Mahmut Tanal Başvurusu (B. No: 2014/11368)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucu, Başbakan Recep Tayyip

Erdoğan’ın Cumhurbaşkanlığına aday olması nedeniyle anayasal haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 11/7/2014

tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari

yönden yapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir

eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 16/7/2014 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade

edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Yüksek Seçim Kurulunun

cumhurbaşkanı seçimi geçici aday listesine ilişkin kararı 8/7/2014

tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

6. Başvurucu, Yüksek Seçim Kurulunun

bu kararına 9/7/2014 tarihinde itiraz etmiştir.

7. Cumhurbaşkanı seçimi kesin aday

listesiyle ilgili Yüksek Seçim Kurulunun 10/7/2014

tarih ve 2014/3227 sayılı kararının 11/7/2014 tarihli Resmî Gazete’de

yayımlanması ile başvurucunun itirazının reddedildiği anlaşılmaktadır.

8. Yüksek Seçim Kurulunun “kesin aday listesi”ne ilişkin kararının ilgili

kısmı şu şekildedir:

“… İlk oylaması 10 Ağustos 2014

Pazar günü, ilk oylamada geçerli oyların salt çoğunluğu sağlanamadığı takdirde

ikinci oylaması 24 Ağustos 2014 Pazar günü yapılacak olan Cumhurbaşkanı Seçimi

nedeniyle aday gösterilenlere ilişkin itirazlar

Yüksek Seçim Kurulunca karara bağlanmış olup.

-Ekmeleddin

Mehmet İHSANOĞLU,

-Recep Tayyip ERDOĞAN,

-Selahattin DEMİRTAŞ'tan

oluşan

"KESİN ADAY LİSTESİ"nin 6271 sayılı

Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu'nun 10. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 11

Temmuz 2014 Cuma günü Resmî Gazete'de yayımlanmasına

karar verilmesi gerekmiştir…”

9. Başvurucu, itirazının reddedilmesi

üzerine 11/7/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

10. 19/1/2012 tarih ve 6271 Sayılı Cumhurbaşkanı

Seçimi Kanunu'nun “İtiraz ve kesin aday

listesi” kenar başlıklı 10. maddesi ile aynı Kanun’un “Adayların görevden ayrılması ve göreve dönmesi”

kenar başlıklı 11. maddesinin (1) numaralı fıkrası.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

11. Mahkemenin 23/7/2014

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 11/7/2014 tarih ve 2014/11368

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

12. Başvurucu, Adalet ve Kalkınma

Partisi hükümetinin ve bu partinin temsilcisi Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın

farklı mezhep, din, etnik kökene sahip vatandaşları birbirinden ayrıştıran

eylem ve söylemlerde bulunduğunu, bu durumun ülkede iç çatışma ve şiddetin

artmasına sebep olduğunu, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın Cumhurbaşkanlığına

aday olmasının hukuksuz olduğunu, adaylığının iptal edilmesi gerektiğini

belirterek, Anayasa'nın 17., 19., 20., 24., 25., 26.,

27., 28., 30., 34., 36., 38. ve 40. maddelerinin ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

13. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü

fıkrasının son cümlesi şöyledir:

“Başvuruda bulunabilmek için

olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

14. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü

fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence

altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla

Anayasa Mahkemesine başvurabilir. ...”

15. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış

temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek

Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü

tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

16. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar”

kenar başlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuru ancak

ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve

kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir.”

17. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar”

başlıklı 46. maddesinde kimlerin bireysel başvuru yapabileceği sayılmış olup,

anılan maddenin (1) numaralı fıkrasına göre; bir kişinin Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuruda bulunabilmesi için üç temel ön koşulun birlikte bulunması

gerekmektedir. Bu önkoşullar, başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri

sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı, başvurucunun “güncel bir hakkının ihlal edilmesi”, bu

ihlalden dolayı kişinin “kişisel olarak”

ve “doğrudan” etkilenmiş olması

ve bunların sonucunda başvurucunun kendisinin “mağdur”

olduğunu ileri sürmesi gerekir (B. No: 2013/6179, 20/3/2014,

§ 24).

18. Bu üç temel koşula ilave olarak 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” başlıklı 45.

maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre Anayasa Mahkemesine ancak Anayasada

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi (AİHS) ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin ihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilir. Buradan çıkan sonuca göre Anayasada

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, AİHS ve buna ek Türkiye’nin

taraf olduğu protokoller kapsamında bir hakkı doğrudan etkilenmeyen kişi “mağdur” statüsü kazanamaz (B. No:

2013/6179, 20/3/2014, § 25).

19. Bireysel başvuruda “mağdur” kavramı, davada menfaat veya dava

ehliyeti kuralları gibi kurallardan bağımsız bir şekilde yorumlanır (Gorraiz Lizarraga ve

Diğerleri/İspanya, B. No: 62543/00, 10/11/2004,

§ 35). Ayrıca “mağdur” kavramının

yorumu, günümüzde toplumun koşulları ışığında değişime tabi olup, bu kavram

aşırı biçimcilikten uzak bir şekilde uygulanmalıdır (Gorraiz Lizarraga ve Diğerleri/İspanya, §

38).

20. Kendilerinin belirli bir işlemden

doğrudan etkilenme tehdidiyle ya da tehlikesiyle karşı karşıya olduklarını ve

dolayısıyla potansiyel olarak mağdur olduklarını iddia eden başvurucular ile

yalnızca ulusal hukukları değiştirmeyi veya toplumun menfaatinin korunmasını

amaçlayan başvurular arasında dikkatli bir ayrım yapılmalıdır. Bu son

bahsedilen türdeki ve içtihatta “halk davası”

(actio popularis) olarak

isimlendirilen başvurulara bireysel başvuru hakkı tanınmamıştır (bkz. Klass ve Diğerleri/Almanya, B.No:

5029/71, 6/9/1978,

§33; Altuğ Taner Akçam/Türkiye, B.No: 27520/07, 25/10/2011, §66). Dolayısıyla bireylerin,

kendi bireysel hakkının ihlal edildiğini ileri sürmeksizin toplumun

menfaatlerinin ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda

bulunma hakkı bulunmamaktadır.

21. Başvuru konusu olayda ilk oylaması 10/8/2014 tarihinde yapılacak olan Cumhurbaşkanı seçimi

geçici aday listesine ilişkin Yüksek Seçim Kurulu kararı 8/7/2014 tarihinde

Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Adaylara ilişkin

itirazlar Yüksek Seçim Kurulunun 10/7/2014 tarih ve

2014/3227 sayılı kararı ile değerlendirilmiş ve reddedilmiştir. Başvurucu,

Başbakanın Cumhurbaşkanlığına aday olmasının hukuksuz olduğunu, adaylığının

iptal edilmesi gerektiğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda

bulunmuştur.

22. Başvurucu, Başbakan Recep Tayyip

Erdoğan'ın farklı mezhep, din, etnik kökene sahip vatandaşları birbirinden

ayrıştıran eylem ve söylemlerde bulunduğunu, bu durumun ülkede iç çatışma ve

şiddetin artmasına sebep olduğunu, Başbakan’ın Cumhurbaşkanı adayı olmasının

Anayasa’ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Yüksek Seçim Kurulunun,

Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin söz konusu kararlarının başvurucunun

haklarına bir müdahale oluşturduğundan bahsedilemez. Dolayısıyla Başbakan Recep

Tayyip Erdoğan'ın Cumhurbaşkanı adaylığına ilişkin Yüksek Seçim Kurulu

kararları nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenmeyen

başvurucunun, bireysel başvuru yapma hakkı bulunmamaktadır.

23. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun

ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü Yüksek Seçim Kurulu kararlarından kişisel

olarak etkilenmediği anlaşıldığından, başvurunun, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin “kişi

yönünden yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan : Alparslan ALTAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Osman Alifeyyaz PAKSÜT Recep KÖMÜRCÜ Engin YILDIRIM Raportör : Akif YILDIRIM Başvurucu : Mahmut TANAL