Nurten Aksu Başvurusu (B. No: 2014/6996)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; belirlenen duruşma gün ve saatinden farklı bir

zamanda duruşma yapılarak yargılamanın sonlandırılması, talep edilmemesine

rağmen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi ve beyanların

zabıtlara yanlış aktarılması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 21/5/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

9. 1962 doğumlu olan başvurucu, kamu görevlisi olduğunu ve

bireysel başvuruya konu olan yargılamadaki karşı sanığın aralarında boşanma

davası bulunan iki buçuk yıllık eşi olduğunu belirtmektedir.

10. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 5/8/2013

tarihli iddianameyle, kasten yaralama suçundan başvurucunun cezalandırılması

talebiyle aynı yer Sulh Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.

11. Ankara 17. Sulh Ceza Mahkemesi (Mahkeme), başvurucunun

savunmasını 28/1/2014 tarihli duruşmada alırken başvurucunun hükmün

açıklanmasının geri bırakılmasını talep ettiğini zapta geçirmiş ve karşı sanık

hazır olmadığından duruşmayı 27/2/2014 tarihi saat 11.22’ye erteleyerek karşı

sanığın zorla hazır edilmesine yönelik ara kararı vermiştir.

12. UYAP kayıtlarından 27/2/2014 tarihinde ve 13.04 ile 13.20

saatleri arasında yapıldığı anlaşılan ikinci duruşmada başvurucu ile vekilinin

hazır olmadığı, karşı sanığın savunmasının tespit edilerek yargılamanın

sonlandırıldığı anlaşılmaktadır. Mahkeme 27/2/2014 tarihli kararıyla

başvurucunun 2.240 TL adli para cezası, karşı sanığın 1.500 TL adli para cezası

ile cezalandırılmalarına hükmetmiş ve her iki sanık yönünden de hükmün

açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar vermiştir.

13. Başvurucunun bu karara yaptığı itiraz, Ankara 10. Asliye

Ceza Mahkemesinin 8/5/2014 tarihli Değişik İş sayılı kararıyla reddedilmiştir.

14. Nihai karar, başvurucuya tebliğ edilmeden 15/5/2014

tarihinde başvurucu tarafından öğrenilmiştir.

15. Başvurucu 21/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

16. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun

175. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra

duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır.”

17. 5271 sayılı Kanun’un 231. maddesinin (5) ve (6) numaralı

fıkraları şöyledir:

“(Ek: 6/12/2006-5560/23 md.)

Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki

yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün

açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler

saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında

bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.

(Ek: 6/12/2006-5560/23 md.)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;

a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm

olmamış bulunması,

b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile

duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç

işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,

c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun

uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle

tamamen giderilmesi, gerekir. (Ek cümle: 22/7/2010 -

6008/7 md.) Sanığın kabul etmemesi hâlinde, hükmün

açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.”

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 13/9/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

19. Başvurucu; kasten yaralama suçundan yargılandığı davada

tanık dinlenmesi ve savunma taleplerini içeren dilekçesinin duruşma tutanağına

yanlış aktarıldığını, Mahkemece HAGB isteyip istemediği kendisine sorulmadığı

hâlde duruşma tutanağına HAGB istiyormuş gibi yazıldığını, son kararın

verildiği ikinci oturumun 27/2/2014 tarihinde saat 11.22'de yapılacağı

bildirilmesine rağmen kendisinin ve vekilinin yokluğunda saat 13.04'te

yapıldığını, duruşmaya katılmak için gerekli dikkat ve özeni gösterdiğini ancak

mesai saatleri dışında öğle tatilinde duruşmalara devam edileceği konusunda

herhangi bir ikazda bulunulmadığını ve mesai saati dışında oturum yapılmasının

kendisi tarafından öngörülemeyeceğini, bu nedenle karşı tarafın savunmasını ve

isnatlarını öğrenme, karşı tarafa soru sorabilme ve yargılamaya ilişkin son

savunmayı yapabilme imkânının elinden alındığını belirterek Anayasa'nın 36.

maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüş ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

20. Bakanlık görüşünde, adil yargılanma hakkının unsurlarından

olan duruşmada hazır bulunma hakkı ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM)

ilgili örnek kararlarına atıflar yapılarak duruşmadaki gecikmenin bir saat

olduğu ve ülkemizde mahkemelerin iş yoğunluğu nedeniyle öğle arası duruşma

yapmasının zorunluluk olarak ortaya çıktığı, tarafların duruşmaları takip etme

sorumluluğunun bulunduğu belirtilmiştir.

21. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı bireysel başvuru

dilekçesindeki iddia ve açıklamalarını tekrar etmiştir.

B. Değerlendirme

22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun adil yargılanma hakkı

kapsamındaki iddialarının özünün silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama

ilkeleri ile ilgili olduğu ve bu hak kapsamındaki incelemenin diğer şikâyetleri

de karşılayacağı değerlendirilmiştir.

23. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahiptir.”

24. Anayasa Mahkemesi Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca inceleme

yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin

(Sözleşme) 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle Anayasa ve

Sözleşme'nin lafzi içeriğinde yer alan savunma hakkının hakkaniyete uygun bir

yargılamanın gerçekleştirilmesi için zorunlu bir unsur olduğunu vurgulamıştır.

Yargılamanın yürütülmesi sırasında adil bir yargılama için alınan önlemlerin

yeterince ve tam olarak kullanılması, uyumlu olması, bu hakkın etkili ve pratik

şekilde yorumlanarak soyut ve teorik seviyede kalmaması gerekmektedir (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 38; Erol Aydeğer,

B. No: 2013/4784, 7/3/2014, § 32).

25. Suç isnadı altındaki kişinin kendini savunma hakkından

faydalanmasının ilk koşulu ise sanığın savunmasını yapabilmesi için mahkeme

önünde hazır bulunma olanağına sahip olmasıdır. Anayasa ve Sözleşme’de

açıkça belirtilmemiş olsa da duruşmada hazır bulunma hakkı, adil yargılanma

hakkının bir parçasıdır. Bir sanığın aleyhine açılan ceza davasında duruşmada

hazır bulunması genel bir haktır ve diğer asgari sanık haklarının bir

parçasıdır (Erol Aydeğer,

§ 41).

26. Duruşmada hazır bulunma hakkı, bir yönüyle de silahların

eşitliği ve çelişmeli yargılama hakkını tamamlayıcı özellik taşımaktadır. Fakat

bu hakların her durumda duruşmada hazır bulunma hakkını zorunlu kılmadığı gözönünde tutulmalıdır. Başka bir ifadeyle duruşmada hazır

bulunma hakkını ilgilendiren bir ihlal iddiasının davanın taraflarının usule

dair haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin

diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını

makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına

gelen silahların eşitliği ilkesini de kapsadığı unutulmamalıdır. Yine duruşmada

hazır bulunma hakkını ilgilendiren ihlal iddiası, bir hukuk ya da ceza

davasında gösterilen kanıtlar ve sunulan görüşler hakkında tüm taraflara bilgi

sahibi olma ve bunlarla ilgili görüş bildirebilme imkânı veren çelişmeli

yargılanma hakkını içinde barındırmaktadır (Erol

Aydeğer, §§ 34-36; Nevruz Bozkurt, B. No: 2013/664,

17/9/2013, § 32).

27. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamındaki görevi,

somut olayın usul kurallarına uygunluğunu değil adil yargılanma hakkı

kapsamındaki güvencelerin somut olayda ihlal edilip edilmediğini denetlemektir

(Aziz Ağırlı,

B. No: 2013/1377, 25/3/2015, § 39).

28. Somut olayda başvurucu 28/1/2014 tarihli duruşmada hazır

bulunmuş ve savunmasını yapmıştır. İkinci duruşma yapılmasına, diğer sanığın

tebligata rağmen ilk duruşmaya gelmemesi nedeniyle karar verilmiştir. İkinci

duruşmanın saati 11.22 olmasına rağmen oturum, 13.04 ile 13.20 saatleri

arasında yapılmıştır. Başvurucu, belirlenen duruşma saatinde hazır olduğunu

fakat mahkeme görevlisinin (mübaşir) yanlış bilgilendirmesi veya hatalı

yönlendirmesi ile bekleme salonundan ayrıldığı için daha önce belirlenmemiş ve

öğle tatiline rastlayan bir saatte yapılmış duruşmaya katılamadığını ileri

sürmektedir. UYAP kayıtlarından duruşmanın belirlenen saatten yaklaşık bir

buçuk saat sonra yapıldığı, duruşmada karşı sanığın savunmasının tespit

edildiği ve yargılamanın her iki sanık yönünden de HAGB kararı verilerek

sonlandırıldığı açıktır.

29. 5271 sayılı Kanun’un 190. maddesinin (1) numaralı fıkrasına

göre duruşmaya ara verilmeksizin devam edilerek hüküm verilir. Ancak zorunlu

hâllerde davanın makul sürede sonuçlandırılmasını mümkün kılacak surette

duruşmaya ara verilmesi mümkündür. Başka bir deyişle bir ceza davasında

yargılamanın bir celsede bitirilmesi esas olup ancak zorunlu hallerde birden

çok celse yapılması gerekmektedir. Yargılama sürecinde duruşmaların tam saatinde

başlaması arzu edilse de daha önceki dava duruşmalarının biteceği zaman tam

olarak öngörülemediğinden beklenmedik şekilde sürelerin uzaması

engellenememektedir. Bu durumda tarafların makul bir toleransla duruşmaları

gecikse veya mesai saati dışına sarksa bile beklemeleri kendilerine aşırı bir

yük yüklemeyecektir. Davadaki tarafların kendilerinden kaynaklanmayan bir

nedenle duruşmayı kaçırmaları, ancak belirlenen saatten önce duruşma yapılması

veya yanıltılmaları ile mümkün olabilecektir.

30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralı,

48. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa Mahkemesine

başvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki

iddialarını kanıtlamak başvurucuya düşer. Başvurucunun kamu gücünün işlem,

eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildiğini ileri sürdüğü hak ve özgürlük ile

dayanılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayanılan deliller ile

ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneğini

başvuru dilekçesine eklemesi şarttır (Veli

Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).

31. Başvuruya konu ihlal iddiasıyla ilgili deliller sunarak

olaya ilişkin iddialarını kanıtlama yükümlülüğü başvurucuya ait olmasına rağmen

öğle arası duruşma yapılmayacağına ve mahkeme görevlisi tarafından yanıltılarak

duruşma saatinin kaçırıldığına ilişkin olarak başvurucu tarafından Anayasa

Mahkemesine bir delil sunulmamıştır. UYAP kayıtlarındaki dosya işlem kütüğü

bilgileri, duruşmanın belirlenen saatten daha sonraki bir zamanda ve öğle arası

yapıldığını gösterse de başvurucunun yanıltılarak duruşma saatini kaçırmasına

neden olduğunu belgelemeye yeterli görünmemektedir. Dolayısıyla başvurucu

tarafından ileri sürülen iddiaların kanıtlanamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

32. Açıklanan nedenlerle başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir..

A. Adil yargılanma hakkının unsurlarından olan silahların

eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yapılan yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA,

C. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

13/9/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Recai AKYEL

Raportör

:

Abuzer

YAZICIOĞLU

Başvurucu

:

Nurten AKSU

Vekili

:

Av. Coşkun

ÖZBUDAK