Sertaç Kılıçarslan Başvurusu (B. No: 2013/7090)

KÜNYE

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm Sertaç Kılıçarslan Başvurusu

Başvuru No: 2013/7090
Karar tarihi: 18 Şubat 2016

Karar metni, AYM Kararlar Bilgi Bankası kaynağından olduğu gibi aktarılmıştır; metne müdahale edilmemiştir. Kişisel veriler maskelenmiştir. Bu karar için özgün analiz henüz yazılmamıştır.

Karar Metni

13.782 kelime·69 dk okuma·24 bölüm

(Başvuru

Numarası: 2013/7090)

Karar

Tarihi: 18/2/2016

R.G. Tarih ve Sayı: 31/3/2016-29670

İKİNCİ

BÖLÜM

KARAR

Başkan : Engin

YILDIRIM

Üyeler : Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer

TOPAL

Emin KUZ

Raportör : Recep

ÜNAL

Başvurucu : Sertaç

KILIÇARSLAN

Vekili :

Av. Nezahat PAŞA BAYRAKTAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; yargılamanın adil yürütülmediği,

makul sürede sonuçlandırılmadığı, yakalama ve tutuklama sürecindeki

uygulamaların kişi hürriyeti ve güvenliğini ihlal ettiği, ağırlaştırılmış

müebbet hapis cezası ile yakalama ve gözaltı sürecindeki cebir ve tehdit

eylemlerinin işkence, eziyet ve insan haysiyeti ile bağdaşmayan muamele

yasağını ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 13/9/2013 tarihinde İzmir 13. Asliye

Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari

yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel

teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/4/2015

tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 19/6/2015 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için

Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 7/8/2015

tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.

6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine

sunulan görüş 21/8/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu,

Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 25/8/2015 tarihinde sunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği

şekliyle, ilgili olaylar özetle şöyledir:

1. Başvurucunun Yakalanması

8. Türkçe adı "Kürdistan İşçi Partisi"

olan PKK terör örgütü üyesi, "Özgür" kod adlı H.O. isimli kişinin

kendi iradesiyle güvenlik güçlerine teslim olması üzerine Siirt Cumhuriyet

Başsavcılığınca soruşturma başlatılmıştır.

9. Soruşturma kapsamında H.O.nun 25/5/2007

tarihinde şüpheli sıfatıyla ifadesi alınmıştır. Adı geçen kişi ifadesinde

örgüte nasıl katıldığını ve iştirak ettiği eylemleri anlatmıştır. Adı geçen

kişi ayrıca, ifadesinin alındığı tarihten önceki son on aydır İzmir'de

"Harun" kod adını kullanan arkadaşı ile kırsal bölgede kaldıklarını,

bu süre zarfında eylem amaçlı keşif yaptıklarını, herhangi bir eyleme

teşebbüslerinin olmadığını, bu dönemde İzmir şehir merkezindeki ailesinin

yanında barındığını, Harun kod adlı kişi ile en son 18/5/2007 tarihine kadar

kırsalda kaldıklarını, iletişimlerini posta kutusu adını verdikleri bir bidon

vasıtasıyla sağladıklarını, arazideki silah ve mühimmatları da adı geçen kişi

ile birlikte bidonlara koyarak üç farklı yerdetoprağa gömdüklerini ifade

etmiştir.

10. Kolluk ekipleri tarafından 25/7/2007 tarihinde

saat 22.30 sıralarında adı geçen kişinin tarif ettiği yere gidilmiş ve

belirtilen eşya, silah ve mühimmat ile bir buluşma notu bulunmuştur. Anılan

nottaki bilgilere istinaden 26/5/2007 tarihinde saat 09.00 sıralarında "posta

kutusu" olarak tabir edilen bölgede güvenlik tedbirleri alınarak

gizlice beklenilmiş ve saat 12.30 sıralarında belirtilen yere gelmekte iken

"Dur!" ihtarı üzerine kaçmaya çalışan başvurucu, görevlilerce

yakalanarak gözaltına alınmıştır. Başvurucu, adının "V... D..."

olduğunu bildirmiş ve bu adı taşıyan bir kimlik ibraz etmiştir.

11. Buca İlçe Jandarma Komutanlığı görevlilerince

27/5/2007 tarihinde başvurucunun, müdafii huzurunda ifadesi alınmıştır. Aynı

tarihte itirafçı H.O.nun Siirt Merkez Jandarma Karakol Komutanlığında şüpheli

sıfatıyla ifadesine başvurulmuştur.

12. Başvurucunun, 28/5/2007 tarihinde bu kez

Cumhuriyet savcısı tarafından, müdafii huzurunda ifadesi alınmıştır. Müteakiben

30/5/2007 tarihinde başvurucunun aynı usulle ek ifadesi alınmıştır.

13. Başvurucu, sevk edildiği İzmir 10. Ağır Ceza

Mahkemesi Nöbetçi Üyeliğinin 30/5/2007 tarihli ve 2007/45 Sorgu sayılı kararı

ile tutuklanmıştır. Başvurucu, yorgun olduğu gerekçesiyle sorgusunda savunma

yapmamıştır.

14. İzmir (CMK 250. madde ile yetkili) Nöbetçi

Ağır Ceza Mahkemesi Üyeliğinin 29/6/2007 tarihli ve 2007/678 Değişik İş sayılı

kararı ile 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 108.

maddesi gereğince başvurucunun tutukluluk hâlinindevamına karar verilmiştir.

2. Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi

Önündeki Dava Süreci

15. Diyarbakır (CMK 250. madde ile görevli)

Cumhuriyet Başsavcılığının (Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı) 1996/1791

Soruşturma sayılı istinabe yazısına istinaden 28/3/2008 tarihinde Siirt

Cumhuriyet Başsavcılığınca H.O.nun tanık sıfatıyla ifadesine başvurulmuştur.

16. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının

27/6/2008 tarihli ve 2008/1698 Soruşturma ve E.2008/873 sayılı iddianamesi ile

"devletin birliğini ve ülkenin bütünlüğünü bozmak, kişinin yerine

getirdiği kamu görevi nedeniyle kasten öldürme ve 6136 sayılı Yasa'ya

muhalefet" suçlarını işlediği iddia edilen başvurucu hakkında Diyarbakır

(CMK 250. madde ile yetkili) 6. Ağır Ceza Mahkemesinde (Diyarbakır 6. Ağır Ceza

Mahkemesi) kamu davası açılmıştır.

17. Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesince görülen

E.2008/377 sayılı davanın 2/9/2008 tarihli birinci oturumunda, iddianamenin

kabulüne dair karar ile 27/6/2008 tarihli iddianame ve ekleri okunmuştur.

Başvurucu, kimlik tespitini müteakip yaptığı savunmasında, kendisine isnat

edilen suçun işlendiği tarihin, anılan bölgeye intikalinden 1,5 ay öncesine

tekabül ettiğini ifade ederek H.O.nun duruşmaya çağrılarak huzurda ifadesinin

alınmasını talep etmiştir. Başka suçtan (İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesince

görülen dava kapsamında) tutuklu olan başvurucunun, mevcut dava kapsamında

ayrıca tutuklanmasına ve H.O.nun duruşmada hazır bulundurulması için müzekkere

yazılmasına karar verilmiştir.

18. Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesince görülen

E.2008/377 sayılı davanın 21/10/2008 tarihli ikinci oturumunda, başvurucunun

nakli ve duruşmada hazır bulundurulması için (İzmir 2 No.lu F Tipi Yüksek

Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumuna) yazılan müzekkereye cevap verilmediği tespit

edilmiştir. Aynı oturumda, duruşmaya getirilen H.O.nun, iddia makamı ve

başvurucunun zorunlu müdafii huzurunda tanık sıfatıyla ifadesi alınmıştır.

Anılan tanığın duruşma tutanağına yansıyan ifadesinin ilgili kısımları

şöyledir:

"Ben[im] soruşturma aşamasında vermiş olduğum

ifadelerim doğrudur. [D]aha önce 10.07.2007 tarihinde polise vermiş olduğum

ifadede ve özellikle 04.04.2006 günü Bingöl ili Genç ilçesi polis karakoluna

düzenlenen ve bir polis memurunun şehit edildiği olaya ilişkin olarak ...

ifadelerimi aynen tekrar ederim. [O] ifadelerime ekleyecek ve çıkarılacak bir

şey yoktur.

Tanığın dosyada mevcut dizi 177-186'd[a]ki 10.07.2007

tarihli kolluk ifadesi okundu soruldu: Okunan ifade bana aittir. [O] ifademde

de belirttiğim üzere ben duyduğum şeyleri anlattım ve aktardım. [Y]oksa benim

görgüye dayalı bir bilgim yoktur. [Ö]rgüt içerisinde benim kod adım

Özgür-Şerdem idi. Sertaç KILIÇARSLAN'ın kod adı ise Harun idi ..."

19. Başvurucunun zorunlu müdafii, aleyhe olan

beyanlarını kabul etmediğini ve önceki beyanları ile yeni beyanı arasında çelişki

bulunduğunu bildirdiği tanığın, başvurucu ile yüzleştirilmesini talep etmiştir.

20. Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesince, mevcut

davanın (E.2008/377) İzmir (CMK 250. madde ile yetkili) 10. Ağır Ceza

Mahkemesinin E.2008/235 sayılı dava dosyası ile birleştirilmesine ve

yargılamanın İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinin belirtilen dosyası üzerinden

yürütülmesine, bilinmeyen bir tarihte karar verilmiştir.

3. İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesi

Önündeki Dava Süreci

a. E.2007/305 Sayılı Dosya

21. İzmir (CMK 250. madde ile yetkili) Cumhuriyet

Başsavcılığının 6/7/2007 tarihli ve 2007/377 Hazırlık ve E.2007/295 sayılı

iddianamesi ile "örgüt üyeliği, eylemde bulunmak, patlayıcı madde

bulundurmak, resmi evrakta sahtecilik ve 6136 sayılı [K]anun'a muhalefet"

suçlarını işlediği iddiası ile başvurucu hakkında İzmir (CMK 250. maddesi ile

yetkili) 10. Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.

22. İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesince düzenlenen

18/7/2007 tarihli ve E.2007/305 sayılı tensip tutanağı ile diğer hususlara ek

olarak H.O.nun olay hakkında bilgi ve görgüsünün tespiti için bulunduğu yer

mahkemesine istinabe yazısı yazılmasına karar verilmiştir.

23. H.O.nun Siirt'te tutuklu olması nedeniyle

istinabe yazısı yazılan Siirt Ağır Ceza Mahkemesi Naip Hâkimliğince adı geçen

kişinin tanık sıfatıyla ifadesi alınmıştır. Adı geçen tanığın tutanağa yansıyan

ifadesinin ilgili kısımları şöyledir:

"... 1999 yılında örgüte katıldım. Örgüte katılış

sürecimi, iddianameye konu erzak ve diğer maddelerin İzmir'e götürülmesi

konusunda daha önce verdiğim ayrıntılı ifademi tekrar ediyorum. Gerçek ismini

bilmediğim Soro kod adlı şahsı ayarladığı kamyonla yine Soro kod adlı kişinin

Harun kod adlı Sertaç ve beni görevlendirmesi üzerine iddianamede yer alan

malzemeleri Bornova Çiçekli köyüne 2006 yaz aylarında götürdük. ..."

24. İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen

E.2007/305 sayılı davanın 18/10/2007 tarihli birinci oturumunda başvurucu,

tutuklu sanık sıfatıyla ve müdafii ile birlikte hazır bulundurulmuş ve

savunması alınmıştır.

25. Davanın 18/6/2008 tarihli oturumunda

başvurucunun müdafii, yazılı savunma dilekçesindeki beyanlarını tekrarlamıştır.

Başvurucu ise müdafiinin beyanlarına iştirak ettiğini bildirmiştir.

26. Davanın, başvurucunun müdafiinin katıldığı

7/5/2008 tarihli oturumunda, iddia makamı esas hakkında yazılı mütalaasını

sunmuştur. Anılan mütalaada özetle başvurucunun "terör örgütü üyesi

olmak, patlayıcı madde ve silah bulundurmak, sahte kimlik kullanmak"

fiillerini işlediği iddia edilmiş ve bu nedenle 12/4/1991 tarihli ve 3713

sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 5. maddesi çerçevesinde, 26/9/2004 tarihli

ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin (9) numaralı, 314.

maddesinin (2) numaralı, 174. maddesinin (1) ve (2) numaralı ve 204. maddesinin

(1) numaralı fıkraları ile 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve

Bıçaklar İle Diğer Aletler Hakkında Kanun'un 13. maddesinin ikinci fıkrası

gereğince cezalandırılması talep edilmiştir.

27. Davanın 8/10/2008 tarihli oturumunda

Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesince başvurucu hakkındaki ilgili dava

dosyasının birleştirilmesinin talep edildiği ve iddianamenin bir örneğinin

gönderildiğinin bildirilmesi üzerine başvurucu ve müdafii dosyaların

birleştirilmesine sözlü olarak itiraz etmişlerdir. İddia makamı da olumsuz

görüş bildirmiş ve 7/5/2008 tarihli oturumda sunulan esas hakkında mütalaayı

tekrar ettiğini ifade etmiştir. Esas hakkındaki savunmasını yapması istenen

başvurucunun, siyasi nitelikte ve terör örgütü propagandası içeren savunma

yaptığı gerekçesiyle savunmasının alınmasından vazgeçilmiştir. Duruşma

tutanağının ilgili kısımları şöyledir:

"...

Sanık Sertaç Kılıçarslan'dan esas hakkındaki savunması

soruldu: Avukatımın beyanlarına aynen katılıyorum. [M]ağdurum. [T]ahliyeme

karar verilmesini talep ederim dedi.

Sanığın siyasi savunma yaptığı, yarım saat

beklenmesine rağmen kendisine yüklenen eylemler ile ilgili hiçbir beyanda

bulunmadığı ve terör örgütünün propagandasını yaptığı görülmekle özel durumu

ile ilgili savunma yapmayacaksa propaganda yapamayacağı hatırlatıldı. [S]anık yazmış

olduğu siyasi savunmayı okumak istediğini okumadığı takdirde yargının bağımsız

olmayacağını söyledi.

İDDİA MAKAMINDAN SORULDU; sanığın iddianamede

belirtilen suçlamalar dışında [PKK] terör örgütünün propagandasını yaptığı

anlaşıldığından bu duruma mahkeme kararı ile engel olunması ve diğer usul...

işlemlerin[in] yerine getirilmesi talep olunur dedi.

GG

Sanık Sertaç Kılıçarslan kendisine yüklenen eylemler

ile ilgili savunmada bulunmayıp PKK terör örgütünün propagandasını yaptığı

anlaşıldığından ve savunma hakkını kötüye kullandığından sözlü savunmasının

alınmasından vazgeçilmesine, elinde okumakta olduğu 12 sayfa yazılı savunma

dilekçesinin alınarak dosyaya konulmasına oy birliği ile karar verildi. [A]çık

yargılamaya devam olundu.

..."

28. Anılan duruşma sonunda başvurucu hakkındaki

davanın 5271 sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince mevcut dosyadan ayrılarak

yeni bir esas numarasına kaydedilmesine karar verilmiştir. Aynı oturumda

hiyerarşik yapısına dâhil olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım

etmek suçlarından, diğer sanıkların bir kısmı hakkında mahkûmiyet, bir kısmı

hakkında ise delil yetersizliği nedeniyle beraat kararları verilmiştir.

b. E.2008/235Sayılı Dosya

29. Tefrikine karar verilen, başvurucunun

yargılandığı dava dosyasına E.2008/235 numarası verilmiştir.

30. E.2008/235

sayılı davanın 22/1/2009 tarihli oturumunda, heyet değişikliği nedeniyle eski

tutanaklar ve iddianamenin kabulü kararı okunmuştur. Başvurucunun müdafii,

tefrik edilen dosyadaki beraat ve mahkûmiyet kararlarına katılan hâkimlerin,

başvurucu hakkındaki bu davanın duruşmalarına katılmalarının usule uygun

olmadığını, anılan hâkimlerin yargılamanın esası hakkındaki görüşlerini daha

önce açıkladıklarını, yargılamanın bir anlamı kalmadığını belirterek davadan

çekilmelerini talep etmiştir. Başvurucu, avukatının görüşlerine katıldığını,

savunmasını daha önce yaptığını, suçsuz olduğunu ifade etmiştir. Duruşma

sonunda Mahkemece, Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesine yazılan müzekkere

cevabının beklenmesine, çekilme ve ret taleplerinin değerlendirilmesi için

dosyanın incelemeye alınmasına karar verilmiştir.

31. Davanın

1/4/2009 tarihli oturumunda Mahkemece "sanık müdafiinin ... daha önceki

... karara katılan üye hakimlerin çekilmesi, olmadığı takdirde reddine ilişkin

istemi süresinde ve yerinde olmadığından CMK 28. maddesi uyarınca 7 gün içinde

8. Ağır Ceza Mahkemesine itiraz yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar"

verilmiştir. Duruşma sırasında Mahkemece, Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi

tarafından E.2008/377 sayılı dava dosyasının mevcut dosya ile birleştirilmesine

karar verildiği tespit edilmiştir. Birleştirme konusunda iddia ve savunma

makamlarının olumsuz görüşleri üzerine Mahkeme, Diyarbakır 6. Ağır Ceza

Mahkemesinin birleştirme isteminin reddine, "[h]er iki dava dosyasının

incelenmesinde sanığa isnat edilen eylemlerin... Diyarbakır 6. Ağır Ceza

Mahkemesinde görülen davada [mevcut] olduğu, bu nedenle sanık hakkındaki

yargılamanın eylem ağırlığı bulunan Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesindeki

dosya ile birleştirilmesinin gerektiği anlaşılmakla ... davanın Diyarbakır 6.

Ağır Ceza Mahkemesine [ait] 2008/377 esas sayılı dava... ile birleştirilmesine,

... her iki mahkeme arasında meydana gelen birleştirme hususundaki ihtilafın

giderilmesi için dosyanın öncelikle YÜKSEK YETKİLİ YARGITAY 5. CEZA DAİRESİNE

GÖNDERİLMESİNE..." karar verilmiştir.

c. Yargı

Yeri Belirlenmesi Süreci

32. Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcılığının 23/6/2009 tarihli ve 2009/152011 sayılı yazılı

görüşünde "her iki mahkemenin yargılama konusunun aynı olmasına, sanık

ve suç yönünden şahsi, hukuki ve fiili irtibat bulunduğu anlaşılmakla davaların

birlikte yürütülmesinde yarar görülmesine, iddianame tarihine ve Diyarbakır 6.

Ağır Ceza Mahkemesinin gerekçesine göre, davaların İzmir 10. Ağır Ceza

Mahkemesinin 2008/235 esas sayılı dosyası ile birleştirilmesine, ... karar

verilmesi ..." talep edilerek dosya, Yargıtay 5. Ceza Dairesi

Başkanlığına sunulmuştur.

33. Yargıtay

5. Ceza Dairesinin 11/8/2009 tarihli ve E.2009/10636, K.2009/10117 sayılı

kararı ile "[i]ncelenen dosya içeriğine, sanıkların üzerine atılan

suçların niteliğine, iddianamede olayın anlatılış biçimine, her iki mahkemenin

dava dosyaları arasında sanık Sertaç Kılıça[r]slan ve suçlar yönünden şahsi,

hukuki ve fiili irtibat bulunduğu anlaşılmakla, davaların birlikte

yürütülmesinde yarar görüldüğünden, iddianame ve suç tarihleri de gözetilerek

İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinin ... birleştirme kararının kaldırılmasına, ...

davanın İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinin dosyası üzerinden yürütülmesine, ..."

karar verilmiştir.

d. E.2009/171Sayılı

Dosya

34. Yargıtay

5. Ceza Dairesinin, her iki davanın İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinde görülmekte

olan dava dosyası kapsamında birleştirilmesine dair 11/8/2009 tarihli kararı

üzerine her iki dava dosyası anılan Mahkemenin E.2009/171 sayılı dosya sırasına

kaydedilmiştir.

35. E.2009/171

sayılı davanın, başvurucu ve müdafiinin hazır bulunduğu 12/11/2009 tarihli

oturumunda Yargıtay 5. Ceza Dairesinin birleştirmeye dair 11/8/2009 tarihli

kararı okunmuştur. Duruşma sonunda bir kısım suçtan zarar görenlerin davaya

katılma taleplerinin kabulüne, ayrıca bir müzekkere cevabının beklenmesi ve bir

müştekinin beyanının alınması için istinabeye başvurulmasına karar verilmiştir.

36. Davanın

başvurucu ve müdafiinin hazır bulunduğu 4/3/2010 tarihli oturumunda, bir kısım

müzekkerelerin cevaplarının ulaşmadığı tespit edilmiştir. Aynı oturumda

başvurucu, tanık H.O.nun niçin aleyhinde beyanda bulunduğunu açıklamıştır.

Belirtilen beyanında başvurucu; H.O.nun kendisi aleyhine beyanda bulunmaya

zorlandığını, adı geçenin de "pişmanlık yasasından faydalanmak" için

aleyhinde ifade verdiğini, ifadelerinin çelişkili olduğunu, olayın geçtiği

bölgede "Harun" kod adlı başka kişiler de olduğunu, H.O. isimli şahısla

yüzleştirilmek istediğini belirtmiştir. Mahkeme ise başvurucunun bu talebinin,

"[d]osya kapsamına göre ... davaya yenilik getirmeyeceği"

gerekçesiyle reddine karar vermiştir.

37. Davanın

başvurucu ve müdafiinin hazır bulunduğu 23/6/2010 tarihli oturumunda bir kısım

şikâyetçilerin davaya katılma taleplerinin kabulü dışında esaslı herhangi bir

işlem yapılmamıştır.

38. Davanın

başvurucu ve müdafiinin hazır bulunduğu 13/10/2010 tarihli oturumunda esaslı

herhangi bir işlem yapılmamıştır.

39. Davanın

26/1/2011 tarihli oturumunda kendisine, istinabe yoluyla ifadesi alınan müşteki

beyanına bir diyeceği olup olmadığı sorulan başvurucunun cevabı duruşma

tutanağına "Sanığın Türkçe dışında anlaşılmayan bir dille cevap verdiği

görüldü. / Sanığa daha önce savunmalarını Türkçe yaptığı, Türkçe'yi yeterince

anlayıp konuşabildiği, bu nedenle başka bir dille savunma yapmasına yasal

olanak bulunmadığı, başka bir dille savunma yapmakta ısrar etmesi halinde

savunma yapma hakkından vazgeçmiş sayılabileceği ikaz edilip hatırlatıldı."

şeklinde yansımıştır. Başvurucu, savunmasını Kürtçe yapacağını, bu nedenle

Kürtçe bilen tercüman bulundurulmasını istediğini beyan etmiştir. Aynı oturumda

iddia makamı esas hakkında mütalaasını sunmuş olup mütalaanın ilgili kısımları

şöyledir:

"...

04.04.2006 tarihinde Bingöl ili, Genç ilçesi polis

merkezi ve lojmanlarına PKK terör örgütü mensupları tarafından silahlı

saldırıda bulunulduğu, saldırı neticesinde nöbet kulübesi önündeki polis memuru

C... B...'ın öldüğü, atılı saldırı olayı Cudi kod isimli örgüt mensubunun

[sözde] eyalet yönetimine teklif ettiği, Cudi kod adını kullanan örgüt

mensubunun bölgeyi çok iyi bildiği, eylem onayının alındığı, onay sonrası Soro,

Cudi, Harun, Şivan ve Civan kod adlı terör örgütü mensuplarının yanlarına

roketatar ve mühimmatı ile hazırlanan el bombası düzenekli C4 patlayıcı maddeyi

de alarak saldırının yapılacağı yere gittikleri, yapılan plan dahilinde

saldırının gerçekleştirildiği, saldırıyı gerçekleştiren grup içerisinde Harun

kod adını kullanan sanık Sertaç Kılıça[r]slan'ın da bulunduğu,

..."

40. İddia

makamının mütalaası üzerine başvurucunun müdafii, soruşturmanın genişletilmesi

talepleri ve esas hakkındaki savunmalarını sunabilmeleri için süre talep

etmiştir. Başvurucu da mütalaaya karşı savunmasını daha kapsamlı

hazırlayacağını bildirmiştir. Duruşma sonunda Mahkemece savunma için süre

taleplerinin kabulüne, başvurucunun "daha önce savunmalarını Türkçe

yapması nazara alındığından, Türkçe'yi yeterince anlayıp konuşabildiği, bu

nedenle başka bir dille savunma yapmasına yasal olarak imkan bulunmadığı"

gerekçesiyle başvurucunun Kürtçe tercüman talebinin reddine karar verilmiştir.

41. Davanın 21/4/2011 tarihli oturumunda iddia

makamı, esas hakkındaki mütalaasını tekrar etmiştir. Başvurucunun müdafii,

4/4/2006 tarihinde başvurucunun Türkiye'de olmadığına dair tanıklığı olan

M.A.C. ile aracı yağma edilen taksi şoförünün ifadelerinin alınmasını talep

etmiştir. Başvurucu ise müdafiinin belirttiklerinin doğru olduğunu, o tarihte

Türkiye'de olmadığını bilen başka kişiler de bulunduğunu ancak yurt dışında

olmaları nedeniyle bu kişilere ulaşmasının mümkün olmadığını, cezaevindeki

"psikolojik ve fiziki baskı" nedeniyle savunmasını hazırlamasının

güçleştiğini beyan ederek kendisine tekrar süre verilmesini talep etmiştir.

Duruşma sonunda Mahkemece başvurucu müdafiinin tanık dinletme talebi, M.A.C.

isimli şahıs yönünden kabul edilirken "aradan geçen süre, daha önce

taksi şoförünün de şahısları tanımıyor oluşu nazara alındığında teşhis

işleminin sağlıklı olamayacağı" gerekçesiyle taksi şoförünün

dinlenmesi talebinin reddine karar verilmiştir.

42. Davanın 22/8/2011 tarihli oturumunda, tutuklu

bulunduğu ceza infaz kurumundan getirtilmiş olan tanık M.A.C.nin beyanı

alınmıştır. Anılan tanığın duruşma tutanağına yansıyan beyanı şöyledir:

"Ben 2006 yılı Nisan ayı ortalarında Irak

ülkesinde Zap bölgesinde sanık Sertaç ile tanıştım. [K]ısa bir süre de yaklaşık

2 hafta kadar da birlikte kaldık. 2 hafta kadar bu birliktelikten sonra sanık

Sertaç ile ayrıldık. [B]ir daha da birbirimizi görmedik dedi.

Sanık müdafiinin talebi ile tanıktan soruldu:

04/04/2006 tarihinde Bingöl'deki saldırıyı medya vasıtasıyla duydum. Bu olayın

meydana geldiği tarihte sanık Sertaç da benim yanımdaydı. [Y]ani Zap bölgesinde

beraberdik dedi."

43. Başvurucunun müdafii; tanık H.O.nun aşamalarda

verdiği ifadelerinde 4/4/2006 tarihli olayla ilgili herhangi bir beyanı

bulunmadığını, sadece bir yerdeki anlatımında soyut olarak "Harun"

kod adlı bir kişiden söz ettiğini ancak bu kişinin müvekkili (başvurucu) olduğu

konusunda dosyada delil bulunmadığını, bu sebeple adı geçen tanığın Mahkeme

huzuruna getirilerek teşhis ve yüzleştirme yapılması gerektiğini, bu işlemden

sonra esas hakkında savunmalarını sunacaklarını ifade etmiştir. Başvurucu

müdafiinin bu talebi Mahkemece "dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve

yargılamanın geçirmiş olduğu aşama nazara alınarak" reddedilmiştir.

44. Davanın 12/12/2011 tarihli oturumunda iddia

makamının esas hakkındaki önceki mütalaası yeniden okunmuş olup mütalaaya karşı

diyecekleri sorulan başvurucu, Kürtçe savunma yapma talebini yinelemiştir.

Mahkemenin bunun yasal olarak mümkün olmadığını hatırlatması üzerine başvurucu,

savunma yapmayacağını bildirmiştir. Başvurucunun müdafii ise savunmalarını

hazırlamak için ek süre talep etmiş ve duruşma sonunda müdafie, sonraki oturum

tarihine kadar ek süre verilmiştir.

45. Davanın 28/3/2012 tarihli oturumunda iddia

makamı esas hakkındaki önceki mütalaasını tekrar etmiştir. Müdafi ise

başvurucunun cezaevinden göndermek istediği, 4/4/2006 tarihinde meydana gelen

olaya ilişkin tanıkların isimlerini içeren dilekçenin kendisine ulaşmadığını

ifade ederek konuya ilişkin olarak dinlenmesini istedikleri tanıkların

isimlerini Mahkemeye bildirmiştir. Başvurucuya diyecekleri sorulduğunda

-duruşma tutanağındaki tespite göre- Türkçe dışında bir dille cevap vermiştir.

Mahkemece "[d]osya kapsamı, ... birleşen Diyarbakır 6. ACM'ne ait

2008/377 [e]sas sayılı dosya içeriği, mevcut delil durumu nazara alınarak sanık

müdafii tarafından dinlenmesi talep edilen tanıkların dinlenmelerinin davaya

herhangi bir yenilik getirmeyeceği, zira yargılamanın geçirmiş olduğu aşama

itibariyle hızlı, etkin, adil yargılama ilkeleri de gözetilerek tanıkların

dinlenmesi yönündeki taleplerin reddine" oybirliği ile karar

verilmiştir.

46. İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinin 11/4/2012

tarihli ve E.2009/171, K.2012/65 sayılı kararı ile "[s]ayı ve nitelik

bakımından vahim olan silah veya mermileri satın alınması taşınması

bulundurulması, Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak, tehlikeli

maddeleri izinsiz olarak bulundurma veya el değiştirme, resmi belgede

sahtecilik, tasarlayarak öldürme" suçlarını işlediği sabit görülen

başvurucunun, iki defa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile buna ek olarak

toplam 22 yıl hapis ve 10.675 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar

verilmiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir:

"Sanık HARUN (K) SERTAÇ KILIÇARSLAN'ın 1998 yılı

Mayıs ayında PKK terör örgütüne Tatvan kırsalında katıldığı, aynı yıl Kuzey

Irak'ta bulunan HARKURK kampında 3 ay askeri ve siyasi eğitim aldığı, 1999

yılında KİNERE kampına gittiği, 2001 yılına kadar burada kaldığı, 2001 yılında

özel kuvvetler birliğine seçilip 6 ay boyunca yoğun olarak silah, bomba ve

patlayıcı eğitimi aldığı, 2002 yılında KANDİL dağı bölgesinde bulunan

ŞEHİTKAŞIN kampına geçtiği, 2004 yılı bahar aylarına kadar bu kampta kalıp daha

sonra BETİNA - ZAP bölgesinde özel kuvvetler kampında kaldığı, 2006 yılı bahar

aylarında Bingöl Genç kırsalına geldiği, 6 kişilik grup içerisinde yer aldığı,

grup üyelerinin SORO (K) CUDİ (K), ŞİVAN (K), CİVAN (K), ÖZGÜR ŞERDEM (K) H...

O... ve sanık HARUN (K) SERTAÇ KILIÇARSLAN'dan oluştuğu, 04/04/2006 günü bu

grubun Genç ilçesi Polis Merkezi Amirliği'ne ve Lojmanlarına karşı eylemde

bulunduğu, sanık HARUN (K) SERTAÇ KILIÇARSLAN'ın bizzat polis memurun maktül

C... B...'ı silahlarıyla öldürdüğü, diğer örgüt üyelerinin el bombası ve

roketatar ile karakola saldırdıkları, daha sonra grup sorumlusu SORO (K)'un

talimatıyla İzmir ve çevresinde eylem yapmak üzere görevlendirildiği, kendisine

2500 Dolar, ... ve malzeme verildiği, ayrıca örgütçe daha önce verilen sahte

kimliği de alarak Diyarbakır Lice kırsalında sürücülüğünü Ramazan'ın yaptığı

bir kamyon ile Bornova ilçesi Çiçekli Köyü kırsalına geldiği, mühimmatı üç ayrı

noktaya birlikte geldiği ÖZGÜR (K) H... O... ile birlikte gömdükleri, bir süre

eylem talimatı bekledikleri, bu arada eylem için keşif yaptığı, eylem yapmak

üzere hava radar Birliği'nin servis aracın[a] ve Bornova ilçesi Pınarbaşı

kırsalında bulunan LPG dolum tesislerine yönelik keşif yaptığı, hatta ... eylem

için 2 düzenek hazırladığı, bilahare yakalandığı anlaşılmıştır.

Tanık ÖZGÜR ŞERDEM (K) H... O... ... sanığın

04/04/2006 tarihinde Genç ilçesinde polis memuru C... B...'ın şehit edilmesi

olayını bizzat sanık SERTAÇ KILIÇARSLAN'ın gerçekleştirdiğini belirtmiş ve

teşhis etmiştir.

Sanık [da] aşamalardaki savunmalarında örgüte

katılışını, kamplarda aldığı eğitimleri, 2006 yılında Bingöl ilçesi Genç

kırsalında bulunduğunu, eylem yapmak üzere İzmir kırsalına geldiğini

söylemiştir. [A]ncak Genç ilçesindeki polis memuruna düzenlenen saldırıya

katıldığını kabul etmemiştir.

...

TOPLANAN DELİLLER VE TÜM DOSYA KAPSAMINA GÖRE

...

b-) Tanık ÖZGÜR ŞERDEM (K) H... O...'un beyanı,

sanığın belirtilen tarihlerde Bingöl ili Genç kırsalı[nda] olduğuna dair savunmaları,

adli tıp raporları, olay yeri tutanakları, ekspertiz raporları, müşteki

beyanları dikkate alındığında sanığın 04/04/2006 tarihinde maktül C... B...'ı

tabancayla öldürdüğü anlaşılmış olup, tasarlayarak yerine getirdiği kamu görevi

nedeniyle adam öldürmek suçundan TCK 82/1-a-g son cümle, 3713 sayılı [Y]asa'nın

5/1 maddeleri gereğince cezalandırması gerekmiştir.

..."

47. Temyiz yoluna başvurulması üzerine Yargıtay 9.

Ceza Dairesinin 24/6/2013 tarihli ve E.2013/3869, K.2013/9735 sayılı ilamı ile

İlk Derece Mahkemesinin kararı onanmıştır.

48. Onama kararını 19/8/2013 tarihinde öğrendiğini

beyan eden başvurucu, 13/9/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

Başvurucunun, onama kararını daha önce öğrendiğine dair herhangi bir bilgi veya

belge tespit edilmemiştir.

B. İlgili Hukuk

1. Ceza Muhakemesi Kanunu

49. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza

Muhakemesi Kanunu'nun "Görülmekte olan davaların birleştirilmesi ve

ayrılması" kenar başlıklı 10. maddesinin (1) numaralı fırkası

şöyledir:

"Kovuşturma evresinin her aşamasında, bağlantılı ceza

davalarının birleştirilmesine veya ayrılmasına yüksek görevli mahkemece karar

verilebilir."

50. 5271 sayılı Kanun'un "İddianamenin

iadesi" kenar başlıklı 174. maddesi şöyledir:

"(1) Mahkeme tarafından, iddianamenin ve soruşturma

evrakının verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde soruşturma evresine

ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar

belirtilmek suretiyle;

a) 170 inci maddeye aykırı olarak düzenlenen,

b) Suçun sübûtuna etki edeceği mutlak sayılan mevcut

bir delil toplanmadan düzenlenen,

c) Önödemeye veya uzlaşmaya tâbi olduğu soruşturma

dosyasından açıkça anlaşılan işlerde önödeme veya uzlaşma usulü uygulanmaksızın

düzenlenen,

İddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar

verilir.

(2) Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame

iade edilemez.

(3) En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda

iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

(4) Cumhuriyet savcısı, iddianamenin iadesi üzerine,

kararda gösterilen eksiklikleri tamamladıktan ve hatalı noktaları düzelttikten

sonra, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durumun

bulunmaması halinde, yeniden iddianame düzenleyerek dosyayı mahkemeye gönderir.

İlk kararda belirtilmeyen sebeplere dayanılarak yeniden iddianamenin iadesi

yoluna gidilemez.

(5) İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz

edebilir."

51. 5271 sayılı Kanun'un "Tanık ve

bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenmeleri" kenar başlıklı

180. maddesi şöyledir:

"(1) Hastalık veya malûllük veya giderilmesi

olanağı bulunmayan başka bir nedenle bir tanık veya bilirkişinin uzun ve

önceden bilinmeyen bir zaman için duruşmada hazır bulunmasının olanaklı

bulunmayacağı anlaşılırsa, mahkeme onun bir naiple veya istinabe yoluyla

dinlenmesine karar verebilir.

(2) Bu hüküm, konutlarının yetkili mahkemenin yargı

çevresi dışında bulunmasından dolayı getirilmesi zor olan tanık ve bilirkişinin

dinlenmesinde de uygulanır.

(3) Davayı görmekte olan mahkeme, zorunluluk

olmadıkça, büyükşehir belediye sınırları içerisinde bulunan şikâyetçi, katılan,

sanık, müdafi veya vekil, tanık ve bilirkişilerin istinabe yoluyla dinlenmesine

karar veremez.

(4) İstinabe olunan mahkeme, büyükşehir belediye

sınırları içerisinde ise, ilgililer kendi yargı çevresinde bulunmasa da

büyükşehir belediye sınırları içerisinde yerine getirilmesi gereken istinabe

evrakını geri çevirmeksizin gereğini yapar.

(5) Yukarıdaki fıkralar içeriğine göre tanık veya

bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması

suretiyle dinlenebilmeleri olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak

ifade alınır. Buna olanak verecek teknik donanımın kurulmasına ve

kullanılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte gösterilir."

52. 5271 sayılı Kanun'un "Duruşmanın başlaması"

kenar başlıklı 191. maddesinin (1) numaralı fırkası şöyledir:

"(1) Sanığın ve müdafiinin hazır bulunup

bulunmadığı, çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak

duruşmaya başlanır. Sanık, duruşmaya bağsız olarak alınır. Mahkeme başkanı veya

hâkim, duruşmanın başladığını, iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar.

2. Türk Ceza Kanunu

53. 5237 sayılı Kanun'un "Suçta tekerrür

ve özel tehlikeli suçlular" kenar başlıklı 58. maddesinin (6) ve (9)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(6) Tekerrür halinde hükmolunan ceza,

mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında

cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.

...

(9) Mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın

infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin, ... örgüt mensubu suçlu

hakkında da uygulanmasına hükmedilir."

54. 5237 sayılı Kanun'un "Nitelikli haller"

kenar başlıklı 82. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"(1) Kasten öldürme suçunun;

a) Tasarlayarak,

...

g) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,

...

İşlenmesi halinde, kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis

cezası ile cezalandırılır."

55. 5237 sayılı Kanun'un "Tehlikeli

maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi" kenar

başlıklı 174. maddesi şöyledir:

"(1) Yetkili makamlardan gerekli izni almaksızın,

patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli

hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolojik maddeyi imal,

ithal veya ihraç eden, ülke içinde bir yerden diğer bir yere nakleden, muhafaza

eden, satan, satın alan veya işleyen kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis ve

beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Yetkili makamların izni

olmaksızın, bu fıkra kapsamına giren maddelerin imalinde, işlenmesinde veya

kullanılmasında gerekli olan malzeme ve teçhizatı ihraç eden kişi de aynı ceza

ile cezalandırılır.

(2) Bu fiillerin suç işlemek için teşkil edilmiş bir

örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında

artırılır.

..."

56. 5237 sayılı Kanun'un "Resmi belgede

sahtecilik" kenar başlıklı 204. maddesinin (1) numaralı fırkası

şöyledir:

"(1) Bir resmi belgeyi sahte olarak düzenleyen,

gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte

resmi belgeyi kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile

cezalandırılır."

57. 5237 sayılı Kanun'un "Devletin

birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak" kenar başlıklı 302. maddesinin

(1) numaralı fırkası şöyledir:

"(1) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/36 md.) Devlet topraklarının

tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymaya veya

Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya veya birliğini bozmaya veya Devletin

egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya

yönelik bir fiil işleyen kimse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile

cezalandırılır."

3. Diğer Mevzuat

58. 3713 sayılı Kanun'un "Cezaların

artırılması" kenar başlıklı 5. maddesi şöyledir:

"3 ve 4 üncü maddelerde yazılı suçları işleyenler

hakkında ilgili kanunlara göre tayin edilecek hapis cezaları veya adlî para

cezaları yarı oranında artırılarak hükmolunur. Bu suretle tayin olunacak

cezalarda, gerek o fiil için, gerek her nevi ceza için muayyen olan cezanın

yukarı sınırı aşılabilir. Ancak, müebbet hapis cezası yerine, ağırlaştırılmış

müebbet hapis cezasına hükmolunur.

Suçun, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmiş olması

dolayısıyla ilgili maddesinde cezasının artırılması öngörülmüşse; sadece bu

madde hükmüne göre cezada artırım yapılır. Ancak, yapılacak artırım, cezanın

üçte ikisinden az olamaz.

..."

59. 6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin ikinci

fıkrası şöyledir:

"Ateşli silahın, bu Kanunun 12 nci maddesinin

dördüncü fıkrasında sayılanlardan olması ya da silâh veya mermilerin sayı veya

nitelik bakımından vahim olması halinde beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve

beşyüz günden beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur."

60. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve

Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 25. maddesi şöyledir:

“(1) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı

rejimine ait esaslar aşağıda gösterilmiştir:

a) Hükümlü, tek kişilik odada barındırılır.

b) Hükümlüye, günde bir saat açık havaya çıkma ve spor

yapma hakkı tanınır.

c) Risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirme ve

eğitim çalışmalarında gösterdiği gayret ve iyi hâle göre; hükümlünün, açık

havaya çıkma ve spor yapma süresi uzatılabileceği gibi kendisi ile aynı ünitede

kalan hükümlülerle temasta bulunmasına sınırlı olarak izin verilebilir.

d) Hükümlü, yaşadığı yerin olanak verdiği ve idare

kurulunun uygun göreceği bir sanat veya meslek etkinliğini yürütebilir.

e) Hükümlü, kurum idare kurulunun uygun gördüğü

hâllerde ve onbeş günde bir kez olmak üzere (f) bendinde gösterilen kişilere,

süresi on dakikayı geçmemek üzere telefon edebilir.

f) Hükümlüyü; eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve

vasisi, belirlenen gün, saat ve koşullar içerisinde onbeş günlük aralıklarla ve

günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilirler.

g) Hükümlü hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında

çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez.

h) Hükümlü, kurum iç yönetmeliğinde belirtilenlerin

dışında herhangi bir spor ve iyileştirme faaliyetine katılamaz.

ı) Hükümlünün cezasının infazına, hiçbir surette ara

verilemez. Hükümlü hakkında uygulanacak tüm sağlık tedbirleri, tıbbî tetkik ve

zorunluluklar hariç ceza infaz kurumlarında, mümkün olmadığı takdirde tam

teşekküllü Devlet ya da üniversite hastanelerinin tek kişilik ve yüksek

güvenlikli mahkûm koğuşlarında uygulanır.”

61. 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz

Hâkimliği Kanunu'nun "İnfaz hâkimliklerinin görevleri" kenar

başlıklı 4. maddesi şöyledir:

“İnfaz hâkimliklerinin görevleri şunlardır :

1. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları ve

tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, barındırılmaları, ısıtılmaları

ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel ve ruhsal

sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve tedavilerinin yaptırılması,

dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin

şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

2. Hükümlülerin cezalarının infazı, müşahadeye tâbi

tutulmaları, açık cezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri;

tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin

şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.

3. Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan disiplin

tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, tüzük veya yönetmelik

hükümleri ile genelgelere aykırı olduğu iddiasıyla yapılan şikâyetleri

incelemek ve karara bağlamak.

4. Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izleme

kurullarının kendi yetki alanlarına giren ceza infaz kurumları ve

tutukevlerindeki tespitleri ile ilgili olarak düzenleyip intikal ettirdikleri

raporları inceleyerek, varsa şikâyet niteliğindeki konular hakkında karar

vermek.

5. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.

Kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılan konulara

ilişkin hükümler saklıdır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

62. Mahkemenin 18/2/2016 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

63. Başvurucu ilk olarak gözaltına alındıktan

sonra psikolojik baskı altında tutulduğunu, darp edildiğini, uzun süre ormanlık

alanda bekletilerek ölümle tehdit edildiğini, doktora erişim imkânı

sağlanmadığını, doktor raporlarının usulüne uygun düzenlenmediğini,

ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının kötü muamele teşkil ettiğini, bu

çerçevede Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

64. Başvurucu ikinci olarak yakalama sırasında

derhâl haklarının hatırlatılmadığını, hangi suç şüphesi ile gözaltına

alındığının, hakkındaki iddianın ne olduğunun, gözaltına alınma gerekçesinin

dayanağı olan delillerin, yakalama ve gözaltına alma işlemlerinin dayanak

belgelerinin kendisine bildirilmediğini, yakalama sonrasında yakınlarına haber

verilmediğini, tutukluluk durumunun periyodik incelemesinde duruşma

yapılmadığını, tutukluluğun değerlendirilmesine dair kararların, Cumhuriyet

savcısının mütalaalarının kendisine bildirilmediğini ve kendisine bunlara karşı

itiraz imkânı tanınmadığını, soyut ve matbu ifadelerle tutuklama ve

tutukluluğun devamı kararları verildiğini, gerçek bir hukuki denetim

yapılmadığını, süresi içinde yetkili hâkim önüne çıkarılmadığını, tutukluluk

süresinin makul süreyi aştığını, tutukluluk hâlinin devamına karşı

itirazlarının etkili bir şekilde incelenmediğini, İlk Derece Mahkemesinin nihai

kararının onanmasına kadar geçen süre zarfında tutukluluk durumunun

incelenmediğini, bu nedenlerle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

65. Başvurucu

üçüncü olarak özel yetkili mahkemelerin bağımsız ve tarafsız olmadıklarını,

değerlendirme aşamasında iddianamenin kendisine tebliğ edilmediğini, atılı suçu

işlemediğini, suç ile arasında illiyet bağı kurulmadığını, suçsuzluğunu ispata

yönelik tanık dinletme ve yeniden teşhis yapılması taleplerinin Mahkemece

yeterli gerekçe sunulmaksızın reddedildiğini, duruşmaya katılarak

"itirafçı" tanığa soru sorma imkânından mahrum bırakıldığını, anılan

tanığın dosyanın birleştirildiği diğer Mahkeme tarafından istinabe yoluyla

dinlenmesi nedeniyle tanığa soru sorma imkânı sağlanmadığını, yargılamanın uzun

sürdüğünü, ana dilde savunma yapma imkânı tanınmadığını, merci tayini prosedürü

kapsamında Yargıtay Cumhuriyet savcısının görüşünün tebliğ edilmediğini, dosyanın

olayın meydana geldiği yerden başka bir mahkeme önündeki dosya ile

birleştirilmesinin kanuni hâkim güvencesine aykırı olduğunu, örgüt propagandası

yaptığı gerekçesiyle savunmasının kesildiğini, mahkeme heyetinin tarafsızlığını

yitirdiğini, temyiz duruşmasında hazır bulundurulmadığını ve avukatının

katılmasının engellendiğini, temyiz incelemesi yapan Yargıtay Özel Dairesinin

etkili bir temyiz denetimi yapmadığını, bu nedenlerle Anayasa'nın 36.

maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

66. Başvurucu

son olarak 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesi gereğince hakkında uygulanan,

medeni haklarına ilişkin sınırlamalar nedeniyle Anayasa'nın 20. maddesinin,

Kürt kökenli olmasına bağlı olarak hakkındaki yargılama ve ispat standartları

konusunda ayrımcılık yapıldığını iddia ederek Anayasa'nın 36. ve 38. maddeleri

ile bağlantılı olarak 10. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

67. Başvurucu,

başvuru tarihi itibarıyla altı yıldır tutuklu olması nedeniyle başvuru harç ve

giderlerini ödeyecek gelirinin bulunmadığını belirterek adli yardımdan

faydalandırılma ve ayrıca iddia ettiği 50.000 TL maddi ve 150.000 TL manevi

zararını karşılayacak ve adil tatmin sağlayacak bir tazminata hükmedilmesi

taleplerinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

1. Adli

Yardım Talebi Yönünden

68. Uzun

süredir cezaevinde bulunan ve herhangi bir geliri olduğuna dair bilgi elde

edilemeyen başvurucunun, geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin

yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu kanaatine ulaşılmıştır.

Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)

kararında belirtilen adli yardım talebinin değerlendirilmesine ilişkin ilkeler

temelinde başvurucunun, açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin

kabulü gerekir.

Kabul Edilebilirlik Yönünden

a. Kişi

Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddialar

69. Başvurucu;

yakalama sırasında derhâl haklarının hatırlatılmadığını, hangi

suç şüphesi ile gözaltına alındığının, hakkındaki iddianın ne olduğunun,

gözaltına alınma gerekçesinin dayanağı olan delillerin, yakalama ve gözaltına

alma işlemlerinin dayanak belgelerinin kendisine bildirilmediğini, yakalama

sonrasında yakınlarına haber verilmediğini, tutukluluk durumunun periyodik

incelemesinde duruşma yapılmadığını, tutukluluğun değerlendirilmesine dair

kararların, Cumhuriyet savcısının mütalaalarının kendisine bildirilmediğini ve

bunlara karşı itiraz imkânı tanınmadığını, dayanılan somut olay ve deliller

açıklanmaksızın soyut ve matbu (klişe veya basmakalıp) ifadelerle tutuklama ve

tutukluluğun devamına karar verildiğini, gerçek bir hukuki denetim

yapılmadığını, 26/5/2007 tarihinde gözaltına alındığını, 30/5/2007 akşamı hâkim

önüne çıkarılarak tutuklandığını, ilk duruşmaya çıkarılarak savunmasının

alındığı tarihin 18/7/2007 olduğunu, bu çerçevede süresi içinde yetkili hâkim

önüne çıkarılmadığını, tutukluluk süresinin makul olmadığını, tutukluluk

hâlinin devamına karşı itirazlarının etkili bir şekilde incelenmediğini, itiraz

merciinin hiçbir şekilde Mahkemenin verdiği ret kararını kaldırmadığını, ilk

derece mahkemesinin nihai kararından kararının onanmasına kadar geçen süre

zarfında tutukluluk durumunun incelenmediğini ileri sürmüştür.

70. Bakanlık

görüş yazısında İzmir 10. Ağır Ceza Mahkemesinin 12/4/2012 tarihli kararıyla

başvurucunun çeşitli suçlardan mahkûmiyetine ve tutukluluk hâlinin devamına

karar verildiği, başvurucunun tutukluluk hâlinin, davanın esasına ilişkin

kararın 12/4/2012 tarihinde açıklanması ile sona erdiği, bu itibarla

başvurucunun şikâyetinin zaman bakımından kabul edilebilirliğinin takdirinin

Anayasa Mahkemesine ait olduğu bildirilmiştir.

71. Başvurucu;

tutukluluk hâlinin Yargıtayın onama kararının Yerel Mahkemeye ulaşmasına kadar

devam ettiğini, Yerel Mahkemenin esasa ilişkin hükmünü açıklamasının tutukluluk

hâlinin devamına gerekçe olamayacağını, yeni kanunda beş yıl tutuklu kalan

kişinin kararı kesinleşmedikçe tahliye edilmesi yolunun açıldığını ve beş yıl

tutuklu kaldığı hâlde dosyası Yargıtayda temyiz incelemesinde olan çoğu

mahpusun tahliye edildiğini, buna rağmen Yerel Mahkemenin, dosyanın Yargıtayda

olmasını gerekçe göstererek tahliye kararı vermediğini, ayrıca haksız yere

verilen mahkûmiyet kararının özgürlük ve güvenlik hakkını da ihlal ettiğini

ifade etmiştir.

72. Anayasa

Mahkemesi, benzer iddiaların ileri sürüldüğü başvurulara ilişkin olarak birçok

kararında “zaman bakımından yetkisi”yle ilgili ilkeleri belirlemiştir. İlk

derece mahkemesince verilen mahkûmiyet kararının, anılan yetkinin başladığı

23/9/2012 tarihinden sonra verilmiş olması gerektiği, bu tarihten önce verilen

bir nihai kararla sona eren tutukluluk hâllerine ilişkin başvuruların zaman

bakımından yetki dışında kaldığı kabul edilmiştir (Osman Büyüksu, B. No:

2013/5512, 3/4/2014, §§ 20-24; Ali Öksüz, B. No: 2013/6065, 3/4/2014, §§

20-23; Cevdet Genç, B. No: 2012/142, 9/1/2014, §§ 24-29). Bu ilkeler

temelinde yapılan değerlendirmede başvurucunun tutukluluk hâli, nihai kararın

verildiği 12/4/2012 tarihinde sona ermiş olduğundan başvurunun bu kısmının zaman

bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

b. İşkence,

Eziyet veya İnsan Haysiyeti İle Bağdaşmayan Muamele Yasağının İhlal Edildiğine

İlişkin İddia

73. Başvurucu;

gözaltına alındıktan sonra psikolojik baskı altında tutulduğunu, darp

edildiğini, uzun süre ormanlık alanda bekletilerek ölümle tehdit edildiğini,

doktora erişim imkânı sağlanmadığını, doktor raporlarının usulüne uygun

düzenlenmediğini, bu çerçevede Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

74. Bakanlık

görüşünde, başvurucunun belirtilen iddiasının kabul edilebilirliğine ilişkin

olarak görüş bildirilmemiştir.

75. Anayasa’nın

17. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları şöyledir:

"Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma

ve geliştirme hakkına sahiptir.

...

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan

haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”

76. Bireyin,

bir devlet görevlisi tarafından hukuka aykırı olarak ve Anayasa’nın 17.

maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutulduğuna ilişkin savunulabilir

bir iddiasının bulunması hâlinde olay hakkında etkili resmî bir soruşturmanın

yürütülmesi gerekmektedir (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §

25). Ancak bu konuda bir soruşturmanın başlayabilmesi için öncelikle işkence ve

kötü muamele konusundaki iddialar uygun delillerle desteklenmelidir. İddia

edilen olayların gerçekliğini tespit etmek için her türlü makul şüpheden uzak

kanıtların varlığı gerekir. Bu nitelikteki bir kanıt; yeterince ciddi, açık ve

tutarlı emarelerden ya da aksi ispat edilemeyen birtakım karinelerden de

oluşabilir. Ancak bu uygun koşulların tespiti hâlinde bir soruşturma

yükümlülüğünün bulunduğundan bahsedilebilir (C.D., B. No: 2013/394,

6/3/2014, § 28).

77. Söz

konusu soruşturma, sorumluların belirlenmesini ve cezalandırılmasını sağlamaya

elverişli olmalıdır. Şayet bu mümkün olmazsa bu madde, sahip olduğu öneme

rağmen pratikte etkisiz hâle gelecek ve bazı hâllerde devlet görevlilerinin

fiilî dokunulmazlıktan yararlanarak kontrolleri altında bulunan kişilerin

haklarını istismar etmeleri mümkün olacaktır. Devletin pozitif yükümlülüğü

kapsamında bazen tek başına soruşturma yapılmamış olması yahut yeterli

soruşturma yapılmamış olması da kötü muamele teşkil edebilmektedir. Bu bağlamda

soruşturmanın derhâl başlaması, kamu denetimine tabi olarak bağımsız biçimde,

özenli ve süratli yürütülmesi ve bir bütün olarak etkili olması gerekir (Tahir

Canan, § 25).

78. Somut

olay bu ilkeler kapsamında incelendiğinde başvurucunun, iddialarını bir doktor

raporu veya gerçekten kötü muamele gördüğüne dair makul bir açıklamayı

destekleyen bir kanıt unsuruna ya da delil başlangıcına dayandırmadığı

anlaşılmaktadır. Gerek başvuru dosyasında gerekse yargılamaya konu dosyada,

başvurucunun kolluk görevlilerince yakalandığı ve sonrasında gözaltında tutulduğu

sırada Anayasa’nın 17. maddesine aykırılık teşkil edecek bir kötü muameleye

maruz kaldığı izlenimi doğuran ya da soruşturma organları nezdinde bu

kapsamdaki iddialarını ileri sürdüğünü ya da hakkında düzenlenen doktor

raporlarına itiraz ettiğini ortaya koyan herhangi bir bilgi ya da belge

bulunmamaktadır. Ayrıca kolluk görevlileri önünde verilenler de dâhil olmak

üzere başvurucunun tüm ifade ve savunmaları avukat huzurunda alınmış olup

Cumhuriyet savcısı ya da sorgu hâkimi tarafından dinlendiği sırada da işkence

gördüğüne yönelik herhangi bir beyanda bulunmadığı görülmektedir.

79. Öte

yandan hakkında yürütülen adli soruşturma kapsamında özgürlüğünden yoksun

bırakılan bir kimsenin içinde bulunduğu hassas durum da gözönüne alındığında

gözaltı sırasında şiddete maruz kaldığını kanıtlayacak doktor raporu elde

etmesinin zor olabileceği kabul edilmelidir. Bununla birlikte başvuru formu ve

eklerinde, başvurucunun gözaltına alınırken ve gözaltından çıkarılırken

düzenlenmesi yasa gereği zorunlu olan doktor raporlarına itiraz ettiği veya

başka bir doktor tarafından muayene edilmeyi talep ettiği ya da insan haysiyeti

ile bağdaşmayan muamelede bulunduğunu iddia ettiği görevliler hakkında

şikâyetçi olduğu ve bu anlamda soruşturma makamlarını harekete geçirme girişiminde

bulunduğu yönünde herhangi bir tespite rastlanmamıştır.

80. Bu

açıklamalar ışığında başvurucunun, gözaltına alındıktan sonra işkence, eziyet

veya insan haysiyeti ile bağdaşmayan muameleye tabi tutulduğunun ispatını

mümkünkılar nitelikte -her türlü makul şüpheden uzak- hiçbir kanıt unsuru

bulunmadığı dolayısıyla Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamındaki

iddialarının soyut ve kanıtlanmamış şikâyetlerden oluştuğu anlaşılmaktadır.

81. Açıklanan

nedenlerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

c. Adil

Yargılanma Hakkı Kapsamındaki Şikâyetler

i Davaya

Bakan Mahkemenin Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Devamı Niteliğinde Olduğuna

İlişkin İddia

82. Başvurucu;

5271 sayılı Kanun'un 250. maddesi ile görevli Mahkemenin özel statülü olarak

kurulmasının, adil yargılanma hakkı ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin

(Sözleşme) tanıdığı çoğu hakkı baştan ortadan kaldırdığını, devlet güvenlik

mahkemelerinin (DGM) sadece adlarının değiştiğini, bu mahkemelerin özel

statülerini yeni kanunda da aynen koruduğunu, DGM’lerin tarafsız olmadıklarını,

adil yargılama yapmadıklarını, bu mahkemelerin kuruluşlarının Sözleşme ile

koruma altına alınan hakları ihlal ettiğine dair sayısız Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM) kararı mevcut olduğunu, devlete karşı işlenen veya örgütlü

suçlar için ayrı statüye sahip mahkemeler kurulmasının ve kendisinin bu

mahkemede yargılanmasının kanuni hâkim güvencesine aykırı olduğunu, bu

çerçevede Anayasa’nın 37. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

83. 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru usulü” kenar başlıklı 47. maddesinin

(3) numaralı fıkrası şöyledir:

“Başvuru dilekçesinde … işlem, eylem

ya da ihmal nedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlüğün ve

dayanılan Anayasa hükümlerinin, ihlal gerekçelerinin, … belirtilmesi gerekir.

Başvuru dilekçesine, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen

işlem veya kararların aslı ya da örneğinin ve harcın ödendiğine dair belgenin

eklenmesi şarttır.”

84. 6216

sayılı Kanun’un, “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları ve

incelenmesi” kenar başlıklı 48. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları

şöyledir:

“(1) Bireysel başvuru hakkında kabul

edilebilirlik kararı verilebilmesi için 45 ila 47 nci maddelerde öngörülen

şartların taşınması gerekir.

(2) Mahkeme, … açıkça dayanaktan

yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

85. Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) bireysel başvuruların içeriğini düzenleyen “Bireysel

başvuru formu ve ekleri” kenar başlıklı 59. maddesinin ilgili bölümü

şöyledir:

“…

(2) Başvuru formunda aşağıdaki

hususlar yer alır:

…

d) Bireysel başvuru kapsamındaki

haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve

delillere ait özlü açıklamalar.

e) Başvurucunun güncel ve kişisel bir

temel hakkının doğrudan zedelendiği iddiasının dayanakları.

…”

86. 6216

sayılı Kanun’un 47. maddesinin (3) numaralı, 48. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları ile İçtüzük'ün 59. maddesinin ilgili fıkraları uyarınca başvurucunun,

başvuru konusu olaylara ilişkin iddialarını açıklama, dayanılan Anayasa

hükmünün ihlal edildiğine dair hukuki iddialarını kanıtlama, bireysel başvuru kapsamındaki

haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeleri

ve delilleri sunma yükümlülüğü bulunmaktadır (S.S.A., B. No: 2013/2355,

7/11/2013, § 38; Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).

87. Belirtilen

koşullar yerine getirilmediği takdirde Anayasa Mahkemesince başvurunun, açıkça

dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul edilemez olduğuna karar

verilebilir.

88. Başvurucu,

ihlal iddiasını salt 5271 sayılı Kanun'un 250. maddesi ile görevli Mahkemenin

özel statülü olarak kurulmasına ve DGM’lerin uzantısı olduğu iddiasına

dayandırmış ve anılan Mahkemenin "adil yargılanma hakkı ve Sözleşme'nin

tanıdığı çoğu hakkı ... ortadan kaldırdığı" iddiasını

temellendirmemiştir. Bir başka ifadeyle Mahkemenin hangi somut özelliğinin,

adil yargılanma hakkını ihlal ettiği konusunda bir açıklamada bulunmamıştır. Bu

nedenle ihlal iddiası ve bu iddianın temelindeki olguların ispatına ilişkin

yeterli açıklamalarda bulunmayan başvurucunun, iddiasını kanıtlayamadığı

sonucuna ulaşılmıştır.

89. Açıklanan

nedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden

incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

ii. Değerlendirme Aşamasında

İddianamenin Tebliğ Edilmediğine İlişkin İddia

90. Başvurucu, değerlendirilmesi ve kabulü

sürecinde iddianamenin kendisine tebliğ edilmediğini ve kendisine iddianameye

itiraz hakkı tanınmadığını ileri sürmüştür.

91. Bakanlık görüş yazısında başvurucunun bu

iddiasının kabul edilebilirliği konusunda görüş bildirilmemiştir.

92. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” kenar

başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahiptir.”

93. Sözleşme’nin “Adil yargılanma hakkı”

kenar başlıklı 6. maddesi şöyledir:

“Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili

uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda

karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir. …”

94. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında

herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde

davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip

olduğu belirtilmiştir. Anayasa’da adil yargılanma hakkının kapsamı

düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin, Sözleşme’nin “Adil

yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi

gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).

95. Sözleşme’nin adil yargılanma hakkını

düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin “medeni

hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazlıkların” ve bir “suç isnadının”

esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğu belirtilerek hakkın kapsamı

bu konularla sınırlandırılmıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildiği

gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için başvurucunun ya medeni hak ve

yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafı olması ya da başvurucuya

yönelik bir suç isnadının esası hakkında karar verilmiş olması gerektiği

anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bahsedilen hâller dışında kalan adil yargılanma

hakkının ihlali iddiasına dayanan başvurular Anayasa ve Sözleşme kapsamı

dışında kalacağından bireysel başvuruya konu olamaz (Onurhan Solmaz, §

23).

96. 5271

sayılı Kanun'un "İddianamenin iadesi" kenar başlıklı 174.

maddesinin (1) numaralı fıkrasında iddianamenin, iddianame ve soruşturma

evrakının Mahkemeye verildiği tarihten itibaren en geç on beş gün içinde eksik

veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine

karar verilebileceği belirtilmiştir. Anılan maddenin (3) numaralı fıkrasına

göre de belirtilen süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

Öte yandan anılan Kanun'un 191. maddesinin (1) numaralı fıkrasında duruşmanın

başladığının, iddianamenin kabulü kararı okunarak açıklanacağı belirtilmiştir.

Bu itibarla 5271 sayılı Kanun'da, kabulü aşamasında "iddianamenin"

veya kabul edildikten sonra "iddianamenin kabulü kararının" taraflara

tebliği için bir usul belirlenmemiştir. Ayrıca iddianamenin kabulüne itiraz

mümkün değildir. (Abdulvahap Aydemir ve Yusuf Candemir, B. No:

2013/7349, 1/12/2015, § 77).

97. İlgili

hukuk hükümleri (bkz. § 50) çerçevesinde ceza muhakemesi sürecine has bir ön

inceleme niteliğinde olduğu anlaşılan iddianamenin değerlendirilmesi

sürecindeki incelemenin konusu, "iddianame"nin kendisi olup

"cezai alanda ... yöneltilen suçlamaların esası konusunda"

herhangi bir inceleme yapılmamaktadır. Diğer taraftan, adil yargılanma hakkı

bireylere, kovuşturulmamayı isteme gibi bir hak da sağlamamaktadır (Abdulvahap

Aydemir ve Yusuf Candemir, § 78).

98. Bu

nedenle iddianamenin değerlendirilmesi prosedürüne ilişkin iddiaların

konusunun, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanının kapsamı dışında yer

aldığının kabulü gerekir.

99. Açıklanan

nedenlerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden

incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

iii. Ana

Dilde Savunma Yapma İmkânı Sağlanmadığına İlişkin İddia

100. Başvurucu,

kendisini ana dilinde savunmak istemesine rağmen buna izin verilmemesi

nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

101. Anayasa’nın

“Hak arama hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası

şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

102. Sözleşme'nin

"Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin (3) numaralı

fıkrasının ilgili kısımları şöyledir:

"3. Bir suç ile itham edilen

herkes aşağıdaki asgarî haklara sahiptir:

...

e) Mahkemede kullanılan dili

anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz

olarak yararlanmak."

103. Anayasa’nın

36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Anayasa’da

adil yargılanma hakkının kapsamı düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve

içeriğinin, Sözleşme’nin “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6.

maddesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, § 22).

104. Sözleşme'nin

6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (e) bendi, hakkında suç isnadı olan

sanığın, mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir

tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanma hakkını güvence altına alır.

Bu hak yalnızca hakkında suç isnadında bulunulan kişilere tanınmış bir haktır

ve bu haktan faydalanabilmek için sanığın ödeme gücü olup olmamasının bir önemi

bulunmamaktadır (Ali İlhan Bayar, B. No: 2013/725, 19/11/2014, § 51).

105. Tercüman

hakkı, hem belgelerin çevirisine hem de sözlü ifadelere uygulanır; her iki

durumda da adil bir yargılama yapılabilmesi için gerekli olan çevirinin

yapılması gerekmektedir. Bu hak duruşmada söylenen her sözcüğün ya da tüm

belgelerin çevrilmesini gerektirmez. Değerlendirilecek husus, sanığın

hakkındaki suçlamaları tümüyle anlayıp yanıt verebilecek düzeyde olup

olmadığıdır (Kamasinski/Avusturya, B. No: 9783/82, 19/12/1989, § 74).

106. Tercüman isteyen herkesin değil, adil bir

yargılamadan umulan yararın sağlanması amacıyla ve yalnızca yargılamada

kullanılan dili bilmeyen, anlamayan ve konuşamayan kişilere tercüman atanması

bir zorunluluktur. Yargılamada kullanılan dili bilmeyen, anlamayan ve

konuşamayan kişilerin bir tercümanın yardımına ihtiyaç duyması hâlinde devletin

çeviri sağlama yükümlülüğü doğar. Ancak somut başvuru açısından çözümlenmesi

gereken asıl mesele, devletin yükümlülüğünün tercüman isteyen tüm sanıklar

bakımından geçerli olup olmadığıdır. Bu noktada tercüman hakkının sınırlı bir

hak olduğunu kabul etmek gerekmektedir (İlhan Bayar, B. No: 2013/4458,

25/6/2015, § 19).

107. Bu kişilerin böyle bir ihtiyacının bulunup

bulunmadığını belirlemek davaya bakan hâkimin görevidir. Hâkim, sanıkla

görüştükten sonra yargılamada tercüman bulunmamasından sanığın zarar

görmeyeceğinden emin olmadır (Cuscani/Birleşik Krallık, B. No: 32771/96,

24/9/2002, § 38)

108. AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (3) numaralı

fıkrasının (e) bendinin ancak mahkemede konuşulan dili bilmeyenlerin

kullanabileceği bir hak getirdiğini; mahkemenin dilini "anlayan"

ve "konuşan" bir sanığın başka bir dilde -örneğin mensubu

olduğu etnik dilde- savunma yapabilmesi için tercümandan yararlanma talebinde

ısrar edemeyeceğini belirtmektedir(Lagerblom/İsveç, B. No: 26891/95,

14/1/2003, §§ 61-64).

109. Bakanlık görüş yazısında, somut olayda

başvurucunun yargılamanın 4/3/2010 tarihli ikinci celsesinde Türkçe savunma

yaptığı, 26/1/2011 tarihli beşinci celsede ise savunmasını Kürtçe yapmak

istediğini beyan ettiği, Mahkemenin ise başvurucunun daha önce Türkçe savunma

yaptığını ve Türkçe anlayıp konuşabildiğini belirterek bu talebi kabul

etmediği, başvurucunun 21/4/2011 tarihli altıncı celsedeki savunmasını ve

22/8/2011 tarihli yedinci celsede Türkçe okunan Cumhuriyet savcısı mütalaasına

karşı savunmasını Türkçe yaptığı, 21/12/2011 tarihli celsede de Kürtçe savunma

yapmak istemesi üzerine Mahkemenin “Türkçe’yi yeterince ve rahatlıkla

konuşup anlayabildiği, aşamalarda alınan ifade ve savunmaları ile diğer

taleplerinde Türkçe olarak beyanda bulunup kendisini ifade ettiği, bu nedenle

Türkçe dışında başka dilde savunma yapmasının ve terc[ü]man atanmasının yasal

olarak mümkün olmadığı” gerekçesiyle başvurucunun talebini reddettiği,

başvurucunun da aynı celsede Türkçe konuşabildiğini ifade ettiği

bildirilmiştir.

110. Başvurucu, belirtilen Bakanlık görüşüne itiraz

etmediği gibi başvuru formunda -Kürtçe'nin ana dili olmasının ötesinde- Türkçe

anlamadığı veya konuşamadığına dair herhangi bir iddia veya kanıt sunmamıştır.

111. Sunulan veriler ışığında başvurucunun "Mahkemede

kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı" kanaatine

ulaşılamamıştır. Bu çerçevede başvurucunun, adil yargılanma hakkının

güvenceleri arasında yer alan "tercümandan ücretsiz yararlanma"

hakkının ihlal edilmediği açıktır.

112. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının

diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

iv. İddia Tanıklarını Sorguya Çekme

Hakkı İle Bağlantılı Olarak Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin

İddia

113. Başvurucu; Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi

önünde devam eden yargılama kapsamında İzmir’de cezaevinde bulunduğu dönemde

Diyarbakır’daki duruşmaya götürülmediğini, savunması alınmadan “itirafçı”

H.O.nun tanık olarak ifadesinin alındığını, anılan duruşmaya getirtilmemesi

nedeniyle adı geçen tanığa soru sormasının engellendiğini, anılan duruşmada

bilgisi dışında resen Baro tarafından atanmış müdafiin hazır bulunduğunu, bu

avukatla daha önce hiçbir şekilde görüşmediğini, sonraki aşamalarda adı geçen “itirafçı”

ile yüzleştirilmesini talep etmesine rağmen Diyarbakır 6. ve İzmir 10. Ağır

Ceza Mahkemelerinin bu yönde bir işlem yapmadıklarını, İzmir 10. Ağır Ceza

Mahkemesinin de tensip kararında adı geçen “itirafçı”nın istinabe

yoluyla dinlenmesine karar verdiğini, mahkûmiyet açısından dayanılan tek delil

olan adı geçen kişinin beyanlarının esas mahkemesi önünde alınmaması ve anılan

kişiye soru sorma imkânı sağlanmamasının savunma hakkını kısıtladığını

belirterek Anayasa'nın 36. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

114. Bakanlık görüş yazısında başvurucunun bu

iddiasının kabul edilebilirliği konusunda görüş bildirilmemiştir.

115. Açıkça dayanaktan yoksun olmayan ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmayan

başvurunun bu kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

v. Yargılamanın

Makul Sürede Sonuçlandırılmadığına İlişkin İddia

116. Açıkça dayanaktan yoksun olmayan ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmayan

başvurunun bu kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

vi. Yargı Yeri Belirlenmesi Sürecinde

Yargıtay Cumhuriyet Savcısının Yazılı Görüşünün Tebliğ Edilmediğine İlişkin

İddia

117. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında

herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde

davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip

olduğu belirtilmiştir. Anayasa’da adil yargılanma hakkının kapsamı

düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin, Sözleşme’nin “Adil

yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi

gerekir (Onurhan Solmaz, § 22).

118. Sözleşme’nin adil yargılanma

hakkını düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin “medeni