak, Huriye Kavak, Remziye Kavak, Mehmet Ensari Kavak,

Bekir Kavak, Selahattin Kavak, Semira Kavak ve Emine

Taşkın’ın murisleri aleyhine Savur Asliye Hukuk Mahkemesinde meni müdahale

davası açılmış, dava, Savur Asliye Hukuk Mahkemesinin E.1988/59 sayılı

dosyasına kaydedilmiştir.

8. Mardin ili Savur ilçesi Kocahöyük

köyünde 1989 yılında yapılan kadastro çalışmaları sonunda, Kocahöyük

köyünde bulunan 123 ada 1 parsel numaralı taşınmaz başvurucular Selda Kavak,

Huriye Kavak, Remziye Kavak, Mehmet Ensari Kavak, Bekir Kavak, Selahattin

Kavak, Semira Kavak ve Emine Taşkın’ın murisleri ve

müşterekleri adına tespit edilmiştir

9. Bu tespit üzerine Maliye Hazinesi tarafından 13/10/1989

tarihinde başvurucular Selda Kavak, Huriye Kavak, Remziye Kavak, Mehmet Ensari

Kavak, Bekir Kavak, Selahattin Kavak, Semira Kavak ve

Emine Taşkın’ın murisleri ve müşterekleri aleyhine Savur Kadastro Mahkemesinde

kadastro tespitine itiraz davası açılmış, dava, Savur Kadastro Mahkemesinin

E.1989/10 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

10. Savur Asliye Hukuk Mahkemesi 19/10/1989 tarih ve

E.1988/59, K.1989/122 sayılı kararıyla meni müdahalesi istenilen taşınmaz mal

hakkında kadastro tutanağı düzenlenip malik haneleri boş bırakılmak suretiyle

malik tayinlerinin yapılması için Kadastro Müdürlüğünce Kadastro Mahkemesine

gönderildiği gerekçesiyle dosyanın Kadastro Mahkemesine devredilmesine karar

vermiştir.

11. Bu dava, Savur Kadastro Mahkemesinin E.1990/28 sayılı

dosyasına kaydedilmiştir.

12. Başvurucular Hüseyin Aydın, Arap Aydemir, Kasım Güneri,

Ramazan Özbek, Ahmet Arslan, Nacı Arslan, Mehmet Emin

Arslan, Ali Özbek, Şerif Karakaş, Memet Yılmaz,

Mehmet Söğüt ve başvurucular Makbule Özbek, Mehmet Özbek, Nimet Özbek, Aysel Özdaş, Şemsettin Özbek, Mehmet Emin Özbek'in murisi Mustafa

Özbek ve başvurucu Yusuf Öztürk'ün murisi Mehmet Öztürk 16/10/1989 tarihinde

E.1989/10 sayılı davaya müdahil davacı olarak katılmışlardır.

13. Savur Kadastro Mahkemesi, 28/3/2001 tarih ve E.1990/28

K.2001/18 sayılı kararıyla Mahkemenin bu dosyasındaki 123 ada 1 parsel numaralı

taşınmazla E.1989/10 sayılı dosyasındaki taşınmazın aynı olması, aralarında

fiili ve hukuki irtibat bulunması nedeniyle iki dava dosyasının

birleştirilmesine ve davanın E.1989/10 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine

karar vermiştir.

14. Yargılama, Savur Kadastro Mahkemesinin E.1989/10 sayılı

dosyasında halen devam etmektedir.

15. Başvurucular, 11/11/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

16. 12/1/2011 tarih ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402

sayılı Kadastro Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin

birinci fıkrası, 29. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30.

maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36.

maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§

16-22).

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

17. Mahkemenin 22/6/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 11/11/2013 tarih ve 2013/8125 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

18. Başvurucular, Maliye Hazinesi tarafından 13/10/1989

tarihinde Savur Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının

makul sürede sonuçlandırılamadığını, yargılamanın uzaması nedeniyle

taşınmazlarını kullanamadıklarını ve taşınmazlarının gelirlerinden

yararlanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

19. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

20. Başvurucular, Maliye Hazinesi tarafından 13/10/1989

tarihinde Savur Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasının makul sürede sonuçlandırılamadığını, yargılamanın uzaması nedeniyle

taşınmazlarını kullanamadıklarını ve taşınmazlarının gelirlerinden

yararlanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

21. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve

AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer

alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke

ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut

başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda

belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup,

ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının

yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın

bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının

değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

22. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

23. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin

6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul

sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmaz

mülkiyeti hakkında Savur Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasında, 3402 sayılı Kanun ve 6100 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine

göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu

alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 13/10/1989 tarihidir.

25. Başvuru konusu davanın açılış tarihi 13/10/1989 olmakla

beraber, başvurucular Hüseyin Aydın, Arap Aydemir, Kasım Güneri, Ramazan Özbek,

Ahmet Arslan, Nacı Arslan, Mehmet Emin Arslan, Ali

Özbek, Şerif Karakaş, Memet Yılmaz, Mehmet Söğüt ve

başvurucular Makbule Özbek, Mehmet Özbek, Nimet Özbek, Aysel Özdaş, Şemsettin Özbek, Mehmet Emin Özbek'in murisi Mustafa

Özbek ve başvurucu Yusuf Öztürk'ün murisi Mehmet Öztürk’ün 16/10/1989 tarihli

asli müdahale dilekçesi sonrasında, asli müdahil sıfatıyla yargılamada yer

almaya başladıkları anlaşılmaktadır. Bu nedenle, bu başvurucular açısından

yapılacak makul süre değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin

başlangıç anı, davanın açıldığı tarih değil, usule uygun olarak asli müdahale

talebinde bulunulduğu 16/10/1989 tarihidir (B. No. 2012/367, 17/9/2013, § 25).

26. Başvuruya konu dava, başvurucular Selda Kavak, Huriye

Kavak, Remziye Kavak, Mehmet Ensari Kavak, Bekir Kavak, Selahattin Kavak, Semira Kavak, Emine Taşkın, Makbule Özbek, Mehmet Özbek,

Nimet Özbek, Aysel Özdaş, Şemsettin Özbek, Mehmet

Emin Özbek ve Yusuf Öztürk’ün miras bırakanlarından intikalle takip etmekte

oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre değerlendirmesi bakımından

dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların yargılamaya katıldıkları

an değil, somut olayda murisler açısından değerlendirmeye esas alınan sürenin

başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

27. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

28. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde, Savur

Asliye Hukuk Mahkemesinin E.1989/59 sayılı dosyasında görülen davanın Savur

Kadastro Mahkemesine devredildikten sonra Mahkemenin E.1990/28 sayılı dosyasına

kaydedildiği, Savur Kadastro Mahkemesinin 28/3/2001 tarihli kararıyla E.1990/28

sayılı dosya ile başvuruya konu olan E.1989/10 sayılı dosyasının

birleştirildiği ve yargılamaya E.1989/10 sayılı dosya üzerinden devam edildiği

anlaşılmıştır. Anılan dava dosyasında ilk olarak 26/6/2006 tarihinde keşif

yapılarak bilirkişi raporu alındığı, daha sonraki keşif ara kararlarının ise

farklı gerekçelerle yerine getirilemediği anlaşılmıştır. Yargılamanın halen Savur Kadastro Mahkemesinde

devam ettiği belirlenmiştir.

29. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruya

konu yargılama sürecinin kadastro mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402

sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere

ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi bir yargılama

faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul

hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makul sürede

çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (§ 16).

30. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul sürede

tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve

Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve

yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara

alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B.

No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67;

2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

31. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyle

icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık

nitelikte olduğunu ortaya koymakla birlikte davaya bütün olarak bakıldığında,

3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama sürecine

ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir

yön bulunmadığı ve yaklaşık yirmi altı yıldır devam eden yargılama sürecinde

makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

32. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

33. Başvurucular uzun süren yargılama nedeniyle

taşınmazlarını kullanamadıklarını ve gelirlerinden yararlanamadıklarını

belirterek, Anayasa’nın 35. maddesinde tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal

edildiğini iddia etmiş olup, başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının

ihlal edildiği yönünde yukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet

haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine

gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

34. Başvurucular, maruz kaldıkları zarar karşılığı olarak

toplam 100.000,00 TL maddi, ayrı ayrı 200.000,00 TL manevi tazminata

hükmedilmesini talep etmişlerdir.

35. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”

kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere

dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucuların tarafı oldukları uyuşmazlığa ilişkin

yaklaşık yirmi altı yıldır devam eden yargılama süresi nazara alındığında,

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucular Hüseyin Aydın,

Arap Aydemir, Abo Kasım Güneri, Ramazan Özbek, Ahmet

Arslan, Nacı Arslan, Mehmet Emin Arslan, Ali Özbek,

Şerif Karakaş, Memet Yılmaz ve Mehmet Söğüt’ün her

birine net 22.450,00 TL, başvurucular Makbule Özbek, Mehmet Özbek, Nimet Özbek,

Aysel Özbek, Şemsettin Özbek ve Mehmet Emin Özbek’in her birine net 3.250,00

TL, başvurucu Yusuf Öztürk’e net 3.750,00 TL, Hüriye

Kavak’a net 3.250,00 TL, Selahattin Kavak’a net 2.500,00 TL, başvurucular Selda

Kavak, Remziye Kavak, Mehmet Ensari Kavak, Bekir Kavak, Semira

Kavak ve Emine Taşkın’ın her birine net 3.250,00 TL manevi tazminat ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucular tarafından maddi tazminat talebinde

bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar

arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından, başvurucuların maddi

tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

38. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler

uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

39. Başvuruya konu yargılamanın yaklaşık yirmi altı yıldır

devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği

gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama

dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam

etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede

sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin

ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

B. Başvurucular Hüseyin Aydın, Arap Aydemir, Abo

Kasım Güneri, Ramazan Özbek, Ahmet Arslan, Nacı

Arslan, Mehmet Emin Arslan, Ali Özbek, Şerif Karakaş, Memet

Yılmaz ve Mehmet Söğüt’ün her birine net 22.450,00 TL, başvurucular Makbule

Özbek, Mehmet Özbek, Nimet Özbek, Aysel Özbek, Şemsettin Özbek ve Mehmet Emin

Özbek’in her birine net 3.250,00 TL, başvurucu Yusuf Öztürk’e net 3.750,00 TL, Hüriye Kavak’a net 3.250,00 TL, Selahattin Kavak’a net

2.500,00 TL, başvurucular Selda Kavak, Remziye Kavak, Mehmet Ensari Kavak,

Bekir Kavak, Semira Kavak ve Emine Taşkın’ın her

birine net 3.250,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata

ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucular tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Savur Kadastro Mahkemesine

gönderilmesine,

22/6/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi

DURSUN

Erdal TERCAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Raportör Yrd. : Yusuf Enes KAYA Başvurucular : 1. Selda KAVAK 2. Hüseyin AYDIN 3. Mehmet Emin ARSLAN 4. Arap AYDEMİR 5. Ahmet ARSLAN 6. Mehmet SÖĞÜT 7. Ramazan ÖZBEK 8. Şemsettin ÖZBEK 9. Hüriye KAVAK 10. Remziye KAVAK 11. Mehmet Ensari KAVAK 12. Bekir KAVAK 13. Selahattin KAVAK 14. Abo Kasım GÜNERİ 15. Memet YILMAZ 16. Yusuf ÖZTÜRK 17. Makbule ÖZBEK 18. Mehmet Emin ÖZBEK 19. Mehmet ÖZBEK 20. Nimet ÖZBEK 21. Emine TAŞKIN 22. Semira KAVAK 23. Nacı ARSLAN 24. Şerif KARAKAŞ 25. Ali ÖZBEK 26. Aysel ÖZDAŞ Vekilleri : Av. Yılmaz FİDAN