Murat Yıldırım Başvurusu (B. No: 2014/1313)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, hakkında

yürütülen kovuşturma kapsamında 28/12/2008 tarihinden bu yana tutuklu olduğunu

belirterek Anayasa’nın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 31/1/2014

tarihinde Anayasa Mahkemesi'ne doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari

yönden yapılan ön incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin

bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü

Komisyonunca 13/3/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı

tarafından 12/6/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet

Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay

ve olgular 12/6/2014 tarihinde Adalet Bakanlığına bildirilmiştir. Adalet

Bakanlığının 10/7/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve

eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve

belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, hakkında

yürütülen soruşturma kapsamında 27/12/2008 tarihinde gözaltına alınmış ve

Ergani Sulh Ceza Mahkemesinin 28/12/2008 tarih ve 2008/45 numaralı kararı ile nitelikli cinsel saldırı suçundan

tutuklanmıştır.

8. Diyarbakır Cumhuriyet

Başsavcılığının 9/3/2009 tarih ve 2009/246 sayılı iddianamesi ile başvurucu

hakkında nitelikli cinsel istismar,

çocukların kullanıldığı müstehcen yayınları bulundurmak ve hayasızca

hareketlerde bulunma suçlarından kamu davası açılmıştır.

9. Diyarbakır 3. Ağır

Ceza Mahkemesinin 21/6/2012 tarih ve E.2009/113, K.2012/325 sayılı kararı ile

başvurucunun çocukların cinsel istismarı suçlarından

toplam 108 yıl, cinsel taciz suçlarından

toplam 3 yıl, müstehcenlik suçundan

ise 3 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına

ve tutukluluk halinin devamına hükmedilmiştir.

10. Anılan kararın temyizi

üzerine Yargıtay 14. Ceza Dairesinin 11/9/2013 tarih ve E.2013/7131,

K.2013/8982 sayılı kararı ile müstehcenlik

suçuna ilişkin hükmün onanmasına, çocukların

cinsel istismarı ve cinsel taciz

suçlarından kurulan hükümlerin ise bozulmasına karar verilmiştir.

11. Yargıtayın bozma kararı üzerine dosya Diyarbakır 3. Ağır Ceza Mahkemesinin

2013/514 esasına kaydedilmiş olup halen derdesttir.

12. Anılan mahkeme

tarafından 15/11/2013 tarihinde başvurucunun tutukluluk halinin devamına karar

verilmiş ve başvurucu bu karara itiraz etmiştir. İtiraz mercii olan Diyarbakır

10. Ağır Ceza Mahkemesinin 5/12/2013 tarih ve 2013/210 Değişik İş numaralı

kararı ile itirazın reddine hükmedilmiştir. Bu karar 17/12/2013 tarihinde

başvurucunun vekiline tebliğ edilmiştir.

13. Başvurucu 5 yıldan

fazla tutuklu olduğunu belirterek Diyarbakır 3. Ağır Ceza Mahkemesinin

23/1/2014 tarihli duruşmasında tahliye talebinde bulunmuştur. Mahkeme

başvurucunun tutukluluk halinin devamına karar vermiştir.

14. Başvurucu 31/1/2014

tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

15. 26/9/2004 tarih ve

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Çocukların

cinsel istismarı” kenar başlıklı 103. maddesinin (2) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Cinsel istismarın vücuda organ

veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesi durumunda, on altı

yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur.”

16. 5237 sayılı Kanun’un

“Cinsel taciz” kenar başlıklı

105. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi hakkında, mağdurun

şikâyeti üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına veya adlî para

cezasına, fiilin çocuğa karşı işlenmesi hâlinde altı aydan üç yıla kadar hapis

cezasına hükmolunur.”

17. 5237 sayılı Kanun’un

“Müstehcenlik” kenar başlıklı

226. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:

“Müstehcen

görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünlerin üretiminde çocukları kullanan kişi,

beş yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar

adlî para cezası ile cezalandırılır. Bu ürünleri ülkeye sokan, çoğaltan, satışa

arz eden, satan, nakleden, depolayan, ihraç eden, bulunduran ya da başkalarının

kullanımına sunan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin

güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

18. 4/12/2004 tarih ve

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Tutuklama

nedenleri” kenar başlıklı 100. maddesi şöyledir:

“(1) Kuvvetli suç

şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması

halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi,

verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde,

tutuklama kararı verilemez.

(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı

şüphesini uyandıran somut olgular varsa.

b) Şüpheli veya sanığın davranışları;

1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,

2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması

girişiminde bulunma,

Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.

(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe

sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:

a) 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer

alan;

…

6. Çocukların cinsel

istismarı (Madde 103),

...”

19. 5271 sayılı Kanun’un

“Tutuklulukta geçecek süre” kenar

başlıklı 102. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Ağır ceza mahkemesinin görevine giren

işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde,

gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı geçemez.”

20. 5271 sayılı Kanun’un

“Şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri”

kenar başlıklı 104. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her

aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.

(2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin

devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararına

itiraz edilebilir.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

21. Mahkemenin 30/12/2014

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 31/1/2014 tarih ve 2014/1313

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

22. Başvurucu, 28/12/2008

tarihinden bu yana tutuklu olduğunu ve azami tutukluluk süresinin aşıldığını,

hakkında yürütülen kovuşturma kapsamında yerel mahkemece hükmedilen cezanın

Yargıtay tarafından birçok yönden lehine bozulmuş olmasına rağmen tahliye

edilmeyerek yargılamasının tutuklu olarak devam ettirildiğini belirterek uzun

tutukluluk süresi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesi,

olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp,

olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Bu nedenle başvurucunun

iddialarının azami tutukluluk süresinin aşılmış olması ve ayrıca tutukluluk

süresinin makul olmadığına ilişkin olması nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinde

düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında değerlendirme

yapılmıştır.

24. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı

45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,

eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

25. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuru usulü” kenar başlıklı

47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği

tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekir. …”.

26. Anayasa Mahkemesine

bireysel başvuru, ikincil nitelikte bir hukuk yoludur. Bu nedenle, kanunlarda

yer alan idari ve yargısal başvuru yollarının bireysel başvurudan önce

tüketilmiş olması gerekir (B. No: 2012/363, 5/3/2013, § 17).

27. Devam eden

tutukluluğun hukuka aykırı olduğu iddiasıyla yapılan bireysel başvurularda

şikâyetlerin temel amacı, tutukluluğun hukuka aykırı olduğunun ya da devamını

haklı kılan sebep veya sebeplerin bulunmadığının tespitidir. Bu tespit

yapıldığı takdirde buna bağlı olarak ilgilinin tutukluluk halinin devamına

gerekçe olarak gösterilen hukuki sebeplerin varlığı sona erecek ve böylece

kişinin serbest kalmasının yolu açılabilecektir. Dolayısıyla belirtilen

nedenlerle ve serbest bırakılmayı temin edebilecek bir karar alma amacıyla

yapılacak bireysel başvuruların, olağan kanun yolları tüketilmek şartıyla,

tutukluluk hali devam ettiği sürece yapılabilmesi mümkündür (B. No: 2012/726,

2/7/2013, § 30).

28. “Bir

suç isnadına bağlı olarak tutuklu olma” durumunda, tutukluluk süresinin kanuni süreyi veya makul süreyi

aştığı iddiasıyla yapılacak bireysel başvurunun ilk derece yargılaması devam

ederken tutukluluğun devamına karar verilen her aşamada başvuru yolları

tüketildikten sonra veya serbest bırakılmadan itibaren başvuru süresi içinde

yapılması gerekir (B. No: 2013/5267, 7/3/2014, § 28).

29. Somut olayda, başvuru

formunda Yargıtay bozma kararı sonrasında yapılan tahliye talebinin Diyarbakır

3. Ağır Ceza Mahkemesinin 15/11/2013 tarihli tensip zaptı ile reddedildiği, bu

karara yapılan itirazın da Diyarbakır 10. Ağır Ceza Mahkemesince reddedildiği,

tutuklamanın kaldırılmasına dair son talebin 23/1/2014 tarihli oturumda

gerçekleştiği, ancak Mahkemece talebin reddine karar verildiği belirtilerek

ihlal iddiasına dayanak karar olarak Diyarbakır 3. Ağır Ceza Mahkemesinin

E.2013/514 sayılı dosyasında verilen 23/1/2014 tarihli duruşmadaki ara kararı

gösterilmiştir. Bu karara karşı itiraz kanun yoluna başvurulduğuna dair bir

bilgi ve belge sunulmamıştır.

30. İlk derece mahkemesindeki

yargılama devam ederken tutukluluğun devamına karar verilen her aşamada başvuru

yolları tüketildikten sonra bireysel başvuru yapılabileceği dikkate alındığında

bireysel başvuru formunda belirtilen ve incelemeye esas alınan 23/1/2014

tarihli duruşmada verilen karar yönünden olağan başvuru yollarının

tüketilmediği sonucuna varılmaktadır.

31. Açıklanan nedenlerle,

başvuru konusu karara ilişkin olağan kanun yolu olan itiraz yoluna

başvurulmadığından, başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle başvurunun kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

M. Emin KUZ

Raportör : Şükrü DURMUŞ Başvurucu : Murat YILDIRIM Vekili : Av. Ömer ÜNLÜ