Murat Aydın Başvurusu (B. No: 2016/58533)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; tutuklu olarak farklı ceza infaz kurumlarında

bulunan eşlerin birbirleriyle yeterli şekilde iletişim kuramamaları nedeniyle

aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 9/11/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Başvurucu, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe teşebbüsü sonrasında

terör örgütü (Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet

Yapılanması, FETÖ/PDY) üyesi olma suçu kapsamında başlatılan soruşturmada

Gaziantep 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin 20/7/2016 tarihli kararıyla tutuklanmış ve

Gaziantep H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna (Ceza İnfaz Kurumu) konulmuştur.

Başvurucu, 25/7/2017 tarihinde Gaziantep L Tipi Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmiş

ve 5/12/2017 tarihinde tahliye edilmiştir.

10. Başvurucunun 26/2/2015 tarihinde evlendiği eşi de aynı

suçlama kapsamında 20/7/2016 tarihinde Gaziantep 3. Sulh Ceza Hâkimliğince

tutuklanmış ve Gaziantep E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna konulmuştur.

11. Başvurucu, tutuklu olarak bulunduğu Ceza İnfaz Kurumuna

8/8/2016 tarihli dilekçe ile başvurmuş ve Gaziantep E Tipi Kapalı Ceza İnfaz

Kurumunda tutulan eşiyle yüz yüze (açık-kapalı şekilde) görüşme ve telefonla

görüşme haklarından yararlandırılmayı talep etmiştir.

12. Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulunun (İdare ve Gözlem

Kurulu) 9/8/2016 tarihli kararıyla başvurucunun talepleri reddedilmiştir.

Kararda; mevzuat gereğince aynı ceza infaz kurumunda barındırılan hükümlü ya da

tutukluların kapsamdaki kişilerden olması şartıyla birbirleriyle

görüşebilecekleri ancak başvurucu ile eşinin aynı ceza infaz kurumunda

bulunmamaları nedeniyle görüş hakkından yararlandırılmalarının mümkün olmadığı

belirtilmiştir.

13. Başvurucu, İdare ve Gözlem Kurulunun söz konusu kararının

kaldırılması talebiyle 10/8/2016 tarihinde Gaziantep İnfaz Hâkimliğine (İnfaz

Hâkimliği) şikâyet dilekçesi sunmuştur. Dilekçesinde; aynı yerleşke içindeki

başka bir ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan eşiyle açık ve kapalı

şekilde görüş yaptırılmadığını, telefonla görüşme haklarından

yararlandırılmadığını, Gaziantep ilinde eşinden başka görüşebileceği kimsesinin

olmadığını ileri sürmüştür. Başvurucu, eşiyle görüşebilmesi konusunda mevzuatta

açık bir yasaklayıcı düzenlemenin bulunmadığını da iddia etmiştir.

14. İnfaz Hâkimliğinin 25/8/2016 tarihli kararıyla şikâyetin reddine

karar verilmiştir. Kararda; İdare ve Gözlem Kurulunca verilen kararın

13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı

Hakkında Kanun ile 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik

(Ziyaret Yönetmeliği) uyarınca usule ve mevzuata uygun olduğu belirtilmiştir.

15. Gaziantep 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 6/10/2016 tarihli

kararıyla İnfaz Hâkimliği kararının gerekçesi yerinde görülerek anılan karara

yapılan itiraz reddedilmiştir.

16. Nihai karar 11/10/2016 tarihinde başvurucuya tebliğ

edilmiştir.

17. Başvurucu 9/11/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

18. Anayasa Mahkemesi tarafından ilgili Ceza İnfaz Kurumuna

yazılan müzekkere ile başvurucunun tutuklu kaldığı süre boyunca kendisi gibi

tutuklu olan eşi ile herhangi bir açık-kapalı görüş yapıp yapmadığı, eşiyle

telefon vasıtasıyla görüşüp görüşmediği, mektup yoluyla haberleşme sağlayıp

sağlamadığı hususlarında eldeki bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep

edilmiştir. 4/4/2018 ve 16/4/2019 tarihli cevap yazılarında; başvurucunun

20/7/2016-25/7/2017 tarihleri arasında Gaziantep H Tipi Kapalı Ceza İnfaz

Kurumunda tutuklu kaldığı, bu süre zarfında yasal olanak bulunmaması nedeniyle

başvurucu ile tutuklu eşi arasında herhangi bir görüşmenin gerçekleştirilmediği

ayrıca aynı gerekçeyle tutuklu eşlerin telefonla da görüştürülmediği yönünde

bilgi verilmiştir. Cevap yazılarında; başvurucunun mektup yoluyla haberleşme

imkânından mahrum bırakılmadığı, anılan süre zarfında başvurucu ile eşi

arasında mektup alımının ve gönderiminin yapıldığı belirtilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

1. İlgili Mevzuat

19. 5275 sayılı Kanun’un

''Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler" kenar başlıklı

6. maddesi şöyledir:

"(1) Hapis cezalarının infaz rejimi,

aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:

... b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin

düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu

kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan

maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer

hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen

kurallar uyarınca kısıtlanabilir.

c) Cezanın infazında hükümlünün

iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün

kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak

üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik

ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.

d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı

saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle

orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu

hususlar yönetmeliklerde düzenlenir.

e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun

hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin

verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.

f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam

hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu

tedbirin alınması zorunludur.

g) Hükümlünün infazın amacına uygun olarak

kanun, tüzük ve yönetmeliklerin belirttiği hükümlere uyması zorunludur.

..."

20. 5275 sayılı Kanun'un

"Hükümlüyü ziyaret" kenar başlıklı 83. maddesinin ilgili

kısımları şöyledir:

"(1) Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla

eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı

tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller

dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla

üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma

saatleri içinde ziyaret edilebilir.

...

(3)

Görüşler, koşul ve süreleri Adalet Bakanlığınca hazırlanan yönetmelikle kapalı

ve açık olmak üzere iki biçimde yaptırılır."

21. 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlünün

telefonla haberleşme hakkı" kenar başlıklı 66. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

"Kapalı ceza infaz kurumlarındaki

hükümlüler, tüzükte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki

ücretli telefonlar ile görüşme yapabilirler. Telefon görüşmesi idarece dinlenir

ve kayıt altına alınır. Bu hak, tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu

hükümlüler bakımından kısıtlanabilir. "

22. 5275 sayılı Kanun'un "Tutukluların

hakları" kenar başlıklı 114. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

"(2) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde

tutuklular, kurumun bu husustaki genel düzenine uymak suretiyle ziyaretçi kabul

edebilirler. Ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde

hâkim veya mahkeme, soruşturmanın veya davanın selameti bakımından tutuklunun

ziyaretçi kabulünü yasaklayabilir veya bu hususta kısıtlamalar koyabilir."

23. 5275 sayılı Kanun'un "Tutukluların

hakları" kenar başlıklı 114. maddesinin (3) numaralı fıkrası

şöyledir:

"Tutukluların yazılı haberleşmeleri ile

telefonla görüşmeleri, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma

evresinde hâkim veya mahkemesince kısıtlanabilir. "

24. 5275 sayılı Kanun’un "Tutukluların

yükümlülükleri" kenar başlıklı 116. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının ilgili kısımları şöyledir:

"(1) Bu Kanunun; ... hükümlüler ile

yakınları ve ilgililerin bilgilendirilmesi, ... şikâyet ve itiraz, ...

telefonla haberleşme hakkı, ... mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme

hakkı, ... ziyaret, yabancı hükümlüleri ziyaret, ziyaret ve görüşlerde

uygulanacak esaslar, ... ... düzenlenmiş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır

nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir."

25. 23/7/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun

Hükmünde Kararname'nin (OHAL KHK'sı) "Soruşturma

ve kovuşturma işlemleri" kenar başlıklı 6. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının ilgili kısımları şöyledir:

"26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü,

Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, 12/4/1991 tarihli ve

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu işlenen

suçlar bakımından, olağanüstü halin devamı süresince;

...

e) Tutuklu olanlar, belgelendirilmesi

koşuluyla sadece eşi, ikinci dereceye kadar kan ve birinci derece kayın

hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından ziyaret edilebilir. Adalet

Bakanlığı ile Cumhuriyet başsavcılığının yetkileri saklıdır. Tutuklular

telefonla haberleşme hakkından ancak onbeş günde bir

ve bu bentte sayılan kişilerle sınırlı olarak on dakikayı geçmemek üzere

faydalanabilirler."

26. 667 sayılı OHAL KHK'sı 29/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı

Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin

Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun ile onaylanmıştır. KHK'nın 6.

maddesinin (1) numaralı fıkrası 6749 sayılı Kanun'un 6. maddesinde aynen kabul

edilmiştir.

27. 6/4/2006 tarihli ve 26131 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin

İnfazı Hakkında Tüzük'ün (Tüzük) "Telefonla görüşme hakkı" kenar

başlıklı 88. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

"(1) Kapalı kurumda bulunan hükümlüler,

belgelendirmeleri koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları

ve vasisi ile telefon görüşmesi yapabilir.

(2)

Telefonla görüşmeleri aşağıda belirtilen esaslara göre yapılır:

a) Hükümlüler, haberleşme

veya iletişim araçlarından yoksun bırakılma veya kısıtlama cezası ile hücreye

koyma cezasının infazı sırasında olmamak koşuluyla, idarenin kontrolünde

bulunan ve kurumun uygun yerlerine yerleştirilen telefonlardan yararlandırılır,

...

e) Hükümlüler, telefon görüşmesi hakkına sahip

oldukları konusunda bilgilendirilir,

...

k) Hükümlü bu maddede belirtilen telefonla

görüşme hakkını kullanabilmek için 'Telefon Görüşme Formu' doldurur. Bu formda;

telefon görüşmesi yapmak istediği kişiler ve bunlarla olan yakınlık derecesini,

görüşme yapmak istediği sabit, cep telefon numaraları ile yurtdışı telefon

numarasını, telefon görüşmesi yapacağı yakınlarının açık adreslerini belirtir

ve gerekli belgeler eklendikten sonra idareye verir. İdare gerekli gördüğü takdirde

gideri hükümlüden alınmak koşuluyla formdaki bilgilerin doğruluğunu

araştırabilir. Telefon görüşme formunda yer alan bilgilerde değişiklik olması

halinde hükümlü yeni bir form düzenleyerek idareye bildirir. Hükümlü tarafından

formda gösterilmemiş olan kişilerle telefon görüşmesi yaptırılmaz,

...

f) Hükümlülerin telefonla görüşme gün ve

saatleri, kurumda bulunan telefon adedi, başvuru sırası, kurumun asayiş ve

güvenliği dikkate alınarak idare tarafından belirlenir. Hükümlüler görüşebilecekleri

yakınlarından bir veya birden fazla kişi ile haftada bir kez ve bir telefon

numarasıyla bağlantı kurarak kesintisiz görüşme yapabilir. Herhangi bir nedenle

görüşme gerçekleşememişse daha önceden bildirilen numaralardan bir diğeriyle

görüşebilir. Konuşma süresi görüşme başladığı andan itibaren on dakikayı

geçemez. Ancak tehlikeli hükümlü oldukları idare ve gözlem kurulu tarafından

belirlenen hükümlüler onbeş günde bir kez olmak ve on

dakikayı geçmemek üzere sadece eşi, çocukları, annesi ve babası ile

görüşebilir,

...

o) Hükümlülere dışarıdan telefon açılmak

suretiyle görüşme yaptırılmaz,

..."

28. Tüzük'ün "Hükümlüyü ziyaret" kenar

başlıklı 126. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

"(1) Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla

eşi, ... ile ... ziyaret edilebilir.

(2) Birinci fıkrada belirtilenler dışındaki

kimselerin ziyaretine Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin

verilebilir.

...

(4) Hükümlüyü ziyaretin esas ve usulleri,

kapalı ve açık görüş olmak üzere kurumların yapısı dikkate alınarak

yönetmelikte düzenlenir."

29. Tüzük'ün "Tutuklulara uygulanacak hükümler ve

yükümlülükleri" kenar başlıklı 186. maddesi şöyledir:

"(1) Tüzüğün; 1, 4, 6, 9 ilâ 14, 22, 24

ilâ 27, 29 ilâ 31, 40 ilâ 46, 67 ilâ 73, 75 ilâ 96, 99 ilâ 108, 110 ilâ 117,

119 ilâ 132, 143 ilâ 171, 174, 176 ilâ 179, 185, 188, 189 uncu maddelerinde

düzenlenmiş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular

hakkında da uygulanabilir."

30. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Ziyaret

edebilecek kişiler" kenar başlıklı 9. maddesinin birinci

fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Hükümlü ve tutuklular; eşi ... ile ...

görüşebilir."

31. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Ziyaret

edebilecek kişiler" kenar başlıklı 9. maddesinin olay tarihinde

yürürlükte olan üçüncü fıkrası şöyledir:

"Aynı ceza infaz kurumu içinde bulunan

hükümlü ve tutuklular, birinci fıkrada sayılan kişilerden olmaları şartıyla bu

Yönetmelik hükümleri kapsamında birbirleri ile görüşebilir."

32. Ziyaret Yönetmeliği'nin "Ziyaret

edebilecek kişiler" kenar başlıklı 9. maddesinin 5/12/2018

tarihli ve 30616 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan

Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik

Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen üçüncü fıkrası şöyledir:

"Aynı ceza infaz kurumu ya da birden

fazla ceza infaz kurumunun bir arada bulunduğu yerleşkedeki farklı kurumlarda

barındırılmakta olan hükümlü veya tutuklular, birinci fıkrada sayılan

kişilerden olmaları şartıyla bu Yönetmelik hükümleri kapsamında Cumhuriyet

başsavcılığının yazılı emri ile birbirleriyle görüşebilir."

2. İlgili Yargı Kararı

33. Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma talebiyle yaptığı

bir başvuru üzerine Yargıtay 1. Ceza Dairesi tarafından verilen 27/11/2017

tarihli ve E.2017/1368, K.2017/4262 sayılı kararın ilgili kısımları şöyledir:

"5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanunun 66. maddesinde hükümlülerin telefonla

haberleşme hakkı düzenlenmiş olup, ... Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzüğün 88. maddesinin 1.

fıkrasına göre; ... aynı maddenin 2. fıkrasında telefonla görüşmenin hangi

esaslara göre yapılacağı düzenlenmiştir. ...

Hükümlülerin telefonla haberleşme hakkı ile

ilgili bu düzenlemelerin dışında tutukluların telefonla haberleşme hakkı ile

ilgili ayrı bir düzenlemenin bulunduğu buna göre; ... 667 sayılı Olağanüstü Hal

Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 6. maddesinin

1. fıkrasının (e.) bendine göre; Tutuklu olanlar, belgelendirilmesi koşuluyla

sadece eşi, ikinci dereceye kadar kan ve birinci derece kayın hısımları ile

vasisi veya kayyımı tarafından ziyaret edilebilir. Adalet Bakanlığı ile

Cumhuriyet başsavcılığının yetkileri saklıdır. Tutuklular telefonla haberleşme

hakkından ancak onbeş günde bir ve bu bentte sayılan

kişilerle sınırlı olarak on dakikayı geçmemek üzere faydalanabilirler. 5275

sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı HakkındakiKanunun

114. maddesinin 3. fıkrasına göre; Tutukluların yazılı haberleşmeleri ile

telefonla görüşmeleri, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde

hâkim veya mahkemesince kısıtlanabilir.5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanunun 115. maddesine göre; tehlikeli hâlde

bulunan, delil karartma tehlikesi olan, soruşturmanın amacını veya tutukevinin

güvenliğini tehlikeye düşüren veya suçun tekrarına olanak verecek davranışlarda

bulunan tutuklulara soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma

evresinde hâkim veya mahkemesince belirli süre ile dışarıyla ilişkisinin,

ziyaretçi kabulünün ve telefon görüşmelerinin kısıtlanması tedbirinin

uygulanabileceği öngörülmüştür.

667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan

Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 6 .maddesinin 1. fıkrasının (e.)

bendi, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı HakkındakiKanun'un

114. maddesinin 3. fıkrası ve aynı kanunun 115. maddesi birlikte

değerlendirildiğinde, telefonla haberleşme hakkı ve bunun kısıtlanması ile

ilgili tutuklular ile ilgili ayrı bir düzenlemenin bulunduğu, bu düzenlemelere

göre tutukluların telefonla haberleşme hakkının soruşturma evresinde Cumhuriyet

savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemesince kısıtlanabileceği,

idarenin bu konuda takdir yetkisinin bulunmadığı;

Somut olayda ceza infaz kurumunda tutuklu

olarak bulunan H.E.’nin başka bir ceza infaz kurumunda

tutuklu olarak bulunan eşi ile telefonla haberleşme hakkının bulunduğu,

tutuklunun telefonla haberleşme hakkının Cumhuriyet savcısı ya da mahkemesince

kısıtlandığına dair bir kararın da dosyada bulunmadığı anlaşılmakla;

Tutuklu H.E.’nin,

başka bir ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan eşi ile telefonla görüşme

talebinin reddine dair ... Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü İdare ve Gözlem Kurulu

Başkanlığının ... kararına karşı yaptığı şikayetin reddine ilişkin ... İnfaz

Hakimliğinin ... kararının kaldırılmasına dair itiraz merci olan ... Ağır Ceza

Mahkemesinin ... kararında isabetsizlik görülmediğinden, bu karara yönelik

Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün kanun yararına bozma talebinin CMK'nun 309. maddesi gereğince reddine, dosyanın mahkemesine

gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine ... oybirliğiyle

karar verildi."

B. Uluslararası Hukuk

34. Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel

ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı 8. maddesi

şöyledir:

"(1) Herkes özel ve aile hayatına,

konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

(2) Bu

hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla

öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin

ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya

ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir

tedbir olması durumunda söz konusu olabilir."

35. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre özel hayata

saygı hakkı, özel bir sosyal hayat sürdürmeyi yani kişinin sosyal kimliğini

geliştirme hakkı anlamında bir özel hayatı

güvence altına almaktadır. Bu yönü ile birlikte değerlendirildiğinde bahsi

geçen hak, ilişki kurmak ve geliştirmek üzere çevresinde bulunanlarla temas

kurma hakkını da içermektedir (Özpınar/Türkiye,

B. No: 20999/04, 19/10/2010, § 45; Oleksandr Volkov/Ukrayna, B. No: 21722/11,

9/1/2013, §§ 165-167; Niemietz/Almanya, B. No: 13710/88, 16/12/1992, §

29).

36. AİHM'e göre hükümlü ve tutuklular

Sözleşme kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olarak

sahiptir (Hirst/Birleşik Krallık (No. 2) [BD], B. No:

74025/01, 6/10/2005, § 69).

37. AİHM'e göre suçun mahiyeti haklı

gösteriyorsa bir tutuklunun özel bir hapishane rejimine veya sınırlayıcı

ziyaret düzenlemelerine tabi tutulması onun Sözleşme'nin 8. maddesi

kapsamındaki hakkına müdahale teşkil eder ancak kendiliğinden bu hakkın ihlali

anlamına gelmez (Vlasov/Rusya, B. No: 78146/01, 12/6/2008, §

123).

38. AİHM, ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonucu

olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi güvenliğin ve düzenin

korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumunda

mahkûmların sahip olduğu haklara sınırlama getirilebileceğini kabul etmiştir.

Ancak bu durumda dahi hükümlü ve tutukluların haklarına yönelik herhangi bir

sınırlama makul ve ölçülü olmalıdır (Silver

ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 5947/72 ..., 25/3/1983, §§

99-105).

39. AİHM'e göre hükümlü ve

tutukluların özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu

idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam

ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır (Messina/İtalya (No. 2),

B. No: 25498/94, 28/9/2000, § 61; Ouinas/Fransa (k.k.), B. No: 13756/88, 12/3/1990; Kučera/Slovakya, B. No: 48666/99, 17/7/2007, §

127). Bu hakka getirilen sınırlamalar, suç ve düzensizliğin önlenmesi için

güvenlik nedeniyle uygulamaya konulmuş olsa da haklı bir gerekçeye dayanmalıdır

(Gülmez/Türkiye, B. No: 16330/02,

20/5/2008, § 46).

40. AİHM, tutukluların ziyaretçi alma haklarına getirilen

kısıtlamaların güvenlikle ilgili nedenlerle veya bir soruşturmanın meşru

yararlarını koruma gerekliliğiyle haklılaştırılsa da

bu amaçlara bütün tutukluların haklarını kısıtlamayan başka yollarla da

ulaşılabileceğini belirtmiş; oluşturulacak farklı tutukluluk kategorilerine

özel kısıtlamalar getirilebileceğini kabul etmiştir (Laduna/Slovakya, B. No: 31827/02, 13/12/2011, § 66; Varnas/Litvanya, B. No: 42615/06, 9/7/2013, § 119 ).

41. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa

Cezaevleri Kuralları Hakkında REC (2006) 2 sayılı tavsiye kararlarının hükümlü

ve tutukluların dış dünya ile ilişkilerine dair kısımları şöyledir:

"Dış Dünya ile İlişki

24.1. Mahpusların mümkün olabilen sıklıkta

mektup, telefon veya diğer iletişim vasıtalarıyla aileleriyle, başka kişilerle

ve dışarıdaki kuruluşların temsilcileriyle haberleşmelerine ve bu kişilerin

mahpusları ziyaret etmelerine izin verilmelidir.

24.2 Devam etmekte olan bir ceza soruşturması,

emniyet, güvenlik ve düzeninin muhafaza edilmesi, suç işlenmesinin önlenmesi ve

suç mağdurunun korunması için gerekli görülmesi halinde, haberleşme ve

ziyaretlere kısıtlamalar konabilir ve izlenebilir. Ancak adli bir merci

tarafından konulan özel kısıtlamalar da dahil olmak üzere, bu tür kısıtlamalar

yine de kabul edilebilir asgari bir iletişime izin vermelidir.

24.3. Ulusal hukuk, mahpuslarla iletişim

kurması kısıtlanamayacak olan ulusal ve uluslararası kuruluşları

belirlemelidir,

24.4. Ziyaretler için yapılan düzenlemeler,

mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine

ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.

24.5. Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla

yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun

için onlara uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar ..."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

42. Mahkemenin 3/7/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli Yardım Talebi Yönünden

43. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve giderlerini ödeme gücünden

yoksun olduğunu belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur.

44. Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler

dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama

giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça

dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi

gerekir.

B. Aile Hayatına Saygı Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü

45. Başvurucu; kendisi gibi tutuklu olan eşiyle gerek açık

gerekse kapalı usulle görüşemediğini ve eşiyle telefonla haberleşme imkânından

yararlanamadığını ileri sürmüştür. Başvurucu; eşi ile hiçbir şekilde

görüştürülmemesinin mevzuata aykırı olduğunu, görüşme hakkına ilişkin açık bir

yasağın bulunmadığını belirtmiştir. Başvurucu; tipleri farklı olsa da

kendisinin kaldığı Ceza İnfaz Kurumu ile eşinin tutulduğu Ceza İnfaz Kurumunun

aynı yerleşke içinde bulunduğunu, bu kurumların aynı güvenlik önlemleriyle

korunduğunu, görüşme yapılabilmesi için ayrıca önlem alınmaya ihtiyaç

duyulmadığını iddia etmiştir. Başvurucu, tutuklu eşiyle görüştürülmemesi

nedeniyle aile birliğinin korunmadığını ifade etmiş ve özel hayata saygı hakkı,

aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

46. Bakanlık görüşünde; Ziyaret Yönetmeliği'nin 9. maddesinin

üçüncü fıkrasında 5/12/2018 tarihinde yapılan değişiklikle aynı yerleşke

içerisinde farklı ceza infaz kurumlarında bulunan eşlerin artık görüşme

yapabileceği ancak başvuruya konu olayın gerçekleştiği tarihlerde yürürlükte

olan mevzuat gereğince farklı ceza infaz kurumlarında bulunan eşlerin görüşmesinin

mümkün olmadığı belirtilmiştir. Görüş yazısında; Anayasa'nın 41. maddesi ve 20.

maddesinin birinci fıkrası birlikte değerlendirildiğinde devletin hükümlü ve

tutukluların aileleri ile görüşmelerini sağlayacak tedbirleri alma yükümlülüğü

altında olduğu ancak idarenin anılan yükümlülüğü yerine getirirken ceza infaz

kurumunda tutulmanın kaçınılmaz ve doğal sonuçlarını gözetmesi gerektiği ve bu

bağlamda takdir marjının geniş olduğu belirtilmiştir. Görüşte; somut olayda

idare tarafından kullanılan takdir hakkının usule ve yasaya uygun olup

olmadığının İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi tarafından

değerlendirildiği, ret kararındaki tespit ve sonuçların mevzuatın uygulanması

niteliğinde olduğu, Anayasa'da yer alan hak ve özgürlükleri ihlâl eder nitelikte

olmadığı, adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda açık bir keyfîlik

içermediği şeklinde değerlendirmelere yer verilmiştir.

2. Değerlendirme

47. Anayasa’nın 5. maddesi şöyledir:

“Devletin

temel amaç ve görevleri, … Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve

toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve

hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak

surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın

maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya

çalışmaktır.”

48. Başvurunun değerlendirilmesinde dikkate alınacak Anayasa’nın

20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes, ... aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. ... aile hayatının gizliliğine

dokunulamaz."

49. Anayasa’nın 41. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

"Aile, Türk toplumunun temelidir ...

Devlet, ailenin huzur ve refahı ... için

gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. ..."

50. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesini

kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §

16). Başvurucunun şikâyetinin özünün kendisi gibi tutuklu olan eşiyle telefonla

ya da yüz yüze olacak şekilde görüşme imkânından yararlanamamasına ilişkin

olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvurucunun eşiyle aile hayatının devamını

sağlayacak şekilde -asgari de olsa- iletişimini/temasını sürdürecek önlemlerin

alınmaması yönündeki söz konusu iddianın aile hayatına saygı kapsamında

değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

a. Kabul Edilebilirlik Yönünden

51. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan aile

hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden

i. Genel İlkeler

52. Aile hayatına saygı hakkı Anayasa’nın 20. maddesinin birinci

fıkrasında güvence altına alınmıştır. Madde gerekçesi de dikkate alındığında

kamusal makamların özel hayata ve aile hayatına müdahale edememesi ile kişinin

ferdî ve aile hayatını kendi anladığı gibi düzenleyip yaşayabilmesi gereğine

işaret edildiği görülmekte olup söz konusu düzenleme, Sözleşme’nin 8. maddesi

çerçevesinde korunan aile hayatına saygı hakkının Anayasa’daki karşılığını

oluşturmaktadır. Ayrıca Anayasa’nın 41. maddesinin -Anayasa’nın bütünselliği

ilkesi gereği- özellikle aile hayatına saygı hakkına ilişkin pozitif

yükümlülüklerin değerlendirilmesi bağlamında dikkate alınması gerektiği açıktır

(Murat Atılgan, B. No: 2013/9047,

7/5/2015, § 22; Marcus Frank Cerny

[GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 36).

53. Anayasa'nın 19. maddesi gereğince hükümlü ve tutukluların

özel ve aile hayatının sınırlanması hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda

tutulmanın kaçınılmaz ve doğal bir sonucudur. Öte yandan hükümlü ve

tutukluların özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu

idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam

ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır (Mehmet Zahit Şahin, B. No: 2013/4708, 20/4/2016, § 36).

Bununla beraber bu yükümlülük yerine getirilirken ceza infaz kurumunda tutulmanın

doğal sonuçlarının gözetilmesi gerekmektedir.

54. Devletin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla

iletişimini devam ettirecek önlemleri alması pozitif yükümlülüklerinin bir

gereği olsa da -belirtildiği üzere- hukuka uygun bir tutulmadan kaynaklanan

kaçınılmaz sonuçlar nedeniyle aile hayatı kapsamındaki temasın

sınırlandırılması doğaldır. Kamu düzeninin ve kurum güvenliğinin sağlanması

yönündeki meşru amaç doğrultusunda ve makul bir gerekliliğin olması durumunda

gerekçeleri ilgili ve yeterli şekilde açıklanarak belirli bir süre boyunca söz

konusu pozitif yükümlülüğün karşılanmaması da olağan kabul edilebilir. Ancak

aile hayatına saygı hakkının gereklerinin mümkün olan ilk fırsatta yerine

getirilmesi ve mahpusların ailesiyle olan temasının hızlı şekilde yeniden

sağlanması bir gerekliliktir.

55. Bu bağlamda tutuklu ya da hükümlünün aile hayatını

sürdürmesini sağlamaya yeterli olacak şekilde yakın derecedeki aile

bireyleriyle asgari düzeyde bir iletişim ve temas kurması her durumda

sağlanmalıdır. Böylesi bir yükümlülüğün yerine getirilmesi ve tedbirler

alınması, aile hayatına saygı hakkı kapsamında devletten beklenen asgari bir

gerekliliktir. Birtakım teknik ya da fiziki olanakların bulunmaması, tutuklu ya

da hükümlünün ailesiyle asgari şekilde iletişim ve temas kuramamasına gerekçe

olarak gösterilemez. Zira mahpusun ailesiyle iletişim kurması her durumda

mutlaka yüz yüze görüştürülmesi anlamına gelmemektedir.

56. Örneğin farklı yerleşkelerde veya farklı şehirlerde bulunan

ceza infaz kurumlarında barındırılan mahpusların birbirleriyle yüz yüze

görüştürülmeleri beklenemez. Ancak yakın aile bağı olan bu durumdaki

mahpusların birbirleriyle uygun vasıtalar aracılığıyla görüştürülmelerinin

sağlanması gerekir. Öte yandan aynı yerleşke içindeki farklı ceza infaz

kurumlarında tutulan yakın aile bireylerinin gerekli güvenlik önlemleri

alınarak mümkün olduğunca belirli dönemlerde yüz yüze görüştürülmeleri aile

hayatına saygı hakkının gerekli kıldığı yükümlülüğün bir parçası olarak

değerlendirilmelidir. Nitekim belirtilen son halde, aile bireylerinin yüz yüze

görüştürülmeleri kamusal makamlara katlanılması mümkün olmayan bir külfet

yüklememektedir.

57. Tüm durumlarda, önemli olan husus yakın aile bireylerinin

birbirlerinden haberdar olabilmeleri, aile hayatlarına ilişkin konuları

konuşabilme imkânından yoksun bırakılmamalarıdır. Elbette aile bireylerinin

birbirleriyle temas etmesine ve aile ilişkilerinin sürdürülmesini sağlamaya

elverişli kabul edilen uygun vasıtaların, suç işlenmesinin önlenmesi ya da yasa

dışı haberleşmenin önüne geçilmesi amacıyla ilgili idare tarafından

denetlenmesi ve gerektiğinde izlenmesi de mümkündür. Bu şekilde denetleme ve

izleme yetkileri olmasına rağmen haklı bir gerekçe olmaksızın kamusal makamlar

tarafından tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle asgari bir iletişim kurmasına

imkân sağlanmaması aile hayatına saygı hakkının ihlaline neden olabilir.

58. Vurgulandığı üzere, tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle

asgari bir iletişim kurmasının sağlanması şeklindeki pozitif yükümlülük özellikle

aile bireylerinin her ikisinin de mahpus olduğu ve aynı yerleşke içinde

tutulmadıkları durumlarda bu kişilerin mutlaka yüz yüze, yakın şekilde

görüştürülmesini gerekli kılmaz. Belirtilen asgari iletişim, söz konusu aile

bireylerinin belirli ve makul aralıkta başta telefon olmak üzere uygun

vasıtalarla birbirleriyle görüştürülmeleri yoluyla da sağlanabilir. Sadece

mektup yoluyla haberleşme ise, istisnai durumlar hariç olmak üzere, aile

bireylerinin birbirleriyle olan ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında korunan

temasın sürdürülmesini sağlamaya uygun bir vasıta olarak kabul edilmemelidir.

Zira mektup yoluyla haberleşme, tek başına aile ilişkilerinin sürdürülmesine

olanak sağlayacak kapsamı ve hızı içeren bir vasıta olanak nitelendirilmeye

elverişli değildir.

ii. İlkelerin Olaya

Uygulanması

59. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahlı darbe teşebbüsüyle

karşı karşıya kalmış ve Bakanlar Kurulu tarafından ülke genelinde 21/7/2016 tarihinden

itibaren doksan gün süreyle OHAL ilan edilmiş ve OHAL süreci üçer aylık

sürelerle uzatılarak 18/7/2018 tarihine kadar devam etmiştir.

60. Somut olayda başvurucu, FETÖ/PYD üyesi olma suçlamasıyla

20/7/2016 tarihinde tutuklanarak Gaziantep H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna

konulmuştur. Başvurucunun eşi de aynı tarihte aynı suçlama kapsamında

tutuklanmış ve Gaziantep E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna konulmuştur.

61. Başvurucu, tutuklu olduğu eşiyle görüşme talebiyle Ceza

İnfaz Kurumuna başvurmuş ise de gerek görüş hakkından gerekse telefonla görüşme

hakkından yararlanmasının mevzuat gereğince mümkün olmadığı gerekçesiyle talebi

reddedilmiştir. İdare ve Gözlem Kurulunca verilen söz konusu karar İnfaz

Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi tarafından usule ve yasaya uygun bulunarak

reddedilmiştir.

62. Genel ilkeler kısmında vurgulandığı üzere devletin, hükümlü

ve tutukluların özellikle yakın derecedeki aile bireyleriyle temasını devam

ettirecek önlemleri alması yönünde pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu

yükümlülük, makul bir gerekliliğin olması durumunda, kamu düzeninin ve kurum

güvenliğinin sağlanması yönündeki meşru amaç doğrultusunda sınırlı bir süre

için yerine getirilmeyebilir. Fakat devlet her durumda tutuklu ya da hükümlünün

ailesiyle asgari bir iletişim kurmasını ve temasta bulunmasını sağlamak

zorundadır. Devlet, bu asgari gerekliliklerin sağlanması konusundaki

yükümlülüğünü gerektiğinde uygun vasıtalar aracılığıyla da yerine getirebilir.

Ayrıca suç işlenmesinin önlenmesi ya da yasa dışı haberleşmenin önüne geçilmesi

amacıyla bu vasıtaların denetlenmesi ve izlenmesi mümkündür (bkz.§§ 52-58).

63. Başvurucunun, Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu süre zarfında

kendisi gibi tutuklu olan eşiyle yüz yüze ya da telefon vasıtasıyla bir yıldan

fazla süredir görüşemediği anlaşılmaktadır. Devletin, tutuklu olan başvurucunun

eşiyle temasını devam ettirecek önlemleri alması yönünde pozitif yükümlülüğü

bulunmakla birlikte başvurucunun eşinin de tutuklu olduğu dikkate alındığında

söz konusu yükümlülüğün kapsamının somut olayın koşulları özelinde

değerlendirilmesi gerekecektir.

64. Başvurucunun tutuklu kaldığı ve başvuruya konu olan dönemde

OHAL koşulları geçerli olmuştur. Dolayısıyla 6749 sayılı Kanun'un 6. maddesi

gereğince terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerin faaliyeti çerçevesinde

işlenen suçlar sebebiyle tutuklu olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar OHAL

süresince telefonla haberleşme hakkından on beş günde bir ve on dakikayı

geçmemek üzere faydalanabilme imkânına sahip kılınmışlardır. Yine Yargıtay 1.

Ceza Dairesinin 27/11/2017 tarihli kararıyla bir tutuklunun başka bir ceza

infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan eşiyle telefonla görüşme hakkının

bulunduğu ve tutuklunun telefonla görüşme hakkının yetkili makamlarca

kısıtlandığına dair bir kararın olmadığı durumlarda tutuklu eşlerin bu haktan

yararlanabileceklerine hükmedilmiştir (bkz.§ 33). Somut olayda da, başvurucu hakkında 5275 sayılı Kanun'un 114. maddesinin

(3) fıkrası uyarınca telefonla görüşme hakkının kısıtlandığına ilişkin herhangi

bir karar bulunmamaktadır.

65. Öte yandan somut olaydaki gibi aynı yerleşke içindeki ceza

infaz kurumlarında barındırılan tutuklu eşlerin yüz yüze görüştürülmeleri

konusundaki taleplerinin kamusal makamlar tarafından uygun koşullar altında

karşılanması gerekir. Nitekim aynı yerleşke içerisinde bulunan ceza infaz

kurumlarında tutulan eşlerin belirli aralıklarla ve gerekli tedbirler alınarak

yüz yüze görüştürülmeleri konusunda kamusal makamlara yüklenen külfetin

katlanılması güç bir durum oluşturmadığı değerlendirmektedir. Bu hususta

başvurucu tarafından dile getirilen taleplerin karşılanmadığı ve aile hayatına

saygı hakkının öngördüğü yükümlülüklerin dikkate alınmadığı görülmektedir.

66. Neticede tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde; aynı

yerleşkedeki ceza infaz kurumlarında barındırılan tutuklu eşlere açık ve kapalı

görüş hakkı tanımak suretiyle yüz yüze görüşme imkanının verilmediği, bu

doğrultudaki taleplerin idari ve yargısal merciler tarafından karşılanmadığı,

ayrıca asgari düzeyde iletişim kurulmasına uygun bir vasıta olarak

değerlendirilebilecek telefonla görüşme hakkından başvurucunun

yararlandırılmadığı görülmektedir. Bu durumda eşler arasında asgari bir

iletişim ve temas kurulmasına imkân sağlayacak şekilde kamusal makamlarca

tedbirlerin alınmadığı ve aile hayatına saygı hakkı kapsamındaki pozitif

yükümlülüklerin gereğinin yerine getirilmediği sonucuna varılmıştır.

67. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. maddesinde güvence

altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

68. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının ilgili kısmı ile (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“(1)

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2)

Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili

mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan

hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava

açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

69. Anayasa Mahkemesinin Mehmet

Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında, ihlal sonucuna

varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi hususunda

genel ilkelere yer verilmiştir.

70. Mehmet Doğan

kararında özetle uygun giderim yolunun tespit edilebilmesi açısından öncelikle

ihlalin kaynağının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Buna göre ihlalin

mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin

(2) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

79. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca kural olarak ihlali

ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın

bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmedilir (Mehmet Doğan, §§ 57-58).

71. Mehmet Doğan

kararında Anayasa Mahkemesi, yeniden yargılama yapmakla görevli derece

mahkemelerinin yükümlülüklerine ve ihlalin sonuçlarını gidermek amacıyla derece

mahkemelerince yapılması gerekenlere ilişkin açıklamalarda bulunmuştur. Buna

göre Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalin giderilmesi amacıyla yeniden

yargılama yapılmasına hükmettiği hâllerde ilgili usul kanunlarında düzenlenen

yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak yargılamanın yenilenmesi

sebebinin varlığının kabulü ve önceki kararın kaldırılması hususunda derece

mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Zira ihlal kararı

verilen hâllerde yargılamanın yenilenmesinin gerekliliği hususundaki takdir

derece mahkemelerine değil ihlalin varlığını tespit eden Anayasa Mahkemesine

bırakılmıştır. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirttiği

doğrultuda ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yapmakla

yükümlüdür (Mehmet Doğan, § 59).

72. Başvurucu, hak ihlalinin tespit edilmesini talep etmiş ancak

tazminat isteminde bulunmamıştır.

73. Anayasa Mahkemesi, tutuklu eşler arasında iletişim ve temas

kurulmasına imkan sağlanmaması nedeniyle aile hayatına

saygı hakkı yönünden devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği

sonucuna ulaşmıştır.

74. Başvurucunun tahliye olduğu, dolayısıyla eşiyle tutukluluk

koşulları altında görüşmesi yönünde ilgili yargı merci tarafından bir karar

verilebilmesinin mümkün olmadığı dikkate alındığında yargılamanın yenilenmesi

yönünde bir hüküm kurulması olanaklı değildir. Ayrıca başvurucunun tazminat

talebinin bulunmaması nedeniyle tazminata hükmedilememiştir. Dolayısıyla hak

ihlalinin tespit edilmesi dışında yapılması gereken bir husus bulunmamaktadır.

B. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

C. Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile

hayatına saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

D. Kararın bir örneğinin bilgi için Gaziantep İnfaz Hâkimliğine

(E.2016/1961, K.2016/2377) GÖNDERİLMESİNE,

E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

3/7/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör Yrd. : Fatih ALKAN Başvurucu : Murat AYDIN