Muradiye Demirçelik Başvurusu (B. No: 2013/3331)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, “görev ekibi” kapsamına dâhil edilmeyerek uçuş

tazminatı ödenmemesi işleminin iptali ile uçuş tazminatlarının yasal faiziyle

birlikte ödenmesi istemiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet

hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 21/5/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan

yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 10/12/2013 tarihinde, kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UYAP

aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

5. Etimesgut Asker Hastanesinde (İdare) sivil memur (hemşire)

olarak görev yapan başvurucu, Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığının 28/5/2008

tarihli emri ile uçuş ekibine dâhil edilerek uçuş tazminatı almakta iken 666

sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile 28/2/1982 tarihli ve 2629 sayılı

Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu’nda

yapılan değişiklik sonucunda “diğer personel” statüsünde değerlendirilmiştir.

6. Başvurucu 7/12/2011 tarihinde, 2011 yılının Kasım ayına

ilişkin 520,51 TL’ye tekabül eden kıstas aylığın %65’i oranındaki uçuş

tazminatını İdareye iade ettiğini belirtmiştir.

7. Başvurucu, “görev ekibi” statüsünde kabul edilme talebiyle

12/12/2011 tarihinde İdareye başvurmuş; İdare tarafından talep reddedilmiştir.

8. Başvurucu tarafından, anılan işlem ile uçuş tazminatı

verilmemesi işleminin iptali ve ödenmeyen uçuş tazminatının yasal faiziyle

birlikte ödenmesi istemiyle açılan davada, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM)

Üçüncü Dairesinin 29/11/2012 tarihli ve E.2012/377, K.2012/2435 sayılı

kararında, görev ekibi statüsünde kabul edilmeyen ve uçuş tazminatları diğer

personel statüsüne göre belirlenen başvurucunun uçuş ekibi statüsünden

çıkartılarak diğer personel statüsüne alınmasıyla önceki statüsüne göre önemli

oranda mali kaybının olduğu belirtilmiştir. Ancak başvurucunun bulunduğu görev

ve kadro için mevzuatın öngörmediği bir maddi imkândan yararlanmasının mümkün

olmadığı, başvurucu hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılığın

bulunmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir.

9. Karar düzeltme istemi aynı Dairenin 11/4/2013 tarihli ve

E.2013/143, K.2013/472 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

10. Karar 26/4/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

11.

Başvurucu 21/5/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

12. 2629 sayılı Kanun’un 11/10/2011 tarihli ve 666 sayılı KHK’nın 6. maddesiyle değişik “Tanımlar” kenar başlıklı 3. maddesinin

ilgili kısımları şöyledir:

“Bu Kanunun

uygulanmasında;

…

f)

Diğer personel: Hava vasıtası veya denizaltı vasıtaları içinde fiilen uçmak

veya dalmak suretiyle bu vasıtaların uçmasında veya dalmasında görev alanlar

dışında hangi meslek ve sınıftan olursa olsun, bu vasıtalarda bulunan veya

kontrol ve tecrübe maksatları için görevlendirilen personeldir.

g)

Görev ekibi: Uçmakta olan bir hava vasıtasının içindeki pilot, silah sistem

subayı, seyrüsefer subayı, taktik koordine subayı ve uçuş ekibinin dışında;

uçağa verilen görevin yapılması için uçakta bulunması gerekli olan ve

statüleri, Genelkurmay Başkanlığı, kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel

Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca onaylanan, hava vasıtalarının

uçurulması ile ilgili direkt bir sorumluluğu bulunmayan ve sadece ilgili

uçuşlarda bulunarak hava vasıtasına verilen görevin yerine getirilmesi için

uçakta bulunması gerekli olan kişilerdir.

…

o)

Uçucu: Pilot, silah sistem subayı, seyrüsefer subayı, taktik koordine subayı,

uçuş ekibi ve bunların adaylarıdır.

ö) Uçuş: pilot, silah sistem subayı, seyrüsefer subayı,

taktik koordine subayı, uçuş ekibi, görev ekibi ve bunların adayları tarafından

hava vasıtalarının içinde bulunmak suretiyle hava vasıtalarının uçurulması

faaliyetidir.

p) Uçuş

ekibi: Uçmakta olan bir hava vasıtasının içinde pilot ile beraber fiilen

uçarak, hava vasıtasının uçurulmasına katılmaları gerekli olan ve uçuş ekibi

sertifikası Genelkurmay Başkanlığı, Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel

Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca onaylanan ve bu niteliğini

muhafaza eden, pilot, silah sistem subayı, seyrüsefer subayı ve taktik koordine

subayı dışında kalan kişilerdir...”

13. 2629 sayılı Kanun’un mülga 4. maddesi şöyledir:

“a)

Jet pilotlarına ve jet pilot adaylarına kıstas aylığın % 100'ü,

b)

Pervaneli pilot ve Pervaneli pilot adaylarına kıstas aylığın %

70'i,

c)

(Değişik: 30/7/1988-KHK-338/3 md. Aynen kabul:

18/6/1989-3570/3 md.) Silah sistem operatörlerine ve

silah sistem operatörü adaylarına kıstas aylığının % 90'ı,

d) Uçuş

ekibi personeline kıstas aylığın % 65'i,

Üzerinden

bu Kanuna ek cetvelde hizmet yılları (adaylar için birinci hizmet yılı)

karşılığında gösterilen oranda aylık uçuş tazminatı ödenir.”

14. 2629 sayılı Kanun’un 666 sayılı KHK’nın 6. maddesiyle

değişik “Uçuculara ödenecek tazminat” kenar başlıklı 4.

maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

“a) Jet pilot ve jet pilot adaylarına; uçuş hizmet yılı 15

yıl ve daha yukarı olanlar için kıstas aylığın % 130'u, uçuş hizmet yılı 15

yıldan az olanlar için ise kıstas aylığın % 116'sı,

…

d)

Taktik koordine subayı ve taktik koordine subayı adaylarına kıstas aylığın % 73'ü,

…

f) Uçuş

ekibi astsubayları ile adaylarına kıstas aylığın % 71'i,

g) Görev

ekibi subayları ile adaylarına kıstas aylığın % 71'i,

ğ) Görev ekibi astsubayları ile adaylarına kıstas aylığın %

70'i, üzerinden bu Kanuna ek cetvelde hizmet yılları (adaylar için birinci

hizmet yılı) karşılığında gösterilen oranda aylık uçuş tazminatı ödenir.”

15. 2929 sayılı Kanun'un 666 sayılı KHK’nın 6. maddesiyle

değişik “Diğer personele ödenecek tazminat” kenar

başlıklı 9. maddesi şöyledir:

“Hava

vasıtası veya denizaltı vasıtaları içinde fiilen uçmak veya dalmak suretiyle bu

vasıtaların uçmasında veya dalmasında görev alanlar dışında hangi meslek ve

sınıftan olursa olsun, bu vasıtalarda bulunan veya kontrol ve tecrübe

maksatları için görevlendirilen ve aylık uçuş veya dalış tazminatı almayan

personele her uçuş veya dalış saati başına, kıstas aylığın %1'i oranında

tazminat ödenir. Ancak bu şekilde görev yapanlara bir ay içinde ödenecek

tazminat miktarı, kıstas aylığın %10'unu geçemez.”

16. 13/7/2013 tarihli ve 6496 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile

2629 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent

eklenmiştir:

“ı)

(Ek: 13/7/2013-6496/26 md.) 14/7/1965 tarihli ve 657

sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olup Sağlık ve

Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfında bulunan görev ekibi personeline kıstas

aylığın %50’si üzerinden bu Kanuna ek cetvelde hizmet yılları (adaylar için

birinci hizmet yılı) karşılığında gösterilen oranda aylık uçuş tazminatı

ödenir.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 15/10/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucunun 21/5/2013 tarihli ve 2013/3331 numaralı bireysel başvurusu

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, kıstas aylığın %65’i oranında uçuş tazminatı

almakta iken kanuni düzenleme sonucunda uçuş tazminat oranının düşürüldüğünü,

aynı ambulans uçak servisinde görev yapan doktorlar ve sağlık astsubayları için

%71 oranında uçuş tazminatı ödenirken sivil memurların (hemşire) diğer personel

statüsünde olması nedeniyle daha düşük oranda tazminat aldığını, Türk Silahlı

Kuvvetleri Hasta Tahliye Yönergesi’ne göre kendi

mesleğindeki personelin sağlık astsubayları ile birbirlerini ikame ettiğini,

yaptıkları görevler bakımından benzer konumdaki kişilerin aynı hukuki statüye

tabi tutulmaları ve görev tazminatının ödenmesinde unvanın değil, yapılan

görevin ölçü kabul edilmesi gerektiğini, her ne kadar 2013 yılında çıkarılan

6496 sayılı Kanun’la sivil memurlar için %50 oranında uçuş tazminatı ödenmesi

öngörülmüş ise de geçmişe yönelik iki yıllık tazminatlarının ödenmediğini ve

yeni Kanun’da daha düşük bir oranın (%70 yerine %50) belirlendiğini, kazanılmış

hakkının korunmadığını, sayılan bu hususlar nedeniyle Anayasa'da düzenlenen

eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş; olumsuz idari işlemin iptalini

ve tazminat ödenmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme

19. Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde başvurucunun, AYİM

Üçüncü Dairesinde açtığı davanın reddedilmesi nedeniyle Anayasa'nın 10.

maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri

sürdüğü anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun ihlal iddialarına

ilişkin nitelendirmesi ile bağlı olmayıp hukuki nitelendirmeyi kendisi yapar.

Başvurucu her ne kadar eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşse de

başvurucunun şikâyetlerinin bir bütün olarak mülkiyet hakkı kapsamında

değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

20. Başvurucunun ihlal iddiasına konu olan mülkiyet hakkı,

Anayasa'nın 35. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) Ek 1 No.lu

Protokol'ün 1. maddesinde düzenlenmiştir.

21. Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı

olamaz."

22. Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün

1. maddesi şöyledir:

“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına

saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı

sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel

ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına

uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların

veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları

uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul

edilemezliğine karar verebilir.”

24. Anayasa Mahkemesinin yerleşik hâle gelmiş içtihadına göre

Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanında yer alan mülkiyet hakkı; mevcut

mal, mülk ve varlıkları koruyan bir güvencedir. Bir kişinin hâlihazırda sahibi

olmadığı bir mülkün mülkiyetini kazanma hakkı, kişinin bu konudaki menfaati ne

kadar güçlü olursa olsun Anayasa ve Sözleşme'yle

korunan mülkiyet kavramı içerisinde değildir. Bu hususun istisnası olarak belli

durumlarda, bir "ekonomik değer" veya icrası mümkün bir "alacağı"

elde etmeye yönelik "meşru bir beklenti", Anayasa ve Sözleşme'nin

ortak koruma alanında yer alan mülkiyet hakkı güvencesinden yararlanabilir (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, B. No:

2012/636, 15/4/2014, §§ 36, 37).

25. Başvurunun konusu; kamu görevlisi olan başvurucunun kıstas

aylığın %65’i oranında aldığı uçuş tazminatının, yeni kanuni düzenleme uyarınca

düşürülmesi üzerine hakkında tesis edilen idari işlemin iptali ve uğradığı

kayıpların giderilmesi isteminin reddedilmesi nedeniyle maaşında meydana gelen

azalmanın karşılanmamasıdır.

26. Kamu görevlilerine yapılan parasal hak ödemelerinin

kesilmesi veya ödeme oranlarının düşürülmesi sonucunda bireyin maaşında meydana

gelen azalma, mülkiyet hakkı çerçevesinde incelenebilmektedir. Ancak mülkiyet

hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 35. maddesinin belirli bir miktar maaş

almaya ilişkin olarak bireylere talep hakkı sağlamadığı da açıktır (Korkut Bahadır, B. No: 2014/4025,

11/12/2014, § 17).

27. AHİM de kamu görevlilerinin maaşlarının ya da emeklilik aylıklarının

düşürülmesine ilişkin başvuruları mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirmektedir

(Cichopek ve diğerleri/Polonya, B. No: 15189/10,

14/5/2013, § 130; Koufaki ve Adedy/Yunanistan,

B. No: 57665/12, 57657/12, 7/5/2013 § 32). Başvurucunun ihlal iddiasına konu

olan maaşında meydana gelen azalmanın, Anayasa'nın 35. maddesi ile Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin güvencesi

kapsamında yer aldığı anlaşılmaktadır.

28. Başvuru konusu olayda başvurucu, Türk Hava Kuvvetleri

Komutanlığının 28/5/2008 tarihli emri ile uçuş ekibine dâhil edilerek %65

oranında uçuş tazminatı almakta iken 666 sayılı KHK ile 2629 sayılı Kanun’da

yapılan değişiklik sonucunda diğer personel statüsünde değerlendirilmiş ve

aylık uçuş tazminat oranı düşürülmüştür (bkz. § 15). Başvurucunun görev ekibi

statüsünde kabul edilme istemiyle İdareye yaptığı başvurunun reddedilmesi

üzerine açılan davada, AYİM Üçüncü Dairesinin 29/11/2012 tarihli kararıyla

başvurucunun, bulunduğu görev ve kadro için mevzuatın öngörmediği bir maddi imkândan

yararlanmasının mümkün olmadığı, başvurucu hakkında tesis edilen işlemde hukuka

aykırılığın bulunmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir. Ancak

görev ekibi statüsünde kabul edilmeyen ve uçuş tazminatları diğer personel

statüsüne göre belirlenen başvurucunun, uçuş ekibi statüsünden çıkartılarak

diğer personel statüsüne alınmasıyla önceki statüsüne göre önemli oranda mali

kaybının olduğu belirtilmiştir.

29. Kanun koyucu tarafından sonraki tarihte yeni bir düzenleme

yapılmış ve başvurucunun statüsünde bulunan personele kıstas aylığın %50’si

oranında uçuş tazminatı ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

30. Mülkiyet hakkının kamu görevlilerine belirli bir tutarda

maaş ödenmesini garanti etmediği hususu göz önüne alındığında kamu hizmetinin

sağlanması maksadıyla türlü alanlarda istihdam edilen kamu görevlilerine

yapılan ödeme kalemlerini ve ödeme miktarlarını belirlemede yasama organının

geniş bir takdir yetkisine sahip olduğu, Anayasa’da belirlenen ilkeler ihlal

edilmediği sürece Anayasa Mahkemesinin kanun koyucunun bahsedilen takdir

yetkisine müdahalesinin mümkün olmadığı kabul edilmelidir. Buna göre

Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkının; Anayasa'nın sözüne ve

ruhuna uygun biçimde sınırlandırılması, Anayasa'nın bütünü dikkate alınmak

suretiyle bu hak için öngörülen ek güvencelere riayet edilmesi ve kamu yararı

dışında amaçlarla sınırlandırılmaması, ayrıca hakkın özüne dokunulmadan ve

ölçülülük ilkesine riayet edilerek sınırlandırılması gerekmektedir. Mülkiyet

hakkına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarında söz konusu ölçütler çoğunlukla

birlikte uygulanmakta ve bireyin hakkıyla kamu yararı arasında kurulması

gereken adil dengeye vurgu yapılmaktadır (AYM, E.1999/33, K.1999/51,

29/12/1999). Bu durumda ihlal teşkil ettiği iddia edilen önlemin temelini

oluşturan kamu yararı karşısında bireye düşen fedakârlığın ağırlığı göz önünde

bulundurulmalıdır (Korkut Bahadır,

§ 37).

31. Anayasa'ya uygun olmak kaydıyla kanun koyucunun, kamu hizmetinin

yürütülmesine ilişkin koşulları belirleme ve kamu görevlilerinin statülerine

ilişkin yeni kurallar koyma ya da var olan kuralları değiştirme yetkisinin

olduğu kabul edilmelidir (AYM, E.2005/110, K.2005/111, 29/12/2005).

32. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında da belirtildiği

gibi sosyal devlet ilkesiyle yakından ilgisi olan ekonomik ve mali

politikalarda devlet tarafından üstlenilen sorumluluğun gereklerinin sağlıklı

bir şekilde yerine getirilebilmesi için birtakım düzenlemeler yapılması kaçınılmazdır.

Dolayısıyla devletin sosyal ve ekonomik politikalara ilişkin takdir yetkisi

geniştir (Korkut Bahadır, § 42).

33. Kamu görevlilerinin mali haklarına ilişkin hükümler içeren 666

sayılı KHK’nın kamu yararı amacını işaret eden genel gerekçesinin dokuzuncu

paragrafında, yapılan düzenlemeler ile kamu görevlilerinin mali hakları

açısından mevcut adaletsizliklerin giderilmesinin amaçlandığı belirtilmiştir.

34. Somut başvuru açısından Asker Hastanesinde sivil memur

olarak görev yapan başvurucunun, kıstas aylığın % 65’i oranında uçuş tazminatı

aldığı, 666 sayılı KHK ile 2629 sayılı Kanun’da yapılan değişiklik sonucunda

diğer personel statüsünde değerlendirilerek aldığı uçuş tazminatı oranının

düşürüldüğü, yeni kanuni düzenleme neticesinde ise (bkz. § 16) tümüyle uçuş

tazminatından veya maaş miktarının belirli bir asgari standardın altına

düşmemesine ilişkin güvenceden mahrum bırakılmış olmadığı, yalnızca Kanun’da

öngörülen kıstas aylığın %50’si oranında ödemeden yararlandırıldığı

anlaşılmıştır. Yeni durumun ise mülkiyet hakkına konu olan uçuş tazminatına

ilişkin oransal eksilmenin başvurucuya ödenmemesi ile sınırlı bir sonuç

doğurduğu, bu çerçevede ortaya çıkan yeni durumun başvurucuyu kişisel ve aşırı

bir yük altına sokmadığı, bireyin hakkıyla kamu yararı arasında kurulması

gereken adil dengenin korunduğu, başvurucuya yüklenen külfetin orantılı olduğu

sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak kamu otoritelerinin sahip olduğu geniş

takdir yetkisi de dikkate alındığında başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan

müdahalenin Anayasa’yı ihlal ettiği söylenemez.

35. Açıklanan nedenlerle başvurucunun Anayasa’nın 35. maddesi

kapsamında yer alan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine yönelik iddiasının, açık

ve görünür bir ihlal tespit edilemediğinden açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

A. Başvurunun açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin

başvurucu üzerinde bırakılmasına

15/10/2015

tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Alparslan ALTAN Üyeler : Osman Alifeyyaz PAKSÜT Recep KÖMÜRCÜ Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Raportör Yrd. : Gökçe GÜLTEKİN Başvurucu : Muradiye DEMİRÇELİK