Mehmet Akyol Başvurusu (B. No: 2015/8066)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, delil tespiti isteğinin yerine getirilmemesi

nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 8/5/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Sahip olduğu arazide tarımsal üretim yapmakta olan başvurucu,

tarlasını sulamak amacıyla sondaj kuyuları açmışsa da gerçekleşen planlı

kesintiler, düşük voltaj ve son olarak dört gün süreyle elektrik kesintisi

nedeniyle tarlasını sulamayamadığını belirterek

ileride açacağı davada delil teşkil etmek üzere 23/9/2014 tarihinde zararın

tespiti isteminde bulunmuştur. Başvurucu, mahkemece belirlenen harç ve gider

avansından oluşan toplam 1.160,50 TL'yi aynı tarihte mahkeme veznesine

yatırmıştır.

8. Mahkeme 25/9/2014 tarihli tensip tutanağı ile dava konusu

taşınmaz başında 20/10/2014 tarihinde keşif yapılmasına karar vermiş ve ilgili

kurumlara bilirkişi görevlendirilmesi talebiyle müzekkereler düzenlemiştir. Ne

var ki bilirkişi temin edilemediği belirtilerek anılan tarihte keşif icra

edilmemiştir.

9. Mahkemece 13/11/2014 tarihinde yeniden keşif yapılmasına

karar verilmiş ancak bu kez güvenlik nedeniylekeşfin

yapılamadığına dair tutanak düzenlenmiştir.

10. Başvurucu 4/6/2015 tarihli dilekçe ile bu tarihten sonra

delil tespiti yapılmasının mümkün olamayacağını belirterek kullanılmayan gider

avansının iadesi talebinde bulunmuş anılan 1.090 TL'lik avans 5/6/2015

tarihinde başvurucuya iade edilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

1. Kanun Hükümleri

11. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu'nun 400. maddesi şöyledir:

"(1) Taraflardan her biri, görülmekte

olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada

ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi

incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin

yapılmasını talep edebilir.

(2) Delil tespiti istenebilmesi için hukuki

yararın varlığı gerekir. Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen

tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı yahut ileri sürülmesinin önemli ölçüde

zorlaşacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar var sayılır."

12. 6100 sayılı Kanun'un ''Delil

tespit talebi ve karar'' kenar başlıklı 402. maddesi şöyledir:

"(1) Delil tespiti talebi dilekçeyle

yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere

sorulması istenen sorular, delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla

karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler ile aleyhine delil tespiti istenen

kişinin ad, soyad ve adresi yer alır. Tespit

talebinde bulunan, durum ve koşulların imkân vermemesi nedeniyle, aleyhine

tespit yapılacak kişiyi gösteremiyorsa talebi geçerli sayılır.

(2) Mahkeme tarafından belirlenen tespit

giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz.

(3) Tespit talebi mahkemece haklı bulunursa

karar, dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. Kararda ayrıca, delil

tespitinin nasıl ve ne zaman yapılacağı, tespitin icrası esnasında karşı

tarafın da hazır bulunabileceği, varsa itiraz ve ilave soruların bir hafta

içinde bildirilmesi gerektiği belirtilir.''

13. 6100 sayılı Kanun'un

''Tutanak ve diğer belgeler'' kenar başlıklı 405. maddesi şöyledir:

"(1) Delil tespiti dosyası, asıl dava

dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir. Asıl davanın taraflarından her

biri, iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir.''

2. Yargıtay Kararları

14. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10/2/2010 tarihli ve

E.2010/13-26, K.2010/73 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

''Delil tespiti isteme de hukuki yarar

bulunmalıdır; şimdiden tespit edilmemesi halinde ilerde kaybolacağı (yok

olacağı) veya gösterilmesi çok güç olacağı tahmin edilen delillerin, önceden

tespit edilmesinde hukuki yarar varlığı kabul edilmektedir.

Delil tespiti tek başına bir dava

olmadığından, aynı kanunun 185. maddesinde sayılan sonuçları doğurmayacağı gibi,

bu talebe karşı üçüncü kişiler müdahale edemez ve karşı dava da açılamaz.''

15. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 15/6/2010 tarihli ve

E.2009/11854, K.2010/7219 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

''Yerel mahkemece, Hukuk Usulü Muhakemeleri

Yasası'nın 368 ve 369. maddeleri gereğince, şimdiden el konulmaz ve varlığı

saptanmazsa ileride kaybolacağı veya sunulmasında zorluklarla karşılaşılacağı

kuşkusu olan kanıtlar söz konusu olmadığı ve istemin yargılamayı gerektirir

nitelikte olduğunu gerekçesiyle istemin reddine karar verilmiştir.

Hukuk Usulü Muhakemeleri Yasası'nın 427/1.

maddesi gereğince, mahkemelerden verilen son (nihai) karara karşı temyiz yoluna

başvurulabilir. Bir dava niteliğinde olmayan kanıtların saptanması isteminin

(delil tespitinin) kabul ya da reddine ilişkin kararlar, yerine getirilmesi

(infazı) gereken son (nihai) kararlar niteliğinde olmadığından temyiz de

edilemezler.''

B. Uluslararası Hukuk

1. İlgili Sözleşme

16. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin

(1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes davasının,

medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda karar

verecek olan,... bir mahkeme tarafından ...

görülmesini isteme hakkına sahiptir..."

2. Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi İçtihadı

17. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre Sözleşme'nin 6.

maddesinin medeni hukuk alanına giren konularda uygulanabilirliği ilk olarak

bir uyuşmazlığın varlığına bağlıdır. İkinci olarak uyuşmazlık en azından

savunulabilir bir şekilde iç hukukta tanınmış olduğu söylenebilecek hak ve

yükümlülükler ile ilgili olmalıdır. Son olarak ise bu hak ve yükümlülükler -her

ne kadar bizzat 6. madde bu hak ve yükümlülüklere Sözleşmeci devletlerin hukuk

sistemi içinde belirli bir anlam atfetmese de- Sözleşme anlamında

"medeni" nitelikte olmalıdır (James

ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 8793/79, 21/2/1986, § 81).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 25/1/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Mısırın hasat dönemi olması nedeniyle sulama

yapılamamasından kaynaklanan zararın tespitinin acil olduğunu iddia eden başvurucu,mahkemenin ilk olarak

talep tarihinden yirmi beş gün sonrasına keşif günü vermesine rağmen bilirkişi

temin edilemediği vesonrasında da güvenliğin

saplanamayacağı gerekçesiyle keşif yapmamasının makul sürede yargılanma hakkını

ve etkili başvuru hakkını ihlal ettiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme

20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetlerinin özü, adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkindir.

21. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin

meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı

veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu

belirtilmiş ancak hakkın kapsamı düzenlenmemiştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709

sayılı Kanun'un Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasına "adil

yargılanma hakkı" ibaresinin eklenmesine ilişkin 14. maddesinin

gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye

Cumhuriyeti'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına

alınmış olan adil yargılama hakkı metne dahil" edilmiştir.

Dolayısıyla Anayasa'nın 36. maddesinde herkesin adil yargılanma hakkına sahip

olduğu ibaresinin eklenmesinin amacının Sözleşme'de

düzenlenen adil yargılanma hakkını anayasal güvence altına almak olduğu

anlaşılmaktadır (Yaşar Çoban

[GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017,§ 54). Bu itibarla

Anayasa'da güvence altına alınan adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriği

belirlenirken Sözleşme'nin "Adil

yargılanma hakkı" kenar başlıklı 6. maddesinin de gözönünde bulundurulması gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).

22. Sözleşme, bir kişinin sahip olduğunu ileri sürebileceği tüm

hak ve yükümlülükler bakımından adil yargılanma hakkını güvenceye almamaktadır.

Sözleşme'nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya

ilişkin hak ve ilkelerin "medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazlıklar"ın ve bir "suç isnadı"nın

esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğu belirtilerek hakkın kapsamı

bu konularla sınırlandırılmıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildiği

gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için ya başvurucunun medeni hak ve

yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafı olması ya da başvurucuya

yönelik bir suç isnadının esası hakkında karar verilmiş olması gerektiği

anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bahsedilen hâller dışında kalan adil yargılanma

hakkının ihlali iddiasına dayanan başvurular Anayasa ve Sözleşme'nin ortak

koruma alanı kapsamı dışında kalacağından bireysel başvuruya konu olamaz (Onurhan Solmaz, § 23).

23. Somut olayda suç isnadına bağlı bir yargılamanın mevcut

olmadığı hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Diğer taraftan yukarıda da

belirtildiği üzere bir kimsenin "medeni hak ve yükümlülükleri"nin

karara bağlanmasıyla ilgili bir yargılama usulünde Sözleşme'nin 6. maddesi

uygulanabilir. AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

"medeni" meselelerde uygulanabilmesi için ilk olarak ortada bir

"uyuşmazlığın" bulunması koşulunu aramakta; uyuşmazlığın iç hukukta

tanınmış olduğu söylenebilecek "haklar ve yükümlülükler" ile ilgili

olması, bu haklar ve yükümlülüklerin de Sözleşme'deki

anlamıyla "medeni" olması gerektiğini vurgulamaktadır (bkz. §§

21-22).

24. Başvuru konusu olayda ise başvurucu delil tespiti talebinin

reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğinden

yakınmaktadır. Görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut

ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti amacıyla yapılan

delil tespiti aşamasında henüz taraflar arasında ilgili hakka yönelik bir

"uyuşmazlık" söz konusu değildir.

25. Dolayısıyla delil tespitine yönelik somut başvuruda adil

yargılanma hakkının konusu olabilecek medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili

bir "uyuşmazlığın" mevcut olmadığı anlaşıldığından, başvurucunun

delil tespiti talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddiasının Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanı dışında kaldığı

sonucuna varılmaktadır.

26. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin konu

bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

A. Başvurunun konu bakımından

yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

25/1/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Recai AKYEL

Raportör

:

Heysem KOCAÇİNAR

Başvurucu

:

Mehmet AKYOL

Vekili

:

Av. Dursun

ÖZDOĞAN