Muhammed Fesih Baydur Başvurusu (B. No: 2013/7236)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu,

Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat davasının makul sürede sonuçlanmadığını

belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tazminat

talep etmiştir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru,

11/9/2013 tarihinde Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır.

İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir

durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, kabul edilebilirlik

incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

4.

Bölüm tarafından 10/4/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığına

gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 14/5/2014 tarihli yazısında, Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve ekleri ile

başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar

özetle şöyledir:

7. Başvurucu, 16/6/2006 tarihinde, alışveriş merkezinde

boşluğa düşerek yaralanmıştır.

8. Başvurucu, 21/6/2006 tarihinde Tatvan Sulh Hukuk

Mahkemesine başvurarak olay yerinde tespit yapılmasını talep etmiş, Mahkemece

aynı tarihte tespit yapılarak bilirkişi raporu alınmıştır.

9. Başvurucu ve sekiz arkadaşı, 26/4/2007 tarihinde, Ankara

8. İdare Mahkemesinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) aleyhine açtıkları

davada, TOKİ konutlarının olduğu yerde bulunan alışveriş merkezindeki açık

boşluktan düşerek yaralandığını, davalının tedbir almaması nedeniyle olayın

meydana geldiğini ve ağır hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürerek, 40.000,00 TL

maddi, 42.000,00 TL manevi tazminatın faiziyle tahsilini talep etmiştir.

10. Mahkemece, 22/5/2007 tarih ve E.2007/363, K.2007/1408

sayılı kararla; zarara konu fiilin Tatvan ilçesinde meydana geldiği ve Van

İdare Mahkemesinin yetki alanında olduğu gerekçesiyle davanın yetki yönünden

reddine, dava dosyasının Van İdare Mahkemesine gönderilmesine karar

verilmiştir.

11. Van İdare Mahkemesince yapılan yargılama sonunda,

29/5/2009 tarih ve E.2007/2821, K.2009/1243 sayılı kararla; işyerinin olay

tarihinden önce sahibine teslim edildiği, uyuşmazlığın Borçlar Kanunu’nun bina

sahibinin sorumluluğunu düzenleyen hükmü uyarınca adli yargıda çözümlenmesi

gerektiği belirtilerek görev yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

12. Temyiz edilmeyen karar, 20/11/2009 tarihinde kesinleşmiştir.

13. Başvurucu, 10/12/2009 tarihinde Tatvan Asliye Hukuk

Mahkemesinde TOKİ Başkanlığı, Pekhan İnş. ve Tic. Koll. Şti. ve Metroplan Müş. ve Müh. San. Tic. Ltd. Şti.

aleyhine açtığı davada, davalıların kusurlu filleri sonucu düşerek yaralandığını

ileri sürerek, 40.000,00 TL maddi, 42.000,00 TL manevi tazminatın faiziyle

tahsilini talep etmiştir.

14. Mahkemece yapılan yargılama sonunda, 21/5/2013 tarih ve

E.2009/693, K.2013/348 sayılı kararla; davalıların kusurlarının bulunmadığı

gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

15. Karar temyiz edilmiş olup, temyiz incelemesi devam

etmektedir.

16. Başvurucu, 11/9/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

17. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 30. maddesi, 22/4/1926 tarih ve 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun

41. ve 58. maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 8/9/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 11/9/2013 tarih ve 2013/7236 numaralı bireysel başvurusu incelenip

gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu, 16/6/2006 tarihinde alışveriş merkezindeki

merdiven boşluğuna düşerek yaralandığını, 26/4/2007 tarihinde İdare

Mahkemesinde açtığı tazminat davasının görev yönünden reddedilmesi üzerine,

süresinde başvuruda bulunduğu Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesinde yargılamaya

devam edildiğini, 21/5/2013 tarihinde davanın reddine karar verildiğini, hükmün

temyiz incelemesinin devam ettiğini, makul sürede yargılama yapılmadığını

belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

20. Başvuru dilekçesi ve ekleri incelendiğinde, başvurucunun,

Van 1. İdare Mahkemesinde açtığı dava ile Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesinde

açtığı davada yapılan yargılamaların uzun sürdüğünü belirterek adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürdüğü anlaşılmıştır.

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

a. Van 1. İdare Mahkemesindeki Yargılamaya

İlişkin Olarak

21. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1.

maddesinin (8) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra

kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvuruları

inceler.”

22. Anılan Kanun hükmü uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman

bakımından yetkisinin başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup, Mahkeme, ancak bu

tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel

başvuruları inceleyebilir. Niteliği itibarıyla kamu düzenine ilişkin olan bu

başvuru şartını taşımayan bireysel başvuruların incelenebilmesi mümkün

değildir.

23. Anayasa Mahkemesinin zaman

bakımından yetkisi için kesin bir tarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisinin

geriye yürür şekilde uygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir (B.

No: 2012/51, 25/12/2012, § 18).

24. Başvuru konusu olayda, başvurucu ve sekiz arkadaşı

tarafından TOKİ aleyhine Van 1. İdare Mahkemesinde açılan dava sonunda

Mahkemece, 29/5/2009 tarihinde davanın adli yargının görev alanına girdiği

gerekçesiyle görev yönünden reddine karar verilmiştir. Kararın temyiz

edilmemesi üzerine, 20/11/2009 tarihinde kesinleştiği anlaşılmıştır. İdare

Mahkemesi kararı 20/11/2009 tarihinde kesinleşmiş olmakla başvuru, zaman

bakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisi dışında kalmaktadır.

25. Açıklanan nedenlerle, başvuru konusu kararın 23/9/2012

tarihinden önce kesinleşmiş olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmının,

diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “zaman bakımından yetkisizlik” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesindeki

Yargılamaya İlişkin Olarak

26. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmının

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

27. Başvurucu, Tavan Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat

davasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

28. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin metni ile Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının

somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer

verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §

38). Bu doğrultuda, makul sürede yargılanma hakkı da adil yargılanma hakkının

kapsamında değerlendirilmektedir.

29. Anayasa’nın 36. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu

olayda, haksız fille dayalı tazminat davasında, 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü

Muhakemeleri Kanunu ve 6100 sayılı Kanun’larda yer

alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak

ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No:

2012/13, 2/7/2013, § 49).

30. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde gözönünde

bulundurulması gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§41–45).

31. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından

10/12/2009tarihidir.

32. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireysel

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

33. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,

yargılamanın konusunun başvurucunun 16/6/2006 tarihinde alışveriş merkezindeki

merdiven boşluğuna düşerek yaralanması üzerine açtığı tazminat davasına ilişkin

olduğu anlaşılmıştır. Başvurucunun üç davalı aleyhine açtığı davada Mahkemece,

tarafların iddia ve savunmaları incelenmiş, başvurucunun tanıkları dinlenmiş,

Van 1. İdare Mahkemesinin dava dosyası ile Tatvan Sulh Hukuk Mahkemesinin

tespit dava dosyası incelenmiş, kusur oranının tespiti amacıya

bilirkişi raporu alınarak 4/6/2013 tarihinde davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın başvurucu tarafından temyiz edildiği ve temyiz incelemesinin halen

devam ettiği anlaşılmıştır.

34. 6100 sayılı Kanun’un öngördüğü yargılama usullerine tabi

mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi

tarafından, özellikle yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul

hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar verilmiştir. (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).

35. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konu

tazminat davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların

karmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi

kriterler dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucunun tutum ve

davranışlarıyla ve usuli haklarını kullanırken

özensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu da

söylenemez. Dolayısıyla somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini

gerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık beş yıldır devam eden yargılama

sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

36. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

37. Başvurucu, makul sürede

yargılama yapılmadığı için 100.000 TL manevi tazminat ile 6.514,00 TL maddi

tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

38. 6216 Kanun'un“Kararlar”

kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

39. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık beş yıldır devam eden yargılama süresi nazara

alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya

4.400,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

40. Başvurucu tarafından maddi

tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile iddia

edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucunun maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

41. Başvurucu tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

42. Başvuruya konu yargılamanın

yaklaşık beş yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını

ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir

yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa

sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir

örneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

B. Başvurucuya 4.400,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucunun

tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucu tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA

ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesine

gönderilmesine,

8/9/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Serruh KALELİ Üyeler : Zehra Ayla PERKTAŞ Nuri NECİPOĞLU Hicabi DURSUN Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör : Murat AZAKLI Başvurucu : Muhammed Fesih BAYDUR Vekili : Av. Şenay KARAKUŞ