Ömer Baytar Başvurusu (B. No: 2014/324)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, idare tarafından açılan alacak davasında Mahkemece

yüksek miktarda tazminata hükmedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 9/1/2014 tarihinde Akçaabat 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 31/10/2014 tarihinde,

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

4. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için 13/4/2016

tarihinde Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş

sunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu 22/6/2009 ile 25/12/2009 tarihleri arasında

İstanbul Arnavutköy Polis Meslek Eğitim Merkezi Müdürlüğünde öğrenci olarak

eğitim görmüş, mezun olduktan sonra 26/12/2009 tarihinde İstanbul Emniyet

Müdürlüğü kadrosuna aday polis memuru olarak atanmıştır.

7. Başvurucu 2/4/2010 tarihli dilekçesi ile meslekten istifasını

istemiş, talebi 13/4/2010 tarihinde İçişleri Bakanlığınca onaylanmıştır.

8. İdare 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı

Kanunu'nun ek 24. maddesi gereği başvurucunun istifası nedeniyle altı yıllık

mecburi hizmet süresinden tamamlanmayan kısım için 18/6/2010 tarihinde tazminat

talebinde bulunmuş, başvurucu talebi kabul etmemiştir.

9. Maliye Hazinesi, Akçaabat 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin

E.2010/399 sayılı dosyasında tazminat davası açmış; Mahkeme 4/7/2012 tarihli ve

K.2012/235 sayılı kararı ile davayı kabul etmiştir. Kararın ilgili kısmı

şöyledir:

"...

Dosyada mevcut tüm bilgi belge ve delillerin

değerlendirilmesinden; davalılardan Ömer Baytar'ın 26/12/2009 tarihinde aday

polis memuru olarak göreve başladığı 13/04/2010 tarihinde istifasının kabul

edildiği, davalıların Akçaabat Noterliği nezdinde kefalet ve yüklenme senedi

düzenledikleri, mecburi hizmet süresi içerisinde istifaedilmesi

halinde her türlü masrafın kanuni faiziyle birlikte ödeneceğinin taahhüt

edildiği anlaşılmaktadır. Emniyet Teşkilatı Kanunu ve Polis Eğitim Merkezleri

Eğitim-Öğretim Yönetmeliği uyarınca; aday polis memuru olarak atananların 6 yıl

süre ile mecburi hizmete tabi oldukları mecburi hizmet süresi içerisinde istifa

eden adayların mecburi hizmet sürelerinin kalan her yılı için kendilerine

yapılmış olan eğitim masraflarını ödeyecekleri anlaşılmış, ayrıca hukukçu

bilirkişi İ.K. tarafından düzenlenen bilirkişi raporunun hüküm kurmaya

elverişli olması nedeniyle davalılardan Hasan Baytar ve Y.D.nin

35.000,00 TL kefalet limiti ile sınırlı olmak üzere davanın kabulune

dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

..."

10. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin

12/3/2013 tarihli ve E.2013/1922, K.2013/3695 sayılı kararıyla onanmıştır.

11. Başvuruya konu Mahkeme kararına dayanak olan 3201 sayılı

Kanun'un ek 24. maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesinde yer alan "mecburi hizmet sürelerinin kalan her yılı

için" ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 10/10/2013 tarihli ve

E.2013/32, K.2013/112 sayılı kararıyla Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu

gerekçesiyle iptal edilmiş; kararın Resmî Gazete'de

yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesine karar

verilmiştir. Karar 31/12/2013 tarihli ve 28868 sayılı Resmî Gazete’de

yayımlanmıştır.

12. Karar düzeltme talebi, aynı Dairenin 2/12/2013 tarihli ve

E.2013/13305, K.2013/16735 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

13. Ret kararı 8/1/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş;

9/1/2014 tarihinde başvurucu tarafından bireysel başvuruda bulunulmuştur.

B. İlgili Hukuk

14. 3201 sayılı Kanun'un ek 24. maddesinin Anayasa Mahkemesinin

10/10/2013 tarihli ve E.2013/32, K.2013/112 sayılı kararıyla iptal edilmeden

önceki beşinci fıkrası şöyledir:

"Polis meslek eğitim merkezlerinde

eğitimlerini başarı ile tamamlayanlar, Emniyet Genel Müdürlüğü kadrolarına aday

polis memuru olarak atanırlar. Bu şekilde atananlar, atanma tarihinden itibaren

altı yıl süreyle başka kurumlara nakil yoluyla atanamazlar. Bu süre zarfında

memuriyetten çekilen, çekilmiş sayılan, meslekten veya memuriyetten çıkarma

cezası alan ve aslî memurluğa atanamayarak ilişiği kesilenler, mecburi hizmet

sürelerinin kalanher yılı için,kendilerine yapılmış olan öğretim masraflarını

tazminat olarak ödemek zorundadırlar."

15. 3201 sayılı Kanun'un 27/3/2015 tarihli ve 6638 sayılı

Kanun'un 25. maddesiyle değiştirilen ek 24. maddesinin beşinci fıkrası

şöyledir:

"Polis meslek eğitim merkezlerinde

eğitimlerini başarı ile tamamlayanlar, Emniyet Genel Müdürlüğü kadrolarına aday

polis memuru olarak atanırlar. Bu şekilde atananlar, atanma tarihinden itibaren

altı yıl süreyle başka kurumlara nakil yoluyla atanamazlar. Bu süre zarfında

memuriyetten çekilen, çekilmiş sayılan, meslekten veya memuriyetten çıkarma

cezası alan ve aslî memurluğa atanamayarak ilişiği kesilenler, kendilerine

yapılmış olan öğretim masraflarını kanuni faizi ile birlikte, bu sürenin eksik

kalan kısmı ile orantılı miktarı tazminat olarak ödemek zorundadırlar."

16. 15/7/2015 tarihli Resmî Gazete'de

yayımlanarak yürürlüğe giren Polis Meslek Eğitim Merkezleri Eğitim-Öğretim

Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılan 8/5/2005 tarihli ve 25809 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Polis Meslek Eğitim

Merkezleri Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin 25. maddesinin ilgili kısımları

şöyledir:

"...

POMEM’lerde eğitimlerini başarı ile tamamlayanlar, Genel Müdürlük kadrolarına aday

polis memuru olarak atanırlar. Bu şekilde atananlar atanma tarihinden itibaren

altı (6) yıl süre ile başka kurumlara nakil yoluyla atanamazlar.

Bu süre zarfında memuriyetten çekilen,

çekilmiş sayılan, meslekten veya memuriyetten çıkarma cezası alan ve asli

memurluğa atanamayarak ilişiği kesilenler mecburi hizmet sürelerinin kalan her

yılı için kendilerine yapılmış olan öğretim masraflarını tazminat olarak ödemek

zorundadırlar."

17. Anayasa Mahkemesinin 10/10/2013 tarihli ve E.2013/32,

K.2013/112 sayılı kararının ilgili kısımları şöyledir:

"...

Kanun’un ek 24. maddesi incelendiğinde, polis meslek eğitim merkezinde

aldığı eğitimi başarıyla tamamlayarak aday polis memuru olarak atananların,

altı yıl süre ile mecburi hizmet yükümlülüğünün bulunduğu, bu süre zarfında

başka kurumlara nakil yoluyla atanmalarının yasaklandığı ve mecburi hizmet

yükümlüğünü tamamlamadan ayrılmaları halinde tazminat ödemelerinin öngörüldüğü

anlaşılmaktadır.

Bu kişilerin, mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden

memuriyetten çekilmesi, çekilmiş sayılması, meslekten veya memuriyetten çıkarma

cezası alması veya aslî memurluğa atanamayarak ilişiğinin kesilmesi hallerinde

mecburi hizmet süresinin kalan her yılı için kendilerine yapılan öğretim

masraflarını tazminat olarak ödemekle yükümlü kılınmaları, güvenlik hizmetinin

eksiksiz bir şekilde yerine getirilmesi amacını gütmektedir. Güvenlik

hizmetinin etkin ve süratli bir şekilde yerine getirilebilmesi ise bu husus

gözetilerek oluşturulan personel politikasının aksamadan uygulanabilmesine

bağlı olduğundan, dava konusu kuralın, bu kural ile ulaşılmak istenen amaç

yönünden elverişsiz ve gereksiz olduğundan söz edilemez.

Mecburi hizmet yükümlülüğü süresini tamamlamayanların ödemeleri

öngörülen tazminat miktarı yönünden ise bu tutarın, yükümlülüğün tamamlanmayan kısmına

bağlı olarak değiştiği görülmektedir. Bu kişilere polis meslek eğitim

merkezlerinde yapılan öğretim masraflarının esas alınarak yapılan tazminat

hesaplamasında, söz konusu öğretim masraflarının mecburi hizmet süresinin

tamamlanmamış kısmına karşılık gelen yıl sayısı ile çarpımı sonucu elde edilen

miktar, tazminat olarak belirlenmektedir. Bu durum ise ilgililerin mecburi

hizmet süresinin tamamlanmayan kısmına bağlı olarak farklı miktarlarda tazminat

ödemelerini söz konusu kılmakta ve göreve başladıktan kısa süre sonra

ayrılanlar yönünden bu miktar, öğretim masrafının yaklaşık altı katı

olmaktadır.

Polis meslek eğitim merkezinde en az altı ay süreli öğretim sonrası

aday polis olarak atanan ve kendilerine altı yıl süreli mecburi hizmet

yükümlülüğü getirilerek bu süre zarfında başka kamu kurumlarına naklen

atanmaları da yasaklanmış olan kişilerin, mecburi hizmet süresini tamamlamadan

emniyet teşkilatından ayrılmaları halinde, ayrıldıkları tarihe bağlı olarak

Devletçe kendilerine yapılan öğretim masrafının altı katına kadar ulaşabilecek

tutarda yüksek bir tazminat ödemekle yükümlü kılınması, söz konusu tazminat

miktarı ile ulaşılmak istenen amaç arasında orantısızlığa yol açmakta ve bu

yönüyle ölçülülük ve hakkaniyet ilkelerine aykırı bulunmaktadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2. maddesine

aykırıdır. İptali gerekir.

..."

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 26/10/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu; ziraat mühendisi olduğunu, Polis Eğitim

Merkezinde öğrenim gördükten sonra İstanbul Emniyet Müdürlüğü emrinde yaklaşık

dört ay çalıştığını, Tarım Bakanlığına ziraat mühendisi olarak atamasının

yapılması nedeniyle polislik mesleğinden istifa ettiğini ve mühendis olarak

çalışmaya başladığını, mecburi hizmet süresini doldurmadığı gerekçesiyle kalan

zorunlu hizmet süresi de dikkate alınarak eğitim masrafları adı altında yapılan

giderlerin beş katı tutarı olan 22.604,27 TL tazminatın tahsili için aleyhine

dava açıldığını, Mahkemenin hakkaniyet, iyi niyet kuralları, orantılılık ve

eşitlik ilkelerine aykırı bir şekilde davayı kabul ettiğini, kararın özellikle

Anayasa Mahkemesinin 10/10/2013 tarihli veE.2013/32, K.2013/112 sayılı kararına

aykırı olduğunu, dava konusu işlemde idarenin belirlediği ve Mahkemenin kabul

ettiği tazminat miktarının kamu yararı açısından ulaşılmak istenen amaçla

orantılı olmadığını, iş imkânı olmadığı için polislik mesleğine girdiğini,

Tarım Bakanlığının ziraat mühendisi olarak kendisini işe alması nedeniyle

mesleğini yapmak istemesinin doğal olduğunu, mecburi hizmet süresi kadar

tazminatla yükümlü tutulmasının çalışma hürriyetine de aykırı olduğunu

belirterek Anayasa’nın 2., 10., 48. maddelerinde düzenlenen haklarının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun Anayasa'nın 2., 10. ve 40. ve

48. maddelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddialarının Anayasa'nın 36.

maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi uygun

görülmüştür.

21. Başvurucu; polislik mesleğinden istifa etmesi nedeniyle

mecburi hizmet süresi dikkate alınarak hakkında fazla miktarda tazminata

hükmedildiğini, tazminatın hakkaniyeteaykırı olduğunu

belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

22. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi

gereken hususlarda inceleme yapılamaz.”

23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun

başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

24. 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrasında

açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine karar

verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında

ise açıkça dayanaktan yoksun başvurular kapsamında değerlendirilen kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.

25. Anılan kurallar uyarınca ilke olarak derece mahkemeleri

önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece

mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup

olmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece

mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda

bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içermesi ve bu

durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal

etmiş olmasıdır. Bu çerçevede kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvurular,

başvuruya konu mahkeme kararında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince incelenemez (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No:

2012/1027, 12/2/2013, § 26).

26. Somut başvuruya konu davada Mahkeme; Anayasa Mahkemesinin

10/10/2013 tarihli iptal kararı yürürlüğe girmeden önce 4/7/2012 tarihli

kararıyla 3201 sayılı Kanun’un ek 24. maddesinde yer alan hükme dayanarak

başvurucunun altı yıl süre ile mecburi hizmete tabi olduğunu, bu süre içinde

istifa eden polis adaylarının mecburi hizmet sürelerinin kalan her yılı için

kendilerine yapılmış eğitim masraflarını ödemek durumunda olduklarını,

başvurucunun 3 ay 20 günlük hizmetinin ardından istifa etmek suretiyle bu

süreyi tamamlamadığını belirterek Polis Eğitim Merkezinde kendisi için yapılan

masrafın yaklaşık altı katı tutarında tazminata hükmetmiştir. Kanun, Yargıtay

karar düzeltme aşamasında iken iptal edilmiş ancak iptal kararı yürürlüğe

girmediği için Anayasa Mahkemesi iptal kararını dava konusu olayda

uygulamamıştır.

27. Tarafların iddia ve savunmaları, taahhütname, kefalet

senedi, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamını dikkate alarak davanın kabulüne

karar verilmesi gerektiği yönünde kanaate ulaşırken Mahkemenin belirttiği

gerekçe ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde iddiaların özünün Mahkeme

tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının

yorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna

ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

28. Açıklanan nedenlerle başvurucunun belirtilen iddiasının

kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin olduğu, Derece Mahkemesi

kararlarının açık keyfîlik veya bariz takdir hatası

da içermediği anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları

yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

26/10/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Nuri

NECİPOĞLU

Hicabi DURSUN

Rıdvan GÜLEÇ

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Yakup MACİT

Başvurucu

:

Ömer BAYTAR

Vekili

:

Av. Erkut

KÜÇÜK