Musa Yıldırım Başvurusu (B. No: 2013/2845)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, çalışılan Kurum tarafından sosyal denge yardımının

ödenmemesi ve bunun üzerine 2008 yılında Kocaeli 1. İdare Mahkemesinde açılan

iptal ve tam yargı davasının reddedilmesi nedeniyle hukuk devleti ve eşitlik

ilkelerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 29/4/2013 tarihinde Kocaeli 1. İdare Mahkemesi

vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 26/12/2013 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

5. Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı (Belediye) ile

Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında,

1/1/2008 ile 31/12/2009 tarihleri arasında geçerli olmak üzere "Sosyal Denge Sözleşmesi"

düzenlenmiştir.

6. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığında

memur olarak çalışan başvurucu, Belediyeye başvurarak sosyal denge yardımı adı

altında diğer çalışanlara verilen ücretin kendisine de ödenmesini talep

etmiştir.

7. Belediye, 6/3/2008 tarihli ve 1422 sayılı yazı ile

başvurucunun talebini reddetmiştir.

8. Başvurucu, 26/3/2008 tarihinde Belediye aleyhine Kocaeli 1.

İdare Mahkemesinde açtığı davada 6/3/2008 tarihli ve 1422 sayılı işlemin ve

dayanağı olan 11/1/2008 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesi'nin 14. maddesinin 3.

fıkrasındaki düzenlemenin eşitliğe aykırı olması nedeniyle iptalini ve yoksun

kaldığı sosyal denge yardımının ödenmesini talep etmiştir.

9. Mahkemece, 28/1/2011 tarihli ve E.2008/579, K.2011/80 sayılı

kararla Anayasa'nın 128. maddesine göre memurların ve diğer kamu görevlilerinin

nitelikleri, atamaları, görev ve yetkileri, hak ve yükümlülükleri, aylık ve

ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği vurgulandıktan sonra

14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 146. maddesi gereği

memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler

karşılığında bu Kanun'la sağlanan haklar dışında ücret ödenemeyeceği, hiçbir

yarar sağlanamayacağı, dolayısıyla kamu görevlileri sendikalarına bu kapsamda

üyeleri adına toplu sözleşme yapma hakkı verilmediğinden yasaların memurlara

tanımış olduğu haklar dışında ne ad altında olursa olsun herhangi bir ödeme

yapılması olanağı bulunmadığından dava konusu Sözleşme'nin yok hükmünde olduğu

ve davacının talebinin reddine yönelik işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle

davanın reddine karar verilmiştir.

10. Temyiz üzerine Danıştay Onuncu Dairesinin 27/9/2012 tarihli

ve E.2011/9407, K.2012/4188 sayılı ilamıyla, karar usul ve hukuka uygun olup

dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek

mahiyette görülmediğinden temyiz isteminin reddi ile hükmün onanmasına karar

verilmiştir.

11. Karar düzeltme istemi, aynı Dairenin 19/2/2013 tarihli ve

E.2012/9236, K.2013/1458 sayılı ilamıyla, kararın düzeltilmesi dilekçesinde

ileri sürülen hususların 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü

Kanunu'nun 54. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirine uymadığı gerekçesiyle

reddedilmiştir.

12. Karar 17/4/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

13. Başvurucu 29/4/2013 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

14. Anayasa'nın 51. maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları

şöyledir:

"Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin

çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve

geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma,

bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir.

Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.

Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik,

kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile

başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla

sınırlanabilir.

...

İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bu

alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları gördükleri hizmetin niteliğine

uygun olarak kanunla düzenlenir."

15. Anayasa'nın, 7/5/2010 tarihli ve 5982 sayılı Kanun ile

yapılan değişiklikten önceki mülga 53. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:

"128 inci maddenin ilk fıkrasına giren

kamu görevlilerinin kanunla kendi aralarında kurmalarına cevaz verilecek olan

ve bu maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile 54 üncü

madde hükümlerine tabi olmayan sendikalar ve üst kuruluşları, üyeleri adına

yargı mercilerine başvurabilir ve İdareyle amaçları doğrultusunda toplu görüşme

yapabilirler. Toplu görüşme sonunda anlaşmaya varılırsa düzenlenecek mutabakat

metni taraflarca imzalanır. Bu mutabakat metni, uygun idari veya kanuni

düzenlemenin yapılabilmesi için Bakanlar Kurulunun takdirine sunulur..."

16. Anayasa'nın 53. maddesinin, 5982 sayılı Kanun ile

değiştirilen üçüncü fıkrası şöyledir:

"Memurlar ve diğer kamu görevlileri,

toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler."

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 3/2/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu; Belediyede memur olarak görev yaptığını, 1/1/2008

ile 31/12/2009 tarihleri arasında geçerli olmak üzere Belediye ile BEM-BİR-SEN

arasında düzenlenen "Sosyal Denge

Sözleşmesi" gereği Belediyedeki diğer kamu görevlilerine ödeme

yapıldığını, fakat emekliliği hak edenlere ödeme yapılmadığını, kendisinin de

emekliliği hak edenler grubunda olduğunu, eşitliğe aykırı uygulamanın

giderilmesi ve sosyal denge yardımından faydalandırılması için Belediyeye

yaptığı başvurunun 6/3/2008 tarihinde reddedildiğini, Kocaeli 1. İdare

Mahkemesinde açtığı davanın Anayasa ve milletlerarası sözleşme hükümleri

dikkate alınmaksızın reddedildiğini, temyiz üzerine Danıştay Onuncu Dairesince

hükmün onandığını, karar düzeltme isteminin aynı Dairece reddedildiğini,

Sözleşme'nin “Emekliliği hak etmiş memurlar”

ayrımının eşitliğe ve sosyal denge yardımının amacına aykırı olduğunu

belirterek Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerinde düzenlenen haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüş, tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

19. Somut olayda başvurucunun açtığı davada davalı Belediye, "Sosyal Denge Sözleşmesi"nin 14. maddesinin 3.

fıkrasında “emekliliği hak etmiş memurlar”

istisna olarak belirlendiğinden yasal kritere uygun durumda olmayan davacıya

ödeme yapılmadığını, ayrı bir muameleye tabi tutmanın söz konusu olmadığını

savunmuş ve davanın reddini istemiştir.

20. Kocaeli 1. İdare Mahkemesi, farklı bir yaklaşımla Anayasa'nın

128. maddesine göre kamu görevlilerinin hak ve yükümlülüklerinin, aylık ve

ödeneklerinin ve özlük işlerinin kanunla düzenlenebilecek hususlar olduğunu ve

657 sayılı Kanun'un 146. maddesi gereği yasaların memurlara tanımış olduğu

haklar dışında ne ad altında olursa olsun hiçbir ödeme yapılması olanağı

bulunmadığından Sendika ile Belediye arasında yapılan Sosyal Denge

Sözleşmesi'nin yok hükmünde olduğunu vurgulayarak bu bağlamda dava konusu

işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar

vermiştir.

21. Başvuruya konu yargılama kapsamında Mahkemece verilen

kararın mevcut yasal mevzuata dayanılarak verildiği ve “Sosyal Denge Sözleşmesi” içeriği dikkate

alınmadan talebin değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Aksi kabulde ise Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve diğer uluslararası insan hakları andlaşmaları ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM)

güncel içtihatlarına göre geçerli kabul edilmesi gereken Sosyal Denge

Sözleşmesi'nin 14. maddesinin 3. fıkrası gereğince düzenlenen “emekliliği hak etmiş olmama” ölçütünün

eşitlik, hak ve nesafet kuralları kapsamında

değerlendirilmesi ve buna göre bir sonuca varması gerekmektedir. Nitekim bu

tartışmaya Mahkemenin kararına eklenen “karşıoy”da

yer verilmiş ancak Mahkeme heyetinin çoğunluğu tarafından kabul edilmemiştir.

Kanun yolu incelemesinde ise dosyadaki her iki görüş değerlendirilmek suretiyle

onama kararı verilmiştir.

22. 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralı

fıkrası şöyledir:

"(3) Başvuru dilekçesinde başvurucunun ve

varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgilerinin, işlem, eylem ya da ihmal

nedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlüğün ve dayanılan Anayasa

hükümlerinin, ihlal gerekçelerinin, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin

aşamaların, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin

öğrenildiği tarih ile varsa uğranılan zararın belirtilmesi gerekir. Başvuru

dilekçesine, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem

veya kararların aslı ya da örneğinin ve harcın ödendiğine dair belgenin

eklenmesi şarttır."

23. 6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

"(1)Bireysel

başvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı verilebilmesi için 45 ila 47 nci maddelerde öngörülen şartların taşınması gerekir.

(2) Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve

yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi

açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı

başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar

verebilir."

24. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 59.

maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

"...

(2) Başvuru formunda aşağıdaki hususlar yer

alır:

...

d) Bireysel başvuru kapsamındaki haklardan

hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve delillere

ait özlü açıklamalar.

e) Başvurucunun güncel ve kişisel bir temel

hakkının doğrudan zedelendiği iddiasının dayanakları.

...

h) Başvurucunun talepleri.

..."

25. Anılan hükümler uyarınca Anayasa Mahkemesine başvuru konusu

olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki iddialarını ve

dayanılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ihlal edildiğine dair açıklamalarda

bulunarak iddialarını kanıtlama yükümlülüğü başvurucuya aittir (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §

19).

26. Başvurucunun; kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali

nedeniyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasa

hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu

ileri sürülen işlem veya kararların neler olduğunu başvuru dilekçesinde

belirtmesi şarttır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia

edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olayların tarih sırasına göre özeti

yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi

nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, § 20).

27. Yukarıda belirtilen koşullar yerine getirilmediği takdirde

Anayasa Mahkemesi başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul

edilemez bulabilir. İddiaların dayanaktan yoksun olmadığı konusunda Anayasa

Mahkemesinin ikna edilmesi, başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların niteliğine

bağlıdır. Başvurucunun başlangıçta, başvuru hakkında kabul edilemezlik kararı

verilmesini önlemek için başvuru formu ve eklerinde iddialarını destekleyici

belgeleri sunması, kamu gücünün ihlale neden olduğunu iddia ettiği hak ve

özgürlüklere ilişkin gerekli açıklamaları yapması zorunludur (İrfan Sarı, B. No: 2014/1397, 30/6/2014, §

24).

28. Somut başvuruda başvurucu, Anayasanın 2. ve 10. maddelerinde

düzenlenen eşitlik ve hukuk devleti ilkelerinin ve sendikal hakların

bölünmezliğinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu, eşitsizlik

temelinde Sosyal Denge Sözleşmesi'nin sendikal haklarını nasıl etkilediğini

açıklayamamıştır. Başvurucu; talebinin reddedildiği kararda hangi kanun

hükümlerine aykırı davranıldığını, bireysel başvuru kapsamındaki hak ve

özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini, buna ilişkin

gerekçeler ile delillere ait açıklamaları başvuru dilekçesinde göstermemiş,

gerekli açıklamaları yapmamış, soyut biçimde eşitliğe aykırı davranıldığını

vurgulamıştır.

29. Bu yöndeki ihlal iddialarının ciddiye alınabilmesi için

başvurucunun, kendisiyle benzer durumdaki başka kişilere yapılan muamele ile

kendisine yapılan muamele arasında bir farklılığın bulunduğunu ifade etmesi

yeterli olmayıp ayrıca bu farklılığın meşru bir temeli olmaksızın ırk, renk,

cinsiyet, din, dil vb. bir ayrımcılık temeline dayandığını makul delillerle

ortaya koyması gerekir (Şahin Karaman,

B. No: 2012/1205, 8/5/2014, § 41).

30. Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurularda

başvurucuların başvurularını titizlikle hazırlama ve takip etme yükümlülükleri

vardır. Bu yükümlülüğün bir gereği olarak başvurucu, Anayasa hükmünün ihlal

edildiğine ilişkin açıklamalarda bulunmak suretiyle iddialarını kanıtlamak

zorundadır. Başvurucu tarafından soyut şekilde anayasal haklarının ihlal

edildiğinin ileri sürülmesi iddiaların ispatlandığı anlamına gelmez. Anayasa

Mahkemesine bireysel başvuru yolu, Anayasa'ya aykırılığının soyut biçimde ileri

sürülmesini sağlayan bir yol olarak düzenlenmemiştir (İrfan Sarı, § 27).

31. Somut başvuruda başvurucu, yukarıda sayılan koşulları yerine

getirmeyerek ihlale ilişkin iddialarını temellendirmediğinden başvurusunun

esasının incelenmesi imkânı bulunmamaktadır.

32. Açıklanan nedenlerle başvurucu tarafından ileri sürülen

ihlal iddialarının başvurucu tarafından kanıtlanamamış olması nedeniyle

başvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Sendikal hakların ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

3/2/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz

PAKSÜT

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör : Abuzer YAZICIOĞLU Başvurucu : Musa YILDIRIM