Nadalı Aghelı Kohne Shahrı Başvurusu (B. No: 2014/12633)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, başvurucunun; somut

delil olmaksızın mahkûm edilmesi, kendisi için ayrı bir avukat atanmaması,

gerekçeli kararın geç tebliğ edilmesi ve sadece İran uyruklu sanıkların örgüt

kapsamında değerlendirilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve eşitlik

ilkesinin ihlal edildiği iddiaları hakkındadır.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 31/7/2014

tarihinde İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı vasıtasıyla yapılmıştır.

Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde belirlenen

eksiklikler tamamlatılmış ve başvuruda, Komisyona sunulmasına engel teşkil

edecek bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci

Komisyonunca 31/3/2015 tarihinde, kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru

formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi

ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

5. İstanbul 17. Ağır Ceza

Mahkemesi, 29/11/2013 tarihli ve E.2012/123, K.2013/69

sayılı kararıyla, başvurucunun da aralarında bulunduğu İran nüfusuna kayıtlı

beş sanığın suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak suçundan ve başvurucu

ile birlikte dört sanığın örgüt faaliyeti çerçevesinde uyuşturucu madde

ticareti yapma suçundan cezalandırılmasına hükmetmiştir. Mahkeme, Türk

vatandaşı olan ve aynı dosyada yargılanan dokuz sanığın suç işlemek amacıyla

kurulan örgüte üye olmak suçundan beraatine karar

vermiş fakat aynı kişileri uyuşturucu madde ticareti yapmak suçundan mahkûm

etmiştir. İran doğumlu iki sanık hakkındaki dosya ise ifadelerinin alınamaması

nedeniyle tefrik edilmiştir.

6. Başvurucu 2/12/2013

tarihinde, kararı temyiz ettiğine ilişkin bir dilekçeyi İstanbul 17. Ağır Ceza

Mahkemesine sunmuştur.

7. Dava, daha sonra İstanbul

16. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2012/1 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

8. Gerekçeli karar, başvurucuya

tebliğ edilmesi için 16/6/2014 tarihinde ceza infaz

kurumuna gönderilmiştir.

9. İlk derece mahkemesinin

kararının temyiz incelemesi, hâlen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı aşamasında

devam etmektedir.

10. Başvurucu 31/7/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

11. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Esas hakkında inceleme” kenar başlıklı 49.

maddesinin (7) numaralı fıkrası şöyledir:

“(7) Bireysel

başvuruların incelenmesinde, bu Kanun ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde ilgili

usul kanunlarının bireysel başvurunun niteliğine uygun hükümleri uygulanır.”

12. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) “Bireysel

başvuru harcı ve adlî yardım” kenar başlıklı 62. maddesinin (2)

numaralı fıkrası şöyledir:

“(2) Adlî yardım talepleri, genel hükümlere

göre başvuruların kabul edilebilirliği hakkında karar verecek Bölüm veya

Komisyonlar tarafından hükme bağlanır.”

13. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Adli

yardımdan yararlanacak kişiler” kenar başlıklı 334. maddesinin (1)

ve (3) numaralı fıkraları şöyledir:

“(1) Kendisi ve

ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama

veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler,

iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde,

taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan

yararlanabilirler.

…

(3) Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleri ayrıca

karşılıklılık şartına bağlıdır.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

14. Mahkemenin 9/9/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun

31/7/2014 tarihli ve 2014/12633 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği

düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

15. Başvurucu, aleyhine somut

delil bulunmamasına rağmen sadece telefon görüşmelerinin yorumlanması sonucunda

mahkûm edildiğini, yargılama sürecinde kendisine ayrı bir müdafi atanmadığını,

bir avukatın diğer bazı sanıklarla birlikte kendisini de temsil ettiğini,

gerekçeli kararın süresinde yazılmaması nedeniyle sekiz ay boyunca temyiz

hakkını kullanamadığını ve etkin incelemeden yoksun bırakıldığını belirterek

savunma hakkını da içerecek şekilde adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca sadece İran uyruklu sanıkların örgüt kapsamında

değerlendirilmesinin ayrımcılık yasağına aykırı olduğunu iddia etmiştir.

Başvurucu, adli yardıma hükmedilmesini ve tazminat ile tahliyesine karar

verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme

1. Adli Yardım

Talebi Yönünden

16. Başvurucu, cezaevinde

bulunduğunu ve maddi imkânlarının olmadığını belirterek adli yardım talep

etmiştir.

17. 6216 sayılı Kanun’un 49.

maddesi ile İçtüzük’ün 62. maddesiyle yapılan

göndermeler doğrultusunda, adli yardım talepleri 6100 sayılı Kanun’da yer alan

hükümler uyarınca karara bağlanacaktır. 6100 sayılı Kanun’un 334. maddesinin

(3) numaralı fıkrası uyarınca ise adli yardım talebinin kabul edilmesi için

yabancılar bakımından ayrıca karşılıklılık şartının gerçekleşmesi de

aranmıştır.

18. Bununla birlikte, 6216

sayılı Kanun’un 49. maddesinin (7) numaralı fıkrasında, diğer usul kanunlarda

yer alan hükümlerin, bireysel başvurunun niteliğine uygun düştükleri ölçüde

uygulanacağı ifade edilmektedir. Bu kapsamda bir değerlendirmeye gidildiğinde temel

hak ve özgürlüklerinin kamu makamları tarafından ihlal edildiği iddiasında

bulunan yabancı bir kişinin sunduğu adli yardım talebinin, sadece karşılıklılık

ilkesine uyulmadığı gerekçesiyle reddedilmesinin, bireylerin hak ve

özgürlüklerini merkeze alan bireysel başvurunun ruhuyla bağdaşmayacağı

anlaşılmıştır.

19. Dolayısıyla yabancı uyruklu

olan başvurucunun adli yardım talebinin, karara bağlanması için karşılıklılık

şartının karşılanıp karşılanmadığına yönelik bir inceleme yapılmasına gerek

görülmemiştir.

20. Somut olayda, hükümlü olarak

ceza infaz kurumunda bulunan yabancı uyruklu başvurucunun, sosyal güvenlik

kapsamında bir geliri, adına kayıtlı taşıtı veya taşınmaz malı tespit

edilememiştir ve geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama

giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu sunduğu belgeden anlaşılmaktadır.

Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay

(B. No: 2012/1181, 17/9/2013, §§ 22-30) kararında

belirtilen adli yardım talebinin değerlendirilmesine ilişkin ilkeler temelinde,

başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulü

gerekir.

2. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

21. Anayasa Mahkemesi, olayların

başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve

olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde

başvurucunun iddialarının özünün, mahkûmiyetiyle sonuçlanan yargılamanın adil

yürütülmediğine yönelik olduğu görülmektedir. Başvurucunun, gerekçeli kararın

geç tebliğ edilmesi nedeniyle temyiz hakkını etkili kullanamadığı ve sadece

İran uyruklu kişilerin örgüt kapsamında suçlu bulunmasının ayrımcılık

oluşturduğu yönündeki şikâyetlerinin de Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan “adil yargılanma hakkı” kapsamında değerlendirilmesi gerekir.

22. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü

fıkrasının son cümlesi şöyledir:

“… Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

23. 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar

başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem

ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”

24. Temel hak ve özgürlüklere

saygı, devletin tüm organlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi

nedeniyle ortaya çıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal

makamların görevidir. Bu nedenle, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının

öncelikle idari merciler ve derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu

makamlar tarafından değerlendirilmesi ve bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet

Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, §

16).

25. Yukarıda anılan Anayasa ve

Kanun hükümleri uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak

ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek

ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği

gereği, bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının

tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca, başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne

getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere

usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtları

zamanında bu makamlara sunması ve aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu

takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir. Olağan denetim

mekanizmaları önünde bu şekilde ileri sürülüp takip edilmeyen temel hak ve

özgürlüklerin ihlaline ilişkin iddialar, Anayasa Mahkemesi önünde bireysel

başvuru konusu yapılamaz (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).

26. Mevcut başvuruda, ilk derece

mahkemesi kararının temyiz incelemesi hâlen sürmektedir.

27. Başvurucunun; mahkûmiyetine

yetecek yeterli delil bulunmadığı, yargılamada ayrı bir avukat tarafından

temsil edilmesi gerektiği ve örgüt faaliyeti kapsamında sadece kendisinin de

dâhil olduğu İran uyruklu kişilerin suçlu bulunmasının haksız olduğu yönündeki

şikâyetlerini temyiz incelemesinde ileri sürebilme ve ileri sürmüş ise bu

şikâyetlerin temyiz aşamasında değerlendirilme imkânı bulunmaktadır. Bu

çerçevede, kanun yolunda ileri sürülebilecek iddiaları değerlendirecek olan

temyiz sürecinin sonucu beklenmeden adil yargılanma hakkı şikâyetlerinin

bireysel başvuruya konu edildiği görülmüştür. Aynı şekilde, gerekçeli kararın

geç tebliğ edilmesi nedeniyle başvurucunun etkili bir incelemeden yoksun kalıp

kalmadığı hususu da yargılama sonucuyla ilişkilidir. Diğer yandan, başvurucunun

geç tebliğ dolayısıyla temyiz hakkından mahrum bırakılması ya da temyize

yönelik iddialarını kaleme almak için gerekli zaman ve imkânlardan yoksun

bırakılması söz konusu değildir.

28. Açıklanan nedenlerle, başvuru

yolları tüketilmeden temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddiasının,

bireysel başvuru konusu yapıldığı anlaşıldığından başvurucunun şikâyetlerinin “başvuru yollarının tüketilmemiş olması” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Başvurunun, “başvuru

yollarının tüketilmemiş olması” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Adli yardım talebinin kabulüyle geçici muafiyet sağlanan

yargılama giderlerinin tahsilinin başvurucunun mağduriyetine neden olacağı

anlaşılmakla, 6100 sayılı Kanun’un 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası

uyarınca başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,

9/9/2015 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Burhan ÜSTÜN Üyeler : Nuri NECİPOĞLU Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ Raportör : Okan TAŞDELEN Başvurucu : Nadali AGHELI KOHNE SHAHRI