Mesut Özbezen Başvurusu (B. No: 2013/8175)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, pazarlama müdürü

olarak çalıştığı iş yerinde mobbing uygulamalarına

maruz kalması ve belirtilen eylemler nedeniyle yaptığı suç duyurusu üzerine

şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ile yapılan

soruşturmanın adil olmaması nedeniyle, Anayasa’nın 17. ve 36. maddelerinde

tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, ihlalin tespitiyle yeniden

yargılama yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 6/11/2013 tarihinde

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun

Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölümün Üçüncü

Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere

dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde

belirtildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu tarafından

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına verilen dilekçe ile, özel bir işyerinde

görev yaptığı, işe başladığı sırada uhdesinde bulunan tüm pazarlama

yetkilerinin daha sonra kendisinden alındığı ve bu suretle istifaya zorlandığı,

kendisini alt kademedeki personel huzurunda küçük düşürücü eylem ve

faaliyetlerde bulunulduğu, konumunu ve şahsiyetini zedeleyici söz ve eylemler

nedeniyle büyük üzüntü çektiği ve psikolojik durumunun bozulduğu ve bu suretle mobbinge maruz bırakıldığı belirtilerek suç duyurusunda

bulunulmuştur.

6. İstanbul Cumhuriyet

Başsavcılığının 14/6/2013 tarih ve S.2013/19936 sayılı kararıyla, müsnet eziyet suçunun unsurlarının oluşmadığı belirtilerek,

şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir.

7. Başvurucu tarafından

belirtilen karara karşı yapılan itiraz Bakırköy 6. Ağır Ceza Mahkemesinin

5/8/2013 tarih ve 2013/628 Değişik İş sayılı kararı ile reddedilmiştir.

8. Ret kararı 8/10/2013

tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiş, başvurucu 6/11/2013 tarihinde

bireysel başvuru yapmıştır.

B. İlgili

Hukuk

9. 11/1/2011 tarih ve 6098

sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi şöyledir:

“İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve

saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla,

özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere

uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla

yükümlüdür.

İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması

için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak;

işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla

yükümlüdür.

İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye

aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya

kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan

doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.”

10. 4/12/2004 tarih ve 5271

sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. ve 173. maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

11. Mahkemenin 15/4/2014

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 6/11/2013 tarih ve 2013/8175

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

12. Başvurucu, özel bir

işyerinde pazarlama müdürü olarak görev yaptığını, işe başladığı sırada uhdesinde

bulunan tüm pazarlama yetkilerinin daha sonra kendisinden alındığını ve bu

suretle istifaya zorlandığını, kendisinin alt kademedeki personel huzurunda

küçük düşürücü eylem ve faaliyetlere maruz kaldığını, konumunu ve şahsiyetini

zedeleyici söz ve eylemler nedeniyle büyük üzüntü çektiğini ve psikolojik

durumunun bozulduğunu, iş yerinde çalıştığı süreçte sürekli iletişimine,

sağlığına, sosyal ilişkilerine, sosyal konumuna, mesleki ve özel yaşamına

yönelik saldırılara maruz kaldığını, sürekli iş yerinde meydana gelen bazı

olayların sorumlusu gibi lanse edilerek, diğer çalışanların iletişiminin

engellenmesi suretiyle iletişimden dışlanmaya maruz bırakıldığını, işyerindeki

toplantılara çağrılmama uygulamasına ve gittiği toplantılarda hakaretlere maruz

kaldığını ve sorunlu biri gibi lanse edildiğini, bu şekilde yürütülen sistemli

eylem ve işlemlerle mobbinge maruz bırakıldığını, bu

hususun iş psikologundan alınan raporda yer verilen,

başvurucunun sunduğu bilgi ve belgeler doğrultusunda başvurucuya karşı yürütülen

mobbing sürecinin her aşmasında tamamlandığı

yönündeki tespitlerle de doğrulandığını, belirtilen eylemler nedeniyle yaptığı

suç duyurusu üzerine şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar

verildiğini, karara karşı yaptığı itirazın da reddedildiğini, kararların

gerekçesiz olduğunu ve bu kapsamda yapılan soruşturmanın adil olmadığını beyan

ederek, Anayasa’nın 17. ve 36. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal

edildiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme

1. Adil

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiği İddiası Yönünden

13. Başvurucu, İstanbul

Cumhuriyet Başsavcılığının S.2013/19936 sayılı dosyası kapsamında yaptığı

şikâyet sonucunda eksik incelemeye ve hatalı değerlendirmeye dayalı olarak

şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini, karara karşı

yapılan itirazın reddedildiğini ve kararların gerekçesiz olduğunu belirterek,

Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

14. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin

kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine

başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş

olması şarttır.”

15. 30/11/2011 tarih ve 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf

olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal

edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”

16. Anılan Anayasa ve Kanun

hükmüne göre, Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının

incelenebilmesi için, kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen

hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin

kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak

koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (B. No. 2012/1049,

26/3/2013, § 18).

17. Anayasa’nın “Hak arama

hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahiptir.”

18. Sözleşme’nin “Adil

yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile

ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar

konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir. ….”

19. Anayasa’nın 36. maddesinin

birinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil

yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Anayasa’da adil yargılanma

hakkının kapsamı düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin,

Sözleşme’nin “Adil yargılanma hakkı”

kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir (B. No. 2012/13,

2/7/2013, § 38).

20. Sözleşme’nin adil yargılanma

hakkını düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin “medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili

uyuşmazlıkların” ve bir “suç

isnadının” esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğu

belirtilerek hakkın kapsamı bu konularla sınırlandırılmıştır. Bu ifadeden, hak

arama hürriyetinin ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek

için, başvurucunun ya medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın

tarafı olması ya da başvurucuya yönelik bir suç isnadı hakkında karar verilmiş

olması gerektiği anlaşılmaktadır (B. No. 2012/917, 16/4/2013, § 21).

21. Bir ceza davasında üçüncü

kişilerin suçlanması veya cezalandırılmasını talep eden mağdur, suçtan zarar

gören, şikâyetçi veya katılan sıfatını haiz kişiler, adil yargılanma hakkının

koruma alanı dışında kalmaktadır. Bu kuralın istisnaları, ceza davasında medenî

hak talebine imkân veren bir sistemin benimsenmiş veya ceza davası sonucunda

verilen kararın hukuk davası açısından etkili ya da bağlayıcı olması hâlleridir

(B. No. 2013/1845, 7/11/2013, § 37; Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Perez/Fransa, B. No. 47287/99, 12/2/2004, §

70).

22. Hukuk sistemimiz açısından,

5271 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesi ile ceza muhakemesinde şahsi hak

iddiasında bulunma imkânı ortadan kalkmış olup, başvurucunun ceza muhakemesi

sürecinde medeni haklarını ileri sürme imkânı bulunmamaktadır. Ayrıca somut

olayda başvurucunun isteğinin üçüncü kişilerin cezalandırılmasıyla, verilen

kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın etkilerinin de ceza muhakemesi süreci

ile sınırlı olduğu ve başvurucunun iddiaları göz önünde bulundurulduğunda hukuk

yargılaması açısından bağlayıcı bir etkisi bulunmadığı anlaşılmaktadır.

23. Açıklanan nedenlerle,

Anayasa’nın 36. maddesine dayanan ihlal iddiasının konusunun, Anayasa’da

güvence altına alınmış ve Sözleşme kapsamında yer alan temel hak ve

özgürlüklerin koruma alanı dışında kaldığı anlaşılmakla, başvurunun bu

kısmının, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Anayasa’nın 17. Maddesinin İhlal Edildiği İddiası Yönünden

24. Başvurucu, pazarlama müdürü

olarak çalıştığı iş yerinde mobbing uygulamalarına

maruz kaldığını belirterek, Anayasa’nın 17. maddesinde tanımlanan hakkının

ihlal edildiğini iddia etmiştir.

25. Anayasa’nın 17. maddesinin

birinci ve üçüncü fıkraları şöyledir:

“Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve

geliştirme hakkına sahiptir.

...

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan

haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”

26. Sözleşme’nin “İşkence yasağı” kenar başlıklı 3. maddesi

şöyledir:

“Hiç kimseye işkence

veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya ceza uygulanamaz.”

27. Sözleşme’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar

başlıklı 8. maddesi şöyledir:

“(1) Herkes özel ve

aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

(2) Bu hakkın

kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla

öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin

ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya

ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir

tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”

28. Anayasa’nın 17. maddesinin

birinci fıkrasında, herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakkına sahip olduğu belirtilmekte olup, bu düzenlemede yer verilen maddi ve

manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı, Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde

özel yaşama saygı hakkı kapsamında güvence altına alınan fiziksel ve zihinsel

bütünlük hakkı ile, bireyin kendisini gerçekleştirme ve kendisine ilişkin

kararlar alabilme hakkına karşılık gelmektedir (B. No. 2013/2187, 19/12/2013, §

30).

29. Anayasa’nın 17. maddesinin

üçüncü fıkrasında ise kimseye “işkence”,

“eziyet” yapılamayacağı ve

kimsenin “insan haysiyetiyle bağdaşmayan”

muamele ve cezaya tabi tutulamayacağı düzenlenmiş olup, hüküm Sözleşme’nin 3.

maddesi kapsamında güvence altına alınmış olan hukuksal çıkarları

kapsamaktadır. Belirtilen düzenlemede yer alan ifadeler arasında bir yoğunluk

farkı bulunmakta olup, kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne en ağır

şekilde zarar veren muamelelerin “işkence”,

bu seviyeye varmayan fakat yine de vücutta zarar ya da yoğun fiziksel veya

ruhsal ızdırap veren insanlık dışı muamelelerin “eziyet”, küçük düşürücü ve alçaltıcı

nitelikteki daha hafif muamelelerin ise “insan

haysiyetiyle bağdaşmayan” muamele veya ceza olarak belirlenmesi

mümkündür (B. No. 2012/969, 18/9/2013, § 22).

30. Ancak, bir eylemin

Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsamına girebilmesi için asgari

bir ağırlık düzeyine ulaşmış olması gerekir. Bu asgari eşiğin aşılıp

aşılmadığının belirlenmesinde her somut olayın özellikleri dikkate alınarak bir

değerlendirme yapılması esastır. Bu bağlamda, muamelenin süresi, fiziksel ve

manevi etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi faktörler

önem taşımaktadır (B. No. 2012/969, 18/9/2013, § 23). Somut olaydaki veriler

ışığında, belirtilen ağırlık eşiğinin altında kalan muamele ve eylemlerin ise,

diğer haklar kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.

31. AİHM içtihadında da, başvuru konusu iddiaların Sözleşme’nin 3. maddesinin

güvence kapsamında yer alması için minimum bir ağırlığa varması gerektiği kabul

edilmekte ve acımasız, insanlık dışı veya küçük düşürücü muamele veya cezanın

ağır ve kasıt içeren şekli olarak kabul edilen işkencenin, şiddetli acı veya

eziyet uygulanması, acının kasıtlı olarak uygulanması ve bilgi almak,

cezalandırmak veya korkutmak gibi amaçlı bir muameleyi içermesi gerektiği

benimsenmektedir. Önceden tasarlanarak saatlerce uygulanan, fiziksel

yaralanmaya sebep olan, en azından ağır fiziki ve ruhsal acılar çektiren

muameleler ise insanlık dışı muamele olarak değerlendirilmektedir. Küçük

düşürücü muamelenin ise, mağdurlarda korku ve aşağılık duygusu oluşturan, küçük

düşürücü ve alçaltıcı nitelikte olan muameleleri ifade ettiği kabul etmekte

ancak, söz konusu muamelenin amacının ilgili kişiyi küçük düşürmek veya

alçaltmak olup olmadığı ve sonuçları itibarıyla mağdurun kişiliğini

Sözleşme’nin 3. maddesi ile uyuşmayan bir olumsuzlukta etkileyip etkilemediği

üzerinde durulmaktadır ( Bkz. Costello-Roberts/Birleşik Krallık, B. No. 13134/87,

25/3/1993, § 30; Labita/İtalya, [BD], B. No. 26772/95,

06/04/2000, § 120, Hurtado/İsviçre, B. No. 17549/90, 28/1/ 1994, § 67).

32. Yukarıda yer verilen

tespitlerden de anlaşılacağı üzere, doğası gereği cezaların veya menfi hareket

ve eylemler ile olumsuz hayat deneyimlerinin, kişinin fiziki ve ruhsal

değerlerini etkilemesi ve kişide stres, üzüntü ve sair menfi tezahürlere yol

açması ve bu etkileri açısından özellikle küçük düşürücü muamele kavramını

çağrıştırması mümkün olmakla birlikte, belirtilen eylemlerin Sözleşme’nin 3.

maddesi anlamında işkence, insanlık dışı veya küçük düşürücü muamele ve bu

kavramların Anayasa’nın 17. maddesinde yer verilen muadilleri olan işkence,

eziyet veya haysiyetle bağdaşmayan muamele veya ceza olarak

nitelendirilebilmesi için, mağdurun sübjektif niteliklerinin yanı sıra

muamelenin uygulanış şekli ve yöntemi ile özellikle meydana getirdiği fiziksel

ve ruhsal etkiler açısından önemli bir ağırlığa ulaşmış olması gerekmektedir.

33. Belirtilen tespitler

ışığında somut olay incelendiğinde, başvurucu tarafından esasen, pazarlama

müdürü olarak görev yaptığı işyerinde, işe başladığı sırada uhdesinde bulunan

tüm pazarlama yetkilerinin daha sonra kendisinden alındığı ve bu suretle

istifaya zorlandığı, kendisini alt kademedeki personel huzurunda küçük düşürücü

eylem ve faaliyetlerde bulunulduğu ve bu kapsamda Anayasa’nın 17. maddesinin

ihlal edildiği iddiasıyla başvuruda bulunulduğu anlaşılmaktadır. Başvurucu

tarafından iddia edilen eylemlerin fiziksel ve manevi etkileri, süresi ve

yoğunluk derecesi gibi unsurların değerlendirilmesi neticesinde; başvurucunun

işe başladığı süreçte uhdesine verilen yetkilerin daha sonra alınması, yapılan

bir kısım toplantılara çağrılmaması veya çağrıldığı toplantılarda yetkilerinin

elinden alındığı imasında bulunulması, müdür olarak uhdesinde yer alan yetkiler

yok sayılarak alt kademedeki personel nezdindeki saygınlığının azaltılması, iş

yerindeki izinlerini belirli aralıklarla kullanamayıp toplu olarak kullanmak

durumunda bırakılması şeklindeki eylemlerin kişilik haklarını ihlal ederek,

başvurucu üzerinde fiziki ve ruhsal etkilerinin olması mümkün olmakla birlikte,

özellikle işverenin uhdesinde bulunan bir takım yetkilerin icrasının da söz

konusu olduğu nazara alındığında, muamelenin uygulanış şekli ve yöntemi ile

özellikle meydana getirdiği fiziksel ve ruhsal etkiler açısından, başvurucunun

yaşı ve mesleki statüsü de nazara alındığında, Anayasa’nın 17. maddesinin

üçüncü fıkrası kapsamında değerlendirilmesi için gerekli olan asgari eşiği

aştığı söylenemez.

34. Bu nedenle başvurucunun

şikâyetinin, maddi ve manevi varlığın korunması hakkı ile bağlantılı olarak

Anayasa’nın 17. maddesinin birinci fıkrası kapsamında değerlendirilmesi uygun

görülmüştür.

35. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

“… Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının

tüketilmiş olması şarttır.”

36. 6216 sayılı Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45.

maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal

için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel

başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir”

37. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,

bireysel başvuruda bulunulmadan önce, ihlal iddiasının dayanağı olan işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru

yollarının tamamının tüketilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak

ihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun

yollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılar (B. No. 2012/1027, 20, 12/2/2013,

§§ 19–20; B. No. 2012/13, 2/7/2013, § 26).

38. Ancak belirtilen hükümlerde

yer verilen olağan başvuru yolları ibaresinin, başvurucunun şikâyetleri

açısından makul bir başarı şansı sunabilecek ve bir çözüm sağlayabilecek

nitelikte, kullanılabilir ve etkili başvuru yolları olarak anlaşılması

gerekmektedir. Ayrıca, başvuru yollarını tüketme kuralı ne mutlak ne şeklî

olarak uygulanabilir bir kural olup, bu kurala riayetin denetlenmesinde

münferit başvurunun koşullarının dikkate alınması esastır. Bu anlamda, yalnızca

hukuk sisteminde bir takım başvuru yollarının varlığının değil, aynı zamanda

bunların uygulama şartları ile başvurucunun kişisel koşullarının gerçekçi bir

biçimde ele alınması gerekmektedir. Bu nedenle başvurucunun, kendisinden

başvuru yollarının tüketilmesi noktasında beklenebilecek her şeyi yerine

getirip getirmediğinin başvurunun özellikleri dikkate alınarak incelenmesi

gerekir (B. No. 2013/2355, 7/11/2013, § 28; Benzer

yöndeki AİHM kararı için bkz. İlhan /Türkiye,

B. No. 22277/93, 27/7/2000, §§ 56–64).

39. Bireyin fiziksel ve zihinsel

bütünlüğü, Anayasa’nın 17. maddesinde yer verilen “maddi ve manevi varlık” kapsamında yer almaktadır. Devlet,

bireyin maddi ve manevi varlığının bir parçası olan fiziksel ve zihinsel

bütünlüğe keyfi olarak müdahale etmemek ve üçüncü kişilerin saldırılarını

önlemekle yükümlüdür. Somut başvuruda olduğu gibi, özel kişiler arasındaki

ihtilaflar açısından, çoğu zaman klasik müdahale biçimlerinden biri söz konusu

olmamakla beraber, bu kapsamda da yetkili makamlar için geçerli olan usulî özen yükümlülüğü, gerekli usulî

güvenceleri sunan yargısal prosedürleri sağlamak ve bu suretle yargısal ve

idari makamların özel kişiler arasındaki bir uyuşmazlıkta etkili ve adil bir

karar vermesini temin etme sorumluluğunu ifade etmektedir. Ancak Devletin,

bireylerin maddi ve manevi varlığına yönelik olarak üçüncü kişilerce yapılan

müdahalelere karşı etkili mekanizmalar kurma çerçevesindeki pozitif

yükümlülüğü, tüm müdahale türleri açısından mutlaka cezai soruşturma ve

kovuşturma yapılmasını gerekli kılmaz. Üçüncü kişilerin haksız müdahalelerine

karşı bireyin korunması hukuk muhakemesi yoluyla da mümkündür. Nitekim üçüncü

kişilerce fiziksel ve zihinsel bütünlüğe yapılan müdahaleler için ülkemizde hem

cezai hem de hukuki koruma öngörülmüştür. Ancak hukukumuz açısından, mobbing teşkil eden ve psikolojik taciz, şiddet ve yıldırma

türünden davranış grubu olarak kabul edilen ve somut başvuruya konu eylemlere

benzer eylemlerin içinde ceza hukuku anlamında suç teşkil eden fiillerin yer

alması durumunda, bu alandaki yaptırımlara tabi tutulma olanağı bulunmakla

beraber, özel hukuk anlamında bu tür fillerin tazminat davasına konu

edilebildiği görülmektedir (§ 9). Yargı kararları nazara alındığında,

belirtilen tazmin imkanının, kişinin kamu görevlisi veya özel hukuka tabi bir

hizmet sözleşmesi çerçevesinde görev yapması nazara alınarak,

hem idari yargı hem de adli yargı alanında yer alan yargısal makamlarca

sağlandığı anlaşılmaktadır (Y.H.G.K. 25/9/2013 tarih ve E.2012/9-1925,

K.2013/1407; Danıştay 8. Dairesi 16/4/2012 tarih ve E.2008/10606, K.2012/1736).

Dolayısıyla bir bireyin, üçüncü kişilerce somut başvuruda belirtilen fiillere

benzer eylemler vasıtasıyla fiziksel ve zihinsel bütünlüğüne müdahale edildiği

iddiasıyla, hukuk davası yoluyla daha etkin bir giderim sağlaması mümkündür (B.

No. 2013/1123, 2/10/2013, § 35).

40. Hukuka veya sözleşmeye

aykırı bir fiil nedeniyle başkasına verilmiş olan zararın tazmin edilmesi

yükümlülüğünü ifade eden hukuki sorumluluk, ceza hukuku alanında suç diye

adlandırılan insan davranışına göre daha geniş bir hukuka aykırı davranış

grubunu kapsamaktadır. Bir eylemin suç teşkil edebilmesi için ilgili kanunda

açıkça tanımlanması gerekirken haksız fiil için böyle bir sınırlamaya yer

verilmemektedir. Ayrıca, ceza hukuku alanında taksire dayalı sorumluluğun

istisnai nitelik taşımasına rağmen, kasten veya taksirle başkalarına verilen

zararın hukuki sorumluluk kapsamında giderim imkânının daha fazla olduğu, ceza

hukuku alanında objektif sorumluluğa yer verilmezken hukuki sorumluluk alanında

objektif sorumluluk esasının da etkin şekilde uygulandığı ve hukuki sorumluluk

alanında aynı maddi vakıalar çerçevesinde daha düşük bir ispat standardı

kullanılarak kişisel sorumluluğun söz konusu olabildiği anlaşılmaktadır. Bunun

yanı sıra, hukuk sistemimizde ceza muhakemesinde şahsi hak iddiasında bulunma

imkânı ortadan kaldırılırken, hukuki sorumluluk alanındaki tazmin

yükümlülüğünün asıl gayesinin zarar görenin zararının telafi edilmesi olduğu

nazara alındığında, özellikle somut başvuruya konu ihlal iddiasına benzer

uyuşmazlıklar açısından, hukuki tazmin yolunun daha yüksek başarı şansı

sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuru yolu olduğu anlaşılmaktadır.

41. Başvuruya konu olayda,

başvurucu tarafından özel bir işyerinde pazarlama müdürü olarak görev yaptığı,

işe başladığı sırada uhdesinde bulunan tüm pazarlama yetkilerinin daha sonra

kendisinden alındığı ve bu suretle istifaya zorlandığı, kendisini alt

kademedeki personel huzurunda küçük düşürücü eylem ve faaliyetlerde

bulunulduğu, konumunu ve şahsiyetini zedeleyici söz ve eylemler nedeniyle büyük

üzüntü çektiği ve psikolojik durumunun bozulduğu ve bu suretle mobbinge maruz bırakıldığı belirtilerek suç duyurusunda

bulunulduğu, yürütülen soruşturma sonucunda müsnet

eziyet suçunun unsurlarının oluşmadığı belirtilerek, şüpheliler hakkında

kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği, ancak başvurucu tarafından somut

başvuru açısından daha etkili bir giderim yolu olan hukuk davası açma yoluna

gidilmediği anlaşılmaktadır.

42. Yukarıda yer verilen

tespitler çerçevesinde, üçüncü kişilerce fiziksel ve zihinsel bütünlüğe yapılan

müdahaleler ile ilgili olarak, başvurucu tarafından yalnızca ceza muhakemesi

yoluna başvurulmuş olduğu nazara alındığında, Anayasa Mahkemesine bireysel

başvuruda bulunabilmek için tüm başvuru yollarının tüketilmesi koşulunun yerine

getirildiği söylenemez.

43. Açıklanan nedenlerle, somut

başvuru açısından daha etkili bir giderim yolu olan hukuk davası açma imkânı

kullanılmaksızın bireysel başvuruda bulunulduğu anlaşıldığından, başvurunun bu

kısmının “başvuru yollarının tüketilmemesi”

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

15/4/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan : Serruh KALELİ Üyeler : Nuri NECİPOĞLU Hicabi DURSUN Erdal TERCAN Zühtü ARSLAN Raportör : Şebnem NEBİOĞLU ÖNER Başvurucu : Mesut ÖZBEZEN Vekili : Av. Metin İRİZ